← Todas as bibliotecas
Bibliotheca Latinaab initiis ad fontes

Ler aqui · Etapa V · Auctores Romani

Carmina, Carmen saeculare, Epodi

Quintus Horatius Flaccus

Autor
Quintus Horatius Flaccus
Obra
Carmina, Carmen saeculare, Epodi
Período
Clássico
Gênero
Poesia lírica
Dificuldade
5 · Superior
Etapa do percurso
V · Auctores Romani
Extensão
16.604 palavras · alguns meses
Baixar PDF Baixar EPUBLer na fonte ↗
Letra Largura Aparência
Sumário (128)
  1. Carmina
  2. Liber I
  3. 1
  4. 2
  5. 3
  6. 4
  7. 5
  8. 6
  9. 7
  10. 8
  11. 9
  12. 10
  13. 11
  14. 12
  15. 13
  16. 14
  17. 15
  18. 16
  19. 17
  20. 18
  21. 19
  22. 20
  23. 21
  24. 22
  25. 23
  26. 24
  27. 25
  28. 26
  29. 27
  30. 28
  31. 29
  32. 30
  33. 31
  34. 32
  35. 33
  36. 34
  37. 35
  38. 36
  39. 37
  40. 38
  41. Liber II
  42. 1
  43. 2
  44. 3
  45. 4
  46. 5
  47. 6
  48. 7
  49. 8
  50. 9
  51. 10
  52. 11
  53. 12
  54. 13
  55. 14
  56. 15
  57. 16
  58. 17
  59. 18
  60. 19
  61. 20
  62. Liber III
  63. 1
  64. 2
  65. 3
  66. 4
  67. 5
  68. 6
  69. 7
  70. 8
  71. 9
  72. 10
  73. 11
  74. 12
  75. 13
  76. 14
  77. 15
  78. 16
  79. 17
  80. 18
  81. 19
  82. 20
  83. 21
  84. 22
  85. 23
  86. 24
  87. 25
  88. 26
  89. 27
  90. 28
  91. 29
  92. 30
  93. Liber IV
  94. 1
  95. 2
  96. 3
  97. 4
  98. 5
  99. 6
  100. 7
  101. 8
  102. 9
  103. 10
  104. 11
  105. 12
  106. 13
  107. 14
  108. 15
  109. Carmen saeculare
  110. 1
  111. Epodi
  112. 1
  113. 2
  114. 3
  115. 4
  116. 5
  117. 6
  118. 7
  119. 8
  120. 9
  121. 10
  122. 11
  123. 12
  124. 13
  125. 14
  126. 15
  127. 16
  128. 17

Carmina

Liber I

1

1Maecenas atavis edite regibus, o et praesidium et dulce decus meum: sunt quos curriculo pulverem Olympicum collegisse iuvat metaque fervidis 5evitata rotis palmaque nobilis terrarum dominos evehit ad deos; hunc, si mobilium turba Quiritium certat tergeminis tollere honoribus, illum, si proprio condidit horreo 10quidquid de Libycis verritur areis. gaudentem patrios findere sarculo agros Attalicis condicionibus numquam demoveas, ut trabe Cypria Myrtoum pavidus nauta secet mare. 15luctantem Icariis fluctibus Africum mercator metuens otium et oppidi laudat rura sui; mox reficit rates quassas indocilis pauperiem pati. est qui nec veteris pocula Massici 20nec partem solido demere de die spernit, nunc viridi membra sub arbuto stratus, nunc ad aquae lene caput sacrae. multos castra iuvant et lituo tubae permixtus sonitus bellaque matribus 25detestata. manet sub Iove frigido venator tenerae coniugis inmemor, seu visa est catulis cerva fidelibus seu rupit teretes Marsus aper plagas. me doctarum hederae praemia frontium 30dis miscent superis, me gelidum nemus Nympharumque leves cum Satyris chori secernunt populo, si neque tibias Euterpe cohibet nec Polyhymnia Lesboum refugit tendere barbiton. 35quodsi me lyricis vatibus inseres, sublimi feriam sidera vertice.

2

1Iam satis terris nivis atque dirae grandinis misit pater et rubente dextera sacras iaculatus arcis terruit urbem,
5terruit gentis, grave ne rediret saeculum Pyrrhae nova monstra questae, omne cum Proteus pecus egit altos visere montis,
piscium et summa genus haesit ulmo, 10nota quae sedes fuerat columbis, et superiecto pavidae natarunt aequore dammae.
vidimus flavum Tiberim retortis litore Etrusco violenter undis 15ire deiectum monumenta regis templaque Vestae,
Iliae dum se nimium querenti iactat ultorem, vagus et sinistra labitur ripa Iove non probante u- 20xorius amnis.
audiet civis acuisse ferrum, quo graves Persae melius perirent, audiet pugnas vitio parentum rara iuventus.
25quem vocet divum populus ruentis imperi rebus? prece qua fatigent virgines sanctae minus audientem carmina Vestam?
cui dabit partis scelus expiandi 30Iuppiter? tandem venias precamur nube candentis umeros amictus augur Apollo;
sive tu mavis, Erycina ridens, quam Iocus circum volat et Cupido; 35sive neglectum genus et nepotes respicis, auctor
heu nimis longo satiate ludo, quem iuvat clamor galeaeque leves acer et Marsi peditis cruentum 40voltus in hostem;
sive mutata iuvenem figura ales in terris imitaris almae filius Maiae, patiens vocari Caesaris ultor:
45serus in caelum redeas diuque laetus intersis populo Quirini neve te nostris vitiis iniquum ocior aura
tollat; hic magnos potius triumphos, 50hic ames dici pater atque princeps neu sinas Medos equitare inultos te duce, Caesar.

3

1Sic te diva potens Cypri, sic fratres Helenae, lucida sidera, ventorumque regat pater obstrictis aliis praeter Iapyga, 5navis, quae tibi creditum debes Vergilium; finibus Atticis reddas incolumem precor et serves animae dimidium meae. illi robur et aes triplex 10circa pectus erat, qui fragilem truci conmisit pelago ratem primus: nec timuit praecipitem Africum decertantem Aquilonibus nec tristis Hyadas nec rabiem Noti, 15quo non arbiter Hadriae maior, tollere seu ponere volt freta; quem mortis timuit gradum qui siccis oculis monstra natantia, qui vidit mare turbidum et 20infamis scopulos Acroceraunia? nequiquam deus abscidit prudens oceano dissociabili terras, si tamen inpiae non tangenda rates transiliunt vada. 25audax omnia perpeti gens humana ruit per vetitum nefas: audax Iapeti genus ignem fraude mala gentibus intulit; post ignem aetheria domo 30subductum macies et nova febrium terris incubuit cohors semotique prius tarda necessitas Leti corripuit gradum; expertus vacuum Daedalus aera 35pennis non homini datis; perrupit Acheronta Herculeus labor. nil mortalibus ardui est: caelum ipsum petimus stultitia neque per nostrum patimur scelus 40iracunda Iovem ponere fulmina.

4

1Solvitur acris hiems grata vice veris et Favoni trahuntque siccas machinae carinas ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni nec prata canis albicant pruinis. 5iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna iunctaeque Nymphis Gratiae decentes alterno terram quatiunt pede, dum gravis Cyclopum Volcanus ardens visit officinas. nunc decet aut viridi nitidum caput impedire myrto 10aut flore, terrae quem ferunt solutae, nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, seu poscat agna sive malit haedo. pallida Mors aequo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris. o beate Sesti, 15vitae summa brevis spem nos vetat inchoare longam; iam te premet nox fabulaeque Manes et domus exilis Plutonia; quo simul mearis, nec regna vini sortiere talis nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuventus 20nunc omnis et mox virgines tepebunt.

5

1Quis multa gracilis te puer in rosa perfusus liquidis urget odoribus grato, Pyrrha, sub antro? cui flavam religas comam
5simplex munditiis? heu quotiens fidem mutatosque deos flebit et aspera nigris aequora ventis emirabitur insolens
qui nunc te fruitur credulus aurea, 10qui semper vacuam, semper amabilem sperat, nescius aurae fallacis. miseri, quibus
intemptata nites. me tabula sacer votiva paries indicat uvida 15suspendisse potenti vestimenta maris deo.

6

1Scriberis Vario fortis et hostium victor Maeonii carminis alite, quam rem cumque ferox navibus aut equis miles te duce gesserit.
5nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem Pelidae stomachum cedere nescii nec cursus duplicis per mare Ulixei nec saevam Pelopis domum
conamur, tenues grandia, dum pudor 10inbellisque lyrae Musa potens vetat laudes egregii Caesaris et tuas culpa deterere ingeni.
quis Martem tunica tectum adamantina digne scripserit aut pulvere Troico 15nigrum Merionen aut ope Palladis Tydiden superis parem?
nos convivia, nos proelia virginum sectis in iuvenes unguibus acrium cantamus, vacui sive quid urimur, 20non praeter solitum leves.

7

1Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen aut Epheson bimarisve Corinthi moenia vel Baccho Thebas vel Apolline Delphos insignis aut Thessala Tempe; 5sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem carmine perpetuo celebrare et undique decerptam fronti praeponere olivam; plurimus in Iunonis honorem aptum dicet equis Argos ditisque Mycenas: 10me nec tam patiens Lacedaemon nec tam Larisae percussit campus opimae quam domus Albuneae resonantis et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda mobilibus pomaria rivis. 15albus ut obscuro deterget nubila caelo saepe Notus neque parturit imbris perpetuos, sic tu sapiens finire memento tristitiam vitaeque labores molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis 20castra tenent seu densa tenebit Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque cum fugeret, tamen uda Lyaeo tempora populea fertur vinxisse corona sic tristis adfatus amicos: 25“quo nos cumque feret melior fortuna parente, ibimus—o socii comitesque, nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro: certus enim promisit Apollo ambiguam tellure nova Salamina futuram. 30o fortes peioraque passi mecum saepe viri, nunc vino pellite curas; cras ingens iterabimus aequor.”

8

1Lydia, dic per omnis te deos oro, Sybarin cur properes amando perdere, cur apricum oderit campum patiens pulveris atque solis, 5cur neque militaris inter aequalis equitet, Gallica nec lupatis temperet ora frenis? cur timet flavum Tiberim tangere? cur olivum sanguine viperino 10cautius vitat neque iam livida gestat armis bracchia saepe disco, saepe trans finem iaculo nobilis expedito? quid latet, ut marinae filium dicunt Thetidis sub lacrimosa Troiae 15funera, ne virilis cultus in caedem et Lycias proriperet catervas?

9

1Vides ut alta stet nive candidum Soracte nec iam sustineant onus silvae laborantes geluque flumina constiterint acuto?
5dissolve frigus ligna super foco large reponens atque benignius deprome quadrimum Sabina, o Thaliarche, merum diota.
permitte divis cetera, qui simul 10stravere ventos aequore fervido deproeliantis, nec cupressi nec veteres agitantur orni.
quid sit futurum cras, fuge quaerere et quem Fors dierum cumque dabit, lucro 15adpone nec dulcis amores sperne puer neque tu choreas,
donec virenti canities abest morosa. nunc et campus et areae lenesque sub noctem susurri 20conposita repetantur hora,
nunc et latentis proditor intumo gratus puellae risus ab angulo pignusque dereptum lacertis aut digito male pertinaci.

10

1Mercuri facunde nepos Atlantis, qui feros cultus hominum recentum voce formasti catus et decorae more palaestrae,
5te canam, magni Iovis et deorum nuntium curvaeque lyrae parentem, callidum, quidquid placuit, iocoso condere furto.
te, boves olim nisi reddidisses 10per dolum amotas, puerum minaci voce dum terret, viduus pharetra risit Apollo.
quin et Atridas duce te superbos Ilio dives Priamus relicto 15Thessalosque ignis et iniqua Troiae castra fefellit.
tu pias laetis animas reponis sedibus virgaque levem coerces aurea turbam, superis deorum 20gratus et imis.

11

1Tu ne quaesieris, scire nefas, quem mihi, quem tibi finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios temptaris numeros. ut melius, quidquid erit, pati. seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam, 5quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare Tyrrhenum: sapias, vina liques et spatio brevi spem longam reseces. dum loquimur, fugerit invida aetas: carpe diem quam minimum credula postero.

12

1Quem virum aut heroa lyra vel acri tibia sumis celebrare, Clio? quem deum? cuius recinet iocosa nomen imago
5aut in umbrosis Heliconis oris aut super Pindo gelidove in Haemo? unde vocalem temere insecutae Orphea silvae,
arte materna rapidos morantem 10fluminum lapsus celeresque ventos, blandum et auritas fidibus canoris ducere quercus.
quid prius dicam solitis parentis laudibus, qui res hominum ac deorum, 15qui mare ac terras variisque mundum temperat horis?
unde nil maius generatur ipso nec viget quidquam simile aut secundum. proximos illi tamen occupavit 20Pallas honores
proeliis audax. neque te silebo, Liber et saevis inimica virgo beluis, nec te, metuende certa Phoebe sagitta.
25dicam et Alciden puerosque Ledae, hunc equis, illum superare pugnis nobilem; quorum simul alba nautis stella refulsit,
defluit saxis agitatus umor, 30concidunt venti fugiuntque nubes et minax, quia sic voluere, ponto unda recumbit.
Romulum post hos prius an quietum Pompili regnum memorem, an superbos 35Tarquini fascis, dubito, an Catonis nobile letum:
Regulum et Scauros animaeque magnae prodigum Paulum superante Poeno gratus insigni referam camena 40Fabriciumque.
hunc et incomptis Curium capillis utilem bello tulit et Camillum saeva paupertas et avitus apto cum lare fundus.
45crescit occulto velut arbor aevo fama Marcelli; micat inter omnis Iulium sidus velut inter ignis luna minores.
gentis humanae pater atque custos, 50orte Saturno, tibi cura magni Caesaris fatis data: tu secundo Caesare regnes.
ille seu Parthos Latio imminentis egerit iusto domitos triumpho 55sive subiectos Orientis orae Seras et Indos,
te minor latum reget aequos orbem: tu gravi curru quaties Olympum, tu parum castis inimica mittes 60fulmina lucis.

13

1Cum tu, Lydia, Telephi cervicem roseam, cerea Telephi laudas bracchia, vae, meum fervens difficili bile tumet iecur. 5tum nec mens mihi nec color certa sede manet, umor et in genas furtim labitur arguens, quam lentis penitus macerer ignibus. uror, seu tibi candidos 10turparunt umeros inmodicae mero rixae sive puer furens inpressit memorem dente labris notam. non, si me satis audias, speres perpetuum dulcia barbare 15laedentem oscula, quae Venus quinta parte sui nectaris imbuit. felices ter et amplius quos inrupta tenet copula nec malis divolsus querimoniis 20suprema citius solvet amor die.

14

1O navis, referent in mare te novi fluctus. o quid agis? fortiter occupa portum. nonne vides, ut nudum remigio latus
5et malus celeri saucius Africo antemnaeque gemant ac sine funibus vix durare carinae possint imperiosius
aequor? non tibi sunt integra lintea, 10non di, quos iterum pressa voces malo. quamvis Pontica pinus, silvae filia nobilis,
iactes et genus et nomen inutile: nil pictis timidus navita puppibus 15fidit. tu, nisi ventis debes ludibrium, cave.
nuper sollicitum quae mihi taedium, nunc desiderium curaque non levis, interfusa nitentis 20vites aequora Cycladas.

15

1Pastor cum traheret per freta navibus Idaeis Helenen perfidus hospitam, ingrato celeres obruit otio ventos ut caneret fera
5Nereus fata. “mala ducis avi domum quam multo repetet Graecia milite coniurata tuas rumpere nuptias et regnum Priami vetus.
heu heu, quantus equis, quantus adest viris 10sudor, quanta moves funera Dardanae genti. iam galeam Pallas et aegida currusque et rabiem parat.
nequiquam Veneris praesidio ferox pectes caesariem grataque feminis 15inbelli cithara carmina divides; nequiquam thalamo gravis
hastas et calami spicula Cnosii vitabis strepitumque et celerem sequi Aiacem: tamen, heu serus, adulteros 20crines pulvere collines.
non Laertiaden, exitium tuae genti, non Pylium Nestora respicis? urgent inpavidi te Salaminius Teucer, te Sthenelus, sciens
25pugnae sive opus est imperitare equis, non auriga piger. Merionen quoque nosces. ecce furit, te reperire atrox, Tydides melior patre:
quem tu, cervus uti vallis in altera 30visum parte lupum graminis inmemor, sublimi fugies mollis anhelitu, non hoc pollicitus tuae.
iracunda diem proferet Ilio matronisque Phrygum classis Achillei; 35post certas hiemes uret Achaicus ignis Iliacas domos.

16

1O matre pulcra filia pulchrior, quem criminosis cumque voles modum pones iambis, sive flamma sive mari libet Hadriano.
5non Dindymene, non adytis quatit mentem sacerdotum incola Pythius, non Liber aeque, non acuta sic geminant Corybantes aera,
tristes ut irae, quas neque Noricus 10deterret ensis nec mare naufragum nec saevos ignis nec tremendo Iuppiter ipse ruens tumultu.
fertur Prometheus addere principi limo coactus particulam undique 15desectam et insani leonis vim stomacho adposuisse nostro.
irae Thyesten exitio gravi stravere et altis urbibus ultimae stetere causae, cur perirent 20funditus inprimeretque muris
hostile aratrum exercitus insolens. conpesce mentem: me quoque pectoris temptavit in dulci iuventa fervor et in celeres iambos
25misit furentem. nunc ego mitibus mutare quaero tristia, dum mihi fias recantatis amica opprobriis animumque reddas.

17

1Velox amoenum saepe Lucretilem mutat Lycaeo Faunus et igneam defendit aestatem capellis usque meis pluviosque ventos.
5inpune tutum per nemus arbutos quaerunt latentis et thyma deviae olentis uxores mariti nec viridis metuunt colubras
nec Martialis haediliae lupos, 10utcumque dulci, Tyndari, fistula valles et Usticae cubantis levia personuere saxa.
di me tuentur, dis pietas mea et musa cordi est. hic tibi copia 15manabit ad plenum benigno ruris honorum opulenta cornu.
hic in reducta valle Caniculae vitabis aestus et fide Teia dices laborantis in uno 20Penelopen vitreamque Circen;
hic innocentis pocula Lesbii duces sub umbra nec Semeleius cum Marte confundet Thyoneus proelia nec metues protervum
25suspecta Cyrum, ne male dispari incontinentis iniciat manus et scindat haerentem coronam crinibus inmeritamque vestem.

18

1Nullam, Vare, sacra vite prius severis arborem circa mite solum Tiburis et moenia Catili; siccis omnia nam dura deus proposuit neque mordaces aliter diffugiunt sollicitudines. 5quis post vina gravem militiam aut pauperiem crepat? quis non te potius, Bacche pater, teque, decens Venus? ac ne quis modici transiliat munera Liberi, Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero debellata, monet Sithoniis non levis Euhius, 10cum fas atque nefas exiguo fine libidinum discernunt avidi. non ego te, candide Bassareu, invitum quatiam nec variis obsita frondibus sub divum rapiam. saeva tene cum Berecyntio cornu tympana, quae subsequitur caecus amor sui 15et tollens vacuum plus nimio gloria verticem arcanique fides prodiga, perlucidior vitro.

19

1Mater saeva Cupidinum Thebanaeque iubet me Semelae puer et lasciva Licentia finitis animum reddere amoribus. 5urit me Glycerae nitor splendentis Pario marmore purius, urit grata protervitas et voltus nimium lubricus adspici. in me tota ruens Venus 10Cyprum deseruit nec patitur Scythas et versis animosum equis Parthum dicere nec quae nihil attinent. hic vivum mihi caespitem, hic verbenas, pueri, ponite turaque 15bimi cum patera meri: mactata veniet lenior hostia.

20

1Vile potabis modicis Sabinum cantharis, Graeca quod ego ipse testa conditum levi, datus in theatro cum tibi plausus,
5clare Maecenas eques, ut paterni fluminis ripae simul et iocosa redderet laudes tibi Vaticani montis imago.
Caecubum et prelo domitam Caleno 10tu bibes uvam: mea nec Falernae temperant vites neque Formiani pocula colles.

21

1Dianam tenerae dicite virgines, intonsum pueri dicite Cynthium Latonamque supremo dilectam penitus Iovi.
5vos laetam fluviis et nemorum coma quaecumque aut gelido prominet Algido nigris aut Erymanthi silvis aut viridis Cragi;
vos Tempe totidem tollite laudibus 10natalemque, mares, Delon Apollinis insignemque pharetra fraternaque umerum lyra.
hic bellum lacrimosum, hic miseram famem pestemque a populo et principe Caesare in 15Persas atque Britannos vestra motus aget prece.

22

1Integer vitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis neque arcu nec venenatis gravida sagittis, Fusce, pharetra,
5sive per Syrtis iter aestuosas sive facturus per inhospitalem Caucasum vel quae loca fabulosus lambit Hydaspes.
namque me silva lupus in Sabina, 10dum meam canto Lalagen et ultra terminum curis vagor expeditis, fugit inermem;
quale portentum neque militaris Daunias latis alit aesculetis 15nec Iubae tellus generat, leonum arida nutrix.
pone me pigris ubi nulla campis arbor aestiva recreatur aura, quod latus mundi nebulae malusque 20Iuppiter urget;
pone sub curru nimium propinqui solis in terra domibus negata: dulce ridentem Lalagen amabo, dulce loquentem.

23

1Vitas hinnuleo me similis, Chloe, quaerenti pavidam montibus aviis matrem non sine vano aurarum et siluae metu.
5nam seu mobilibus veris inhorruit adventus foliis seu virides rubum dimovere lacertae, et corde et genibus tremit.
atqui non ego te tigris ut aspera 10Gaetulusve leo frangere persequor: tandem desine matrem tempestiva sequi viro.

24

1Quis desiderio sit pudor aut modus tam cari capitis? praecipe lugubris cantus, Melpomene, cui liquidam pater vocem cum cithara dedit.
5ergo Quintilium perpetuus sopor urget? cui Pudor et Iustitiae soror incorrupta Fides nudaque Veritas quando ullum inveniet parem?
multis ille bonis flebilis occidit, 10nulli flebilior quam tibi, Vergili. tu, frustra pius, heu non ita creditum poscis Quintilium deos.
quid? si Threicio blandius Orpheo auditam moderere arboribus fidem, 15num vanae redeat sanguis imagini, quam virga semel horrida
non lenis precibus fata recludere nigro conpulerit Mercurius gregi? durum: sed levius fit patientia 20quidquid corrigere est nefas.

25

1Parcius iunctas quatiunt fenestras iactibus crebris iuvenes protervi nec tibi somnos adimunt amatque ianua limen,
5quae prius multum facilis movebat cardines. audis minus et minus iam: “me tuo longas pereunte noctes, Lydia, dormis?”
invicem moechos anus arrogantis 10flebis in solo levis angiportu Thracio bacchante magis sub inter- lunia vento,
cum tibi flagrans amor et libido, quae solet matres furiare equorum, 15saeviet circa iecur ulcerosum non sine questu,
laeta quod pubes hedera virenti gaudeat pulla magis atque myrto, aridas frondes hiemis sodali 20dedicet Euro.

26

1Musis amicus tristitiam et metus tradam protervis in mare Creticum portare ventis, quis sub Arcto rex gelidae metuatur orae,
5quid Tiridaten terreat, unice securus. o quae fontibus integris gaudes, apricos necte flores, necte meo Lamiae coronam,
Piplei dulcis. nil sine te mei 10prosunt honores: hunc fidibus novis, hunc Lesbio sacrare plectro teque tuasque decet sorores.

27

1Natis in usum laetitiae scyphis pugnare Thracum est: tollite barbarum morem verecundumque Bacchum sanguineis prohibete rixis.
5vino et lucernis Medus acinaces immane quantum discrepat: inpium lenite clamorem sodales et cubito remanete presso.
voltis severi me quoque sumere 10partem Falerni? dicat Opuntiae frater Megillae, quo beatus volnere, qua pereat sagitta.
cessat voluntas? non alia bibam mercede. quae te cumque domat Venus, 15non erubescendis adurit ignibus ingenuoque semper
amore peccas. quidquid habes, age, depone tutis auribus. a miser, quanta laborabas Charybdi, 20digne puer meliore flamma.
quae saga, quis te solvere Thessalis magus venenis, quis poterit deus? vix inligatum te triformi Pegasus expediet Chimaera.

28

1Te maris et terrae numeroque carentis harenae mensorem cohibent, Archyta, pulveris exigui prope litus parva Matinum munera nec quicquam tibi prodest 5aerias temptasse domos animoque rotundum percurrisse polum morituro. occidit et Pelopis genitor, conviva deorum, Tithonusque remotus in auras et Iovis arcanis Minos admissus habentque 10Tartara Panthoiden iterum Orco demissum, quamvis clipeo Troiana refixo tempora testatus nihil ultra nervos atque cutem morti concesserat atrae, iudice te non sordidus auctor 15naturae verique. sed omnis una manet nox et calcanda semel via leti. dant alios Furiae torvo spectacula Marti, exitio est avidum mare nautis; mixta senum ac iuvenum densentur funera, nullum 20saeva caput Proserpina fugit: me quoque devexi rapidus comes Orionis Illyricis Notus obruit undis. at tu, nauta, vagae ne parce malignus harenae ossibus et capiti inhumato 25particulam dare: sic quodcumque minabitur Eurus fluctibus Hesperiis Venusinae plectantur silvae te sospite multaque merces unde potest tibi defluat aequo ab Iove Neptunoque sacri custode Tarenti. 30neglegis inmeritis nocituram postmodo te natis fraudem conmittere? fors et debita iura vicesque superbae te maneant ipsum: precibus non linquar inultis teque piacula nulla resolvent. 35quamquam festinas, non est mora longa; licebit iniecto ter pulvere curras.

29

1Icci, beatis nunc Arabum invides gazis et acrem militiam paras non ante devictis Sabaeae regibus horribilique Medo
5nectis catenas? quae tibi virginum sponso necato barbara serviet, puer quis ex aula capillis ad cyathum statuetur unctis
doctus sagittas tendere Sericas 10arcu paterno? quis neget arduis pronos relabi posse rivos montibus et Tiberim reverti,
cum tu coemptos undique nobilis libros Panaeti Socraticam et domum 15mutare loricis Hiberis, pollicitus meliora, tendis?

30

1O Venus regina Cnidi Paphique, sperne dilectam Cypron et vocantis ture te multo Glycerae decoram transfer in aedem.
5fervidus tecum puer et solutis Gratiae zonis properentque Nymphae et parum comis sine te Iuventas Mercuriusque.

31

1Quid dedicatum poscit Apollinem vates? quid orat de patera novum fundens liquorem? non opimae Sardiniae segetes feracis,
5non aestuosae grata Calabriae armenta, non aurum aut ebur Indicum, non rura, quae Liris quieta mordet aqua taciturnus amnis.
premant Calenam falce quibus dedit 10fortuna vitem, dives ut aureis mercator exsiccet culillis vina Syra reparata merce,
dis carus ipsis, quippe ter et quater anno revisens aequor Atlanticum 15inpune. me pascunt olivae, me cichorea levesque malvae.
frui paratis et valido mihi, Latoe, dones et precor integra cum mente nec turpem senectam 20degere nec cithara carentem.

32

1Poscimur. si quid vacui sub umbra lusimus tecum, quod et hunc in annum vivat et pluris, age dic Latinum, barbite, carmen,
5Lesbio primum modulate civi, qui ferox bello tamen, inter arma sive iactatam religarat udo litore navim,
Liberum et Musas Veneremque et illi 10semper haerentem puerum canebat et Lycum nigris oculis nigroque crine decorum.
o decus Phoebi et dapibus supremi grata testudo Iovis, o laborum 15dulce lenimen, mihi cumque salve rite vocanti!

33

1Albi, ne doleas plus nimio memor inmitis Glycerae neu miserabilis decantes elegos, cur tibi iunior laesa praeniteat fide.
5insignem tenui fronte Lycorida Cyri torret amor, Cyrus in asperam declinat Pholoen: sed prius Apulis iungentur capreae lupis
quam turpi Pholoe peccet adultero. 10sic visum Veneri, cui placet inpares formas atque animos sub iuga aenea saevo mittere cum ioco.
ipsum me melior cum peteret Venus, grata detinuit compede Myrtale 15libertina, fretis acrior Hadriae curvantis Calabros sinus.

34

1Parcus deorum cultor et infrequens, insanientis dum sapientiae consultus erro, nunc retrorsum vela dare atque iterare cursus
5cogor relictos: namque Diespiter, igni corusco nubila dividens plerumque, per purum tonantis egit equos volucremque currum,
quo bruta tellus et vaga flumina, 10quo Styx et invisi horrida Taenari sedes Atlanteusque finis concutitur. valet ima summis
mutare et insignem attenuat deus obscura promens; hinc apicem rapax: 15Fortuna cum stridore acuto sustulit, hic posuisse gaudet.

35

1O diva, gratum quae regis Antium, praesens vel imo tollere de gradu mortale corpus vel superbos vertere funeribus triumphos:
5te pauper ambit sollicita prece ruris colonus, te dominam aequoris quicumque Bithyna lacessit Carpathium pelagus carina;
te Dacus asper, te profugi Scythae 10urbesque gentesque et Latium ferox regumque matres barbarorum et purpurei metuunt tyranni,
iniurioso ne pede proruas stantem columnam neu populus frequens 15ad arma, cessantis ad arma concitet imperiumque frangat;
te semper anteit saeva Necessitas, clavos trabalis et cuneos manu gestans aena nec severus 20uncus abest liquidumque plumbum;
te Spes et albo rara Fides colit velata panno nec comitem abnegat, utcumque mutata potentis veste domos inimica linquis,
25at volgus infidum et meretrix retro periura cedit, diffugiunt cadis cum faece siccatis amici, ferre iugum pariter dolosi:
serves iturum Caesarem in ultimos 30orbis Britannos et iuvenum recens examen Eois timendum partibus Oceanoque rubro.
heu heu, cicatricum et sceleris pudet fratrumque. quid nos dura refugimus 35aetas? quid intactum nefasti liquimus? unde manum iuventus
metu deorum continuit? quibus pepercit aris? o utinam nova incude diffingas retusum in 40Massagetas Arabasque ferrum.

36

1Et ture et fidibus iuvat placare et vituli sanguine debito custodes Numidae deos, qui nunc Hesperia sospes ab ultima 5caris multa sodalibus, nulli plura tamen dividet oscula quam dulci Lamiae, memor actae non alio rege puertiae mutataeque simul togae. 10Cressa ne careat pulcra dies nota neu promptae modus amphorae neu morem in Salium sit requies pedum neu multi Damalis meri Bassum Threicia vincat amystide 15neu desint epulis rosae neu vivax apium neu breve lilium. omnes in Damalin putris deponent oculos nec Damalis novo divelletur adultero 20lascivis hederis ambitiosior.

37

1Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus; nunc Saliaribus ornare pulvinar deorum tempus erat dapibus, sodales.
5antehac nefas depromere Caecubum cellis avitis, dum Capitolio regina dementis ruinas, funus et imperio parabat
contaminato cum grege turpium 10morbo virorum quidlibet inpotens sperare fortunaque dulci ebria. sed minuit furorem
vix una sospes navis ab ignibus mentemque lymphatam Mareotico 15redegit in veros timores Caesar ab Italia volantem
remis adurgens, accipiter velut mollis columbas aut leporem citus venator in campis nivalis 20Haemoniae, daret ut catenis
fatale monstrum. quae generosius perire quaerens nec muliebriter expavit ensem nec latentis classe cita reparavit oras.
25ausa et iacentem visere regiam voltu sereno, fortis et asperas tractare serpentes, ut atrum corpore conbiberet venenum,
deliberata morte ferocior; 30saevis Liburnis scilicet invidens privata deduci superbo, non humilis mulier, triumpho.

38

1Persicos odi, puer, adparatus, displicent nexae philyra coronae, mitte sectari, rosa quo locorum sera moretur.
5simplici myrto nihil adlabores sedulus curo: neque te ministrum dedecet myrtus neque me sub arta vite bibentem.

Liber II

1

1Motum ex Metello consule civicum bellique causas et vitia et modos ludumque Fortunae gravisque principum amicitias et arma
5nondum expiatis uncta cruoribus, periculosae plenum opus aleae, tractas et incedis per ignis suppositos cineri doloso.
paulum severae musa tragoediae 10desit theatris: mox ubi publicas res ordinaris, grande munus Cecropio repetes cothurno,
insigne maestis praesidium reis et consulenti, Pollio, curiae, 15cui laurus aeternos honores Delmatico peperit triumpho.
iam nunc minaci murmure cornuum perstringis auris, iam litui strepunt, iam fulgor armorum fugacis 20terret equos equitumque voltus.
audire magnos iam videor duces, non indecoro pulvere sordidos et cuncta terrarum subacta praeter atrocem animum Catonis.
25Iuno et deorum quisquis amicior Afris inulta cesserat inpotens tellure victorum nepotes rettulit inferias Iugurthae.
quis non Latino sanguine pinguior 30campus sepulcris inpia proelia testatur auditumque Medis Hesperiae sonitum ruinae?
qui gurges aut quae flumina lugubris ignara belli? quod mare Dauniae 35non decoloravere caedes? quae caret ora cruore nostro?
sed ne relictis, Musa procax, iocis Ceae retractes munera neniae, mecum Dionaeo sub antro 40quaere modos leviore plectro.

2

1Nullus argento color est avaris abdito terris, inimice lamnae Crispe Sallusti, nisi temperato splendeat usu.
5vivet extento Proculeius aevo, notus in fratres animi paterni: illum aget penna metuente solvi Fama superstes.
latius regnes avidum domando 10spiritum quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus serviat uni.
crescit indulgens sibi dirus hydrops nec sitim pellit, nisi causa morbi 15fugerit venis et aquosus albo corpore languor.
redditum Cyri solio Phraaten dissidens plebi numero beatorum eximit Virtus populumque falsis 20dedocet uti
vocibus, regnum et diadema tutum deferens uni propriamque laurum quisquis ingentis oculo inretorto spectat acervos.

3

1Aequam memento rebus in arduis servare mentem, non secus in bonis ab insolenti temperatam laetitia, moriture Delli,
5seu maestus omni tempore vixeris seu te in remoto gramine per dies festos reclinatum bearis interiore nota Falerni.
quo pinus ingens albaque populus 10umbram hospitalem consociare amant ramis? quid obliquo laborat lympha fugax trepidare rivo?
huc vina et unguenta et nimium brevis flores amoenae ferre iube rosae, 15dum res et aetas et sororum fila trium patiuntur atra.
cedes coemptis saltibus et domo villaque, flavos quam Tiberis lavit, cedes et exstructis in altum 20divitiis potietur heres.
divesne prisco natus ab Inacho nil interest an pauper et infima de gente sub divo moreris: victima nil miserantis Orci.
25omnes eodem cogimur, omnium versatur urna serius ocius sors exitura et nos in aeternum exilium inpositura cumbae.

4

1Ne sit ancillae tibi amor pudori, Xanthia Phoceu: prius insolentem serva Briseis niveo colore movit Achillem,
5movit Aiacem Telamone natum forma captivae dominum Tecmessae, arsit Atrides medio in triumpho virgine rapta,
barbarae postquam cecidere turmae 10Thessalo victore et ademptus Hector tradidit fessis leviora tolli Pergama Grais.
nescias an te generum beati Phyllidis flavae decorent parentes: 15regium certe genus, et penatis maeret iniquos.
crede non illam tibi de scelesta plebe dilectam neque sic fidelem, sic lucro aversam potuisse nasci 20matre pudenda.
bracchia et voltum teretesque suras integer laudo: fuge suspicari, cuius octavum trepidavit aetas claudere lustrum.

5

1Nondum subacta ferre iugum valet cervice, nondum munia conparis aequare nec tauri ruentis in venerem tolerare pondus;
5circa virentis est animus tuae campos iuvencae nunc fluviis gravem solantis aestum, nunc in udo ludere cum vitulis salicto
praegestientis. tolle cupidinem 10inmitis uvae: iam tibi lividos distinguet autumnus racemos purpureo varius colore.
iam te sequetur (currit enim ferox aetas et illi quos tibi dempserit 15adponet annos), iam proterva fronte petet Lalage maritum
dilecta, quantum non Pholoe fugax, non Chloris albo sic umero nitens ut pura nocturno renidet 20luna mari, Cnidiusve Gyges,
quem si puellarum insereres choro, mire sagacis falleret hospites discrimen obscurum solutis crinibus ambiguoque voltu.

6

1Septimi, Gadis aditure mecum et Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et barbaras Syrtis, ubi Maura semper aestuat unda:
5Tibur Argeo positum colono sit meae sedes utinam senectae, sit modus lasso maris et viarum militiaeque.
unde si Parcae prohibent iniquae, 10dulce pellitis ovibus Galaesi flumen et regnata petam Laconi rura Phalantho
ille terrarum mihi praeter omnis angulus ridet, ubi non Hymetto 15mella decedunt viridique certat baca Venafro,
ver ubi longum tepidasque praebet Iuppiter brumas et amicus Aulon fertili Baccho minimum Falernis 20invidet uvis;
ille te mecum locus et beatae postulant arces: ibi tu calentem debita sparges lacrima favillam vatis amici.

7

1O saepe mecum tempus in ultimum deducte Bruto militiae duce, quis te redonavit Quiritem dis patriis Italoque caelo,
5Pompei, meorum prime sodalium, cum quo morantem saepe diem mero fregi, coronatus nitentis malobathro Syrio capillos?
tecum Philippos et celerem fugam 10sensi relicta non bene parmula, cum fracta virtus, et minaces turpe solum tetigere mento;
sed me per hostis Mercurius celer denso paventem sustulit aere, 15te rursus in bellum resorbens unda fretis tulit aestuosis.
ergo obligatam redde Iovi dapem longaque fessum militia latus depone sub lauru mea nec 20parce cadis tibi destinatis.
oblivioso levia Massico ciboria exple, funde capacibus unguenta de conchis. quis udo deproperare apio coronas
25curatve myrto? quem Venus arbitrum dicet bibendi? non ego sanius bacchabor Edonis: recepto dulce mihi furere est amico.

8

1Vlla si iuris tibi peierati poena, Barine, nocuisset umquam, dente si nigro fieres vel uno turpior ungui,
5crederem: sed tu simul obligasti perfidum votis caput, enitescis pulchrior multo iuvenumque prodis publica cura.
expedit matris cineres opertos 10fallere et toto taciturna noctis signa cum caelo gelidaque divos morte carentis
ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident simplices Nymphae, ferus et Cupido 15semper ardentis acuens sagittas cote cruenta.
adde quod pubes tibi crescit omnis, servitus crescit nova nec priores inpiae tectum dominae relinquunt, 20saepe minati.
te suis matres metuunt iuvencis, te senes parci miseraeque nuper virgines nuptae, tua ne retardet aura maritos.

9

1Non semper imbres nubibus hispidos manant in agros aut mare Caspium vexant inaequales procellae usque nec Armeniis in oris,
5amice Valgi, stat glacies iners mensis per omnis aut Aquilonibus querceta Gargani laborant et foliis viduantur orni:
tu semper urges flebilibus modis 10Mysten ademptum nec tibi Vespero surgente decedunt amores nec rapidum fugiente solem.
at non ter aevo functus amabilem ploravit omnis Antilochum senex 15annos nec inpubem parentes Troilon aut Phrygiae sorores
flevere semper. desine mollium tandem querellarum et potius nova cantemus Augusti tropaea 20Caesaris et rigidum Niphaten
Medumque flumen gentibus additum victis minores volvere vertices intraque praescriptum Gelonos exiguis equitare campis.

10

1Rectius vives, Licini, neque altum semper urgendo neque, dum procellas cautus horrescis, nimium premendo litus iniquum.
5auream quisquis mediocritatem diligit, tutus caret obsoleti sordibus tecti, caret invidenda sobrius aula.
saepius ventis agitatur ingens 10pinus et celsae graviore casu decidunt turres feriuntque summos fulgura montis
sperat infestis, metuit secundis alteram sortem bene praeparatum 15pectus. informis hiemes reducit Iuppiter, idem
submovet. non, si male nunc, et olim sic erit: quondam cithara tacentem suscitat Musam neque semper arcum 20tendit Apollo.
rebus angustis animosus atque fortis adpare: sapienter idem contrahes vento nimium secundo turgida vela.

11

1Quid bellicosus Cantaber et Scythes, Hirpine Quinti, cogitet Hadria divisus obiecto, remittas quaerere nec trepides in usum
5poscentis aevi pauca: fugit retro levis iuventas et decor arida pellente lascivos amores canitie facilemque somnum.
non semper idem floribus est honor 10vernis neque uno luna rubens nitet voltu: quid aeternis minorem consiliis animum fatigas?
cur non sub alta vel platano vel hac pinu iacentes sic temere et rosa 15canos odorati capillos, dum licet, Assyriaque nardo
potamus uncti? dissipat Euhius curas edacis. quis puer ocius restinguet ardentis Falerni 20pocula praetereunte lympha?
quis devium scortum eliciet domo Lyden? eburna, dic age, cum lyra maturet, in comptum Lacaenae more comam religata nodum.

12

1Nolis longa ferae bella Numantiae nec durum Hannibalem nec Siculum mare Poeno purpureum sanguine mollibus aptari citharae modis
5nec saevos Lapithas et nimium mero Hylaeum domitosque Herculea manu Telluris iuvenes, unde periculum fulgens contremuit domus
Saturni veteris: tuque pedestribus 10dices historiis proelia Caesaris, Maecenas, melius ductaque per vias regum colla minacium.
me dulcis dominae Musa Licymniae cantus, me voluit dicere lucidum 15fulgentis oculos et bene mutuis fidum pectus amoribus;
quam nec ferre pedem dedecuit choris nec certare ioco nec dare bracchia ludentem nitidis virginibus sacro 20Dianae celebris die.
num tu quae tenuit dives Achaemenes aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes permutare velis crine Licymniae plenas aut Arabum domos,
25cum flagrantia detorquet ad oscula cervicem aut facili saevitia negat quae poscente magis gaudeat eripi, interdum rapere occupet?

13

1Ille et nefasto te posuit die quicumque primum, et sacrilega manu produxit, arbos, in nepotum perniciem opprobriumque pagi;
5illum et parentis crediderim sui fregisse cervicem et penetralia sparsisse nocturno cruore hospitis; ille venena Colcha
et quidquid usquam concipitur nefas 10tractavit, agro qui statuit meo te, triste lignum, te, caducum in domini caput inmerentis
quid quisque vitet, numquam homini satis cautum est in horas: navita Bosporum 15Poenus perhorrescit neque ultra caeca timet aliunde fata,
miles sagittas et celerem fugam Parthi, catenas Parthus et Italum robur; sed inprovisa leti 20vis rapuit rapietque gentis.
quam paene furvae regna Proserpinae et iudicantem vidimus Aeacum sedesque discriptas piorum et Aeoliis fidibus querentem
25Sappho puellis de popularibus et te sonantem plenius aureo, Alcaee, plectro dura navis, dura fugae mala, dura belli.
utrumque sacro digna silentio 30mirantur umbrae dicere, sed magis pugnas et exactos tyrannos densum umeris bibit aure volgus.
quid mirum, ubi illis carminibus stupens demittit atras belua centiceps 35auris et intorti capillis Eumenidum recreantur angues?
quin et Prometheus et Pelopis parens dulci laborem decipitur sono nec curat Orion leones 40aut timidos agitare lyncas

14

1Eheu fugaces, Postume, Postume, labuntur anni nec pietas moram rugis et instanti senectae adferet indomitaeque morti,
5non, si trecenis quotquot eunt dies, amice, places inlacrimabilem Plutona tauris, qui ter amplum Geryonen Tityonque tristi
conpescit unda, scilicet omnibus 10quicumque terrae munere vescimur enaviganda, sive reges sive inopes erimus coloni.
frustra cruento Marte carebimus fractisque rauci fluctibus Hadriae, 15frustra per autumnos nocentem corporibus metuemus Austrum:
visendus ater flumine languido Cocytos errans et Danai genus infame damnatusque longi 20Sisyphus Aeolides laboris.
linquenda tellus et domus et placens uxor neque harum quas colis arborum te praeter invisas cupressos ulla brevem dominum sequetur.
25absumet heres Caecuba dignior servata centum clavibus et mero tinguet pavimentum superbo, pontificum potiore cenis.

15

1Iam pauca aratro iugera regiae moles relinquent, undique latius extenta visentur Lucrino stagna lacu platanusque caelebs
5evincet ulmos; tum violaria et myrtus et omnis copia narium spargent olivetis odorem fertilibus domino priori,
tum spissa ramis laurea fervidos 10excludet ictus. non ita Romuli praescriptum et intonsi Catonis auspiciis veterumque norma.
privatus illis census erat brevis, commune magnum: nulla decempedis 15metata privatis opacam porticus excipiebat arcton
nec fortuitum spernere caespitem leges sinebant, oppida publico sumptu iubentes et deorum 20templa novo decorare saxo.

16

1Otium divos rogat in patenti prensus Aegaeo, simul atra nubes condidit lunam neque certa fulgent sidera nautis,
5otium bello furiosa Thrace, otium Medi pharetra decori, Grosphe, non gemmis neque purpura ve- nale nec auro.
non enim gazae neque consularis 10submovet lictor miseros tumultus mentis et curas laqueata circum tecta volantis
vivitur parvo bene cui paternum splendet in mensa tenui salinum 15nec levis somnos timor aut cupido sordidus aufert.
quid brevi fortes iaculamur aevo multa? quid terras alio calentis sole mutamus? patriae quis exsul 20se quoque fugit?
scandit aeratas vitiosa navis Cura nec turmas equitum relinquit ocior cervis et agente nimbos ocior Euro.
25laetus in praesens animus quod ultra est oderit curare et amara lento temperet risu: nihil est ab omni parte beatum.
abstulit clarum cita mors Achillem, 30longa Tithonum minuit senectus et mihi forsan tibi quod negarit porriget hora.
te greges centum Siculaeque circum mugiunt vaccae, tibi tollit hinnitum 35apta quadrigis equa, te bis Afro murice tinctae
vestiunt lanae: mihi parva rura et spiritum Graiae tenuem Camenae Parca non mendax dedit et malignum 40spernere volgus.

17

1Cur me querelis exanimas tuis? nec dis amicum est nec mihi te prius obire, Maecenas, mearum grande decus columenque rerum.
5a, te meae si partem animae rapit maturior vis, quid moror altera, nec carus aeque nec superstes integer? ille dies utramque
ducet ruinam. non ego perfidum 10dixi sacramentum ibimus, ibimus, utcumque praecedes, supremum carpere iter comites parati.
me nec Chimaerae spiritus igneae nec si resurgat centimanus Gyas 15divellet umquam: sic potenti Iustitiae placitumque Parcis.
seu Libra seu me Scorpios adspicit formidolosus pars violentior natalis horae seu tyrannus 20Hesperiae Capricornus undae:
utrumque nostrum incredibili modo consentit astrum; te Iovis inpio tutela Saturno refulgens eripuit volucrisque Fati
25tardavit alas, cum populus frequens laetum theatris ter crepuit sonum; me truncus inlapsus cerebro, sustulerat, nisi Faunus ictum
dextra levasset, Mercurialium 30custos virorum. reddere victimas aedemque votivam memento; nos humilem feriemus agnam.

18

1Non ebur neque aureum mea renidet in domo lacunar, non trabes Hymettiae premunt columnas ultima recisas
5Africa neque Attali ignotus heres regiam occupavi nec Laconicas mihi trahunt honestae purpuras clientae.
at fides et ingeni 10benigna vena est pauperemque dives me petit: nihil supra deos lacesso nec potentem amicum
largiora flagito, satis beatus unicis Sabinis. 15truditur dies die novaeque pergunt interire lunae:
tu secanda marmora locas sub ipsum funus et sepulcri inmemor struis domos 20marisque Bais obstrepentis urges
submovere litora, parum locuples continente ripa; quid quod usque proximos revellis agri terminos et ultra
25limites clientium salis avarus? pellitur paternos in sinu ferens deos et uxor et vir sordidosque natos.
nulla certior tamen 30rapacis Orci fine destinata aula divitem manet erum. quid ultra tendis? aequa tellus
pauperi recluditur regumque pueris nec satelles Orci 35callidum Promethea revexit auro captus; hic superbum
Tantalum atque Tantali genus coercet, hic levare functum pauperem laboribus 40vocatus atque non vocatus audit.

19

1Bacchum in remotis carmina rupibus vidi docentem, credite posteri, Nymphasque discentis et auris capripedum Satyrorum acutas
5euhoe, recenti mens trepidat metu, plenoque Bacchi pectore turbidum laetatur. euhoe, parce Liber, parce gravi metuende thyrso.
fas pervicacis est mihi Thyiadas 10vinique fontem lactis et uberes cantare rivos atque truncis lapsa cavis iterare mella;
fas et beatae coniugis additum stellis honorem tectaque Penthei 15disiecta non leni ruina Thracis et exitium Lycurgi
tu flectis amnis, tu mare barbarum, tu separatis uvidus in iugis nodo coerces viperino 20Bistonidum sine fraude crinis.
tu, cum parentis regna per arduum cohors gigantum scanderet inpia, Rhoetum retorsisti leonis unguibus horribilique mala;
25quamquam choreis aptior et iocis ludoque dictus non sat idoneus pugnae ferebaris; sed idem pacis eras mediusque belli.
te vidit insons Cerberus aureo 30cornu decorum leniter atterens caudam et recedentis trilingui ore pedes tetigitque crura.

20

1Non usitata nec tenui ferar penna biformis per liquidum aethera vates neque in terris morabor longius invidiaque maior
5urbis relinquam. non ego, pauperum sanguis parentum, non ego, quem vocas. dilecte Maecenas, obibo nec Stygia cohibebor unda.
iam iam residunt cruribus asperae 10pelles et album mutor in alitem superne nascunturque leves per digitos umerosque plumae.
iam Daedaleo notior Icaro visam gementis litora Bospori 15Syrtisque Gaetulas canorus ales Hyperboreosque campos.
me Colchus et qui dissimulat metum Marsae cohortis Dacus et ultimi noscent Geloni, me peritus 20discet Hiber Rhodanique potor.
absint inani funere neniae luctusque turpes et querimoniae; conpesce clamorem ac sepulcri mitte supervacuos honores.

Liber III

1

1Odi profanum volgus et arceo. favete linguis: carmina non prius audita Musarum sacerdos virginibus puerisque canto.
5regum timendorum in proprios greges, reges in ipsos imperium est Iovis, clari Giganteo triumpho, cuncta supercilio moventis.
est ut viro vir latius ordinet 10arbusta sulcis, hic generosior descendat in campum petitor, moribus hic meliorque fama
contendat, illi turba clientium sit maior: aequa lege Necessitas 15sortitur insignis et imos, omne capax movet urna nomen.
destrictus ensis cui super inpia cervice pendet, non Siculae dapes dulcem elaborabunt saporem, 20non avium citharaeque cantus
somnum reducent: somnus agrestium lenis virorum non humilis domos fastidit umbrosamque ripam, non Zephyris agitata Tempe.
25desiderantem quod satis est neque tumultuosum sollicitat mare nec saevus Arcturi cadentis impetus aut orientis Haedi,
non verberatae grandine vineae 30fundusque mendax arbore nunc aquas culpante, nunc torrentia agros sidera, nunc hiemes iniquas.
contracta pisces aequora sentiunt iactis in altum molibus: huc frequens 35caementa demittit redemptor cum famulis dominusque terrae
fastidiosus: sed Timor et Minae scandunt eodem, quo dominus, neque decedit aerata triremi et 40post equitem sedet atra Cura.
quodsi dolentem nec Phrygius lapis nec purpurarum sidere clarior delenit usus nec Falerna vitis Achaemeniumque costum,
45cur invidendis postibus et novo sublime ritu moliar atrium? cur valle permutem Sabina divitias operosiores?

2

1Angustam amice pauperiem pati robustus acri militia puer condiscat et Parthos ferocis vexet eques metuendus hasta
5vitamque sub divo et trepidis agat in rebus. illum ex moenibus hosticis matrona bellantis tyranni prospiciens et adulta virgo
suspiret “eheu, ne rudis agminum 10sponsus lacessat regius asperum tactu leonem, quem cruenta per medias rapit ira caedes.”
dulce et decorum est pro patria mori: mors et fugacem persequitur virum 15nec parcit inbellis iuventae poplitibus timidoque tergo.
Virtus, repulsae nescia sordidae, intaminatis fulget honoribus nec sumit aut ponit securis 20arbitrio popularis aurae.
Virtus, recludens inmeritis mori caelum, negata temptat iter via coetusque volgaris et udam spernit humum fugiente penna.
25est et fideli tuta silentio merces: vetabo, qui Cereris sacrum volgarit arcanae, sub isdem sit trabibus fragilemque mecum
solvat phaselon; saepe Diespiter 30neglectus incesto addidit integrum, raro antecedentem scelestum deseruit pede Poena claudo.

3

1Iustum et tenacem propositi virum non civium ardor prava iubentium, non voltus instantis tyranni mente quatit solida neque Auster,
5dux inquieti turbidus Hadriae, nec fulminantis magna manus Iovis: si fractus inlabatur orbis, inpavidum ferient ruinae.
hac arte Pollux et vagus Hercules 10enisus arcis attigit igneas, quos inter Augustus recumbens purpureo bibet ore nectar,
hac te merentem, Bacche pater, tuae vexere tigres indocili iugum 15collo trahentes, hac Quirinus Martis equis Acheronta fugit,
gratum elocuta consiliantibus Iunone divis: “Ilion, Ilion fatalis incestusque iudex 20et mulier peregrina vertit
in pulverem ex quo destituit deos mercede pacta Laomedon, mihi castaeque damnatum Minervae cum populo et duce fraudulento.
25iam nec Lacaenae splendet adulterae famosus hospes nec Priami domus periura pugnacis Achivos Hectoreis opibus refringit
nostrisque ductum seditionibus 30bellum resedit; protinus et gravis iras et invisum nepotem, Troica quem peperit sacerdos,
Marti redonabo; illum ego lucidas inire sedes, discere nectaris 35sucos et adscribi quietis ordinibus patiar deorum.
dum longus inter saeviat Ilion Romamque pontus, qualibet exsules in parte regnanto beati; 40dum Priami Paridisque busto
insultet armentum et catulos ferae celent inultae, stet Capitolium fulgens triumphatisque possit Roma ferox dare iura Medis.
45horrenda late nomen in ultimas extendat oras, qua medius liquor secernit Europen ab Afro, qua tumidus rigat arva Nilus.
aurum inrepertum et sic melius situm, 50cum terra celat, spernere fortior quam cogere humanos in usus omne sacrum rapiente dextra,
quicumque mundo terminus obstitit hunc tanget armis, visere gestiens, 55qua parte debacchentur ignes, qua nebulae pluviique rores.
sed bellicosis fata Quiritibus hac lege dico, ne nimium pii rebusque fidentes avitae 60tecta velint reparare Troiae.
Troiae renascens alite lugubri fortuna tristi clade iterabitur ducente victrices catervas coniuge me Iovis et sorore.
65ter si resurgat murus aeneus auctore Phoebo, ter pereat meis excisus Argivis, ter uxor capta virum puerosque ploret”
non hoc iocosae conveniet lyrae — 70quo, Musa, tendis? desine pervicax referre sermones deorum et magna modis tenuare parvis.

4

1Descende caelo et dic age tibia regina longum Calliope melos, seu voce nunc mavis acuta seu fidibus citharave Phoebi.
5auditis? an me ludit amabilis insania? audire et videor pios errare per lucos, amoenae quos et aquae subeunt et aurae.
me fabulosae Volture in Apulo 10nutricis extra limina Pulliae ludo fatigatumque somno fronde nova puerum palumbes
texere, mirum quod foret omnibus quicumque celsae nidum Aceruntiae 15saltusque Bantinos et arvum pingue tenent humilis Forenti,
ut tuto ab atris corpore viperis dormirem et ursis, ut premerer sacra lauroque conlataque myrto 20non sine dis animosus infans.
vester, Camenae, vester in arduos tollor Sabinos, seu mihi frigidum Praeneste seu Tibur supinum seu liquidae placuere Baiae.
25vestris amicum fontibus et choris non me Philippis versa acies retro, devota non extinxit arbor nec Sicula Palinurus unda.
utcumque mecum vos eritis, libens 30insanientem navita Bosporum temptabo et urentis harenas litoris Assyrii viator,
visam Britannos hospitibus feros et laetum equino sanguine Concanum, 35visam pharetratos Gelonos et Scythicum inviolatus amnem.
vos Caesarem altum, militia simul fessas cohortes abdidit oppidis, finire quaerentem labores 40Pierio recreatis antro.
vos lene consilium et datis et dato gaudetis, almae. scimus, ut inpios Titanas immanemque turbam fulmine sustulerit caduco
45qui terram inertem, qui mare temperat ventosum et urbis regnaque tristia divosque mortalisque turmas imperio regit unus aequo.
magnum illa terrorem intulerat Iovi 50fidens iuventus horrida bracchiis fratresque tendentes opaco Pelion inposuisse Olympo.
sed quid Typhoeus et validus Mimas aut quid minaci Porphyrion statu, 55quid Rhoetus evolsisque truncis Enceladus iaculator audax
contra sonantem Palladis aegida possent ruentes? hinc avidus stetit Volcanus, hinc matrona Iuno et 60numquam umeris positurus arcum
qui rore puro Castaliae lavit crinis solutos, qui Lyciae tenet dumeta natalemque silvam Delius et Patareus Apollo.
65vis consili expers mole ruit sua, vim temperatam di quoque provehunt in maius; idem odere viris omne nefas animo moventis.
testis mearum centimanus Gyas 70sententiarum, notus et integrae temptator Orion Dianae virginea domitus sagitta.
iniecta monstris Terra dolet suis maeretque partus fulmine luridum 75missos ad Orcum; nec peredit inpositam celer ignis Aetnen
incontinentis nec Tityi iecur reliquit ales, nequitiae additus custos; amatorem trecentae 80Pirithoum cohibent catenae.

5

1Caelo tonantem credidimus Iovem regnare; praesens divus habebitur Augustus adiectis Britannis imperio gravibusque Persis.
5milesne Crassi coniuge barbara turpis maritus vixit et hostium, pro curia inversique mores! consenuit socerorum in armis
sub rege Medo Marsus et Apulus, 10anciliorum et nominis et togae oblitus aeternaeque Vestae, incolumi Iove et urbe Roma?
hoc caverat mens provida Reguli dissentientis condicionibus 15foedis et exemplo trahentis perniciem veniens in aevum,
si non periret inmiserabilis captiva pubes. “signa ego Punicis adfixa delubris et arma 20militibus sine caede” dixit
“derepta vidi, vidi ego civium retorta tergo bracchia libero portasque non clausas et arva Marte coli populata nostro.
25auro repensus scilicet acrior miles redibit: flagitio additis damnum; neque amissos colores lana refert medicata fuco
nec vera virtus, cum semel excidit, 30curat reponi deterioribus. si pugnat extricata densis cerva plagis, erit ille fortis
qui perfidis se credidit hostibus et Marte Poenos proteret altero; 35qui lora restrictis lacertis sensit iners timuitque mortem,
hic, unde vitam sumeret inscius, pacem duello miscuit. o pudor! o magna Carthago, probrosis 40altior Italiae ruinis!”
fertur pudicae coniugis osculum parvosque natos ut capitis minor ab se removisse et virilem torvus humi posuisse voltum,
45donec labantis consilio patres firmaret auctor numquam alias dato interque maerentis amicos egregius properaret exul.
atqui sciebat, quae sibi barbarus 50tortor pararet: non aliter tamen dimovit obstantis propinquos et populum reditus morantem
quam si clientum longa negotia diiudicata lite relinqueret 55tendens Venafranos in agros aut Lacedaemonium Tarentum.

6

1Delicta maiorum inmeritus lues, Romane, donec templa refeceris aedisque labentis deorum et foeda nigro simulacra fumo.
5dis te minorem quod geris, imperas: hinc omne principium, huc refer exitum: di multa neglecti dederunt Hesperiae mala luctuosae.
iam bis Monaeses et Pacori manus 10inauspicatos contudit impetus nostros et adiecisse praedam torquibus exiguis renidet.
paene occupatam seditionibus delevit urbem Dacus et Aethiops, 15hic classe formidatus, ille missilibus melior sagittis.
fecunda culpae saecula nuptias primum inquinavere et genus et domos: hoc fonte derivata clades 20in patriam populumque fluxit.
motus doceri gaudet Ionicos matura virgo et fingitur artibus iam nunc et incestos amores de tenero meditatur ungui.
25mox iuniores quaerit adulteros inter mariti vina neque eligit cui donet inpermissa raptim gaudia luminibus remotis,
sed iussa coram non sine conscio 30surgit marito, seu vocat institor seu navis Hispanae magister, dedecorum pretiosus emptor.
non his iuventus orta parentibus infecit aequor sanguine Punico 35Pyrrhumque et ingentem cecidit Antiochum Hannibalemque dirum,
sed rusticorum mascula militum proles, Sabellis docta ligonibus versare glaebas et severae 40matris ad arbitrium recisos
portare fustis, sol ubi montium mutaret umbras et iuga demeret bubus fatigatis amicum tempus agens abeunte curru.
45damnosa quid non inminuit dies? aetas parentum, peior avis, tulit nos nequiores, mox daturos progeniem vitiosiorem.

7

1Quid fles, Asterie, quem tibi, candidi primo restituent vere Favonii Thyna merce beatum, constantis iuvenem fide
5Gygen? ille Notis actus ad Oricum post insana Caprae sidera frigidas noctis non sine multis insomnis lacrimis agit.
atqui sollicitae nuntius hospitae, 10suspirare Chloen et miseram tuis dicens ignibus uri, temptat mille vafer modis:
ut Proetum mulier perfida credulum falsis inpulerit criminibus nimis 15casto Bellerophontae maturare necem, refert;
narrat paene datum Pelea Tartaro, Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens, et peccare docentis 20fallax historias movet.
frustra: nam scopulis surdior Icari voces audit adhuc integer. at tibi ne vicinus Enipeus plus iusto placeat cave;
25quamvis non alius flectere equum sciens aeque conspicitur gramine Martio, nec quisquam citus aeque Tusco denatat alveo.
prima nocte domum claude neque in vias 30sub cantu querulae despice tibiae et te saepe vocanti duram difficilis mane.

8

1Martiis caelebs quid agam kalendis, quid velint flores et acerra turis plena miraris positusque carbo in caespite vivo,
5docte sermones utriusque linguae? voveram dulcis epulas et album Libero caprum prope funeratus arboris ictu.
hic dies anno redeunte festus 10corticem adstrictum pice dimovebit amphorae fumum bibere institutae consule Tullo.
sume, Maecenas, cyathos amici sospitis centum et vigiles lucernas 15perfer in lucem: procul omnis esto clamor et ira.
mitte civilis super urbe curas: occidit Daci Cotisonis agmen, Medus infestus sibi luctuosis 20dissidet armis,
servit Hispanae vetus hostis orae Cantaber, sera domitus catena, iam Scythae laxo meditantur arcu cedere campis.
25neglegens, ne qua populus laboret, parce privatus nimium cavere et dona praesentis cape laetus horae, linque severa.

9

1“Donec gratus eram tibi nec quisquam potior bracchia candidae cervici iuvenis dabat, Persarum vigui rege beatior.”
5“donec non alia magis arsisti neque erat Lydia post Chloen, multi Lydia nominis, Romana vigui clarior Ilia.”
“me nunc Thressa Chloe regit, 10dulcis docta modos et citharae sciens, pro qua non metuam mori, si parcent animae fata superstiti”
“me torret face mutua Thurini Calais filius Ornyti, 15pro quo bis patiar mori, si parcent puero fata superstiti.”
“quid si prisca redit Venus diductosque iugo cogit aeneo? si flava excutitur Chloe 20reiectaeque patet ianua Lydiae?”
“quamquam sidere pulchrior ille est, tu levior cortice et inprobo iracundior Hadria: tecum vivere amem, tecum obeam lubens.”

10

1Extremum Tanain si biberes, Lyce, saevo nupta viro, me tamen asperas porrectum ante foris obicere incolis plorares Aquilonibus
5audis, quo strepitu ianua, quo nemus inter pulcra satum tecta remugiat ventis et positas ut glaciet nives puro numine Iuppiter?
ingratam Veneri pone superbiam, 10ne currente retro funis eat rota: non te Penelopen difficilem procis Tyrrhenus genuit parens.
o quamvis neque te munera nec preces nec tinctus viola pallor amantium 15nec vir Pieria paelice saucius curvat, supplicibus tuis
parcas, nec rigida mollior aesculo nec Mauris animum mitior anguibus: non hoc semper erit liminis aut aquae 20caelestis patiens latus.

11

1Mercuri, nam te docilis magistro movit Amphion lapides canendo, tuque testudo resonare septem callida nervis,
5nec loquax olim neque grata, nunc et divitum mensis et amica templis, dic modos, Lyde quibus obstinatas adplicet auris,
quae velut latis equa trima campis 10ludit exsultim metuitque tangi nuptiarum expers et adhuc protervo cruda marito.
tu potes tigris comitesque silvas ducere et rivos celeres morari; 15cessit immanis tibi blandienti ianitor aulae
Cerberus, quamvis furiale centum muniant angues caput eius atque spiritus taeter saniesque manet 20ore trilingui;
quin et Ixion Tityosque voltu risit invito, stetit urna paulum sicca, dum grato Danai puellas carmine mulces.
25audiat Lyde scelus atque notas virginum poenas et inane lymphae dolium fundo pereuntis imo seraque fata,
quae manent culpas etiam sub Orco. 30inpiae, (nam quid potuere maius?) inpiae sponsos potuere duro perdere ferro.
una de multis face nuptiali digna periurum fuit in parentem 35splendide mendax et in omne virgo nobilis aevum,
“surge” quae dixit iuveni marito, “surge, ne longus tibi somnus unde non times detur; socerum et scelestas 40falle sorores,
quae velut nactae vitulos leaenae singulos eheu lacerant: ego illis mollior nec te feriam neque intra claustra tenebo.
45me pater saevis oneret catenis, quod viro clemens misero peperci, me vel extremos Numidarum in agros classe releget:
i pedes quo te rapiunt et aurae, 50dum favet nox et Venus, i secundo omine et nostri memorem sepulcro scalpe querelam.”

12

1Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci mala vino lavere, aut exanimari metuentis patruae verbera linguae.
tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas 5operosaeque Minervae studium aufert, Neobule, Liparaei nitor Hebri,
simul unctos Tiberinis umeros lavit in undis, eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno neque segni pede victus,
10catus idem per apertum fugientis agitato grege cervos iaculari et celer arto latitantem fruticeto excipere aprum.

13

1O fons Bandusiae splendidior vitro, dulci digne mero non sine floribus, cras donaberis haedo, cui frons turgida cornibus
5primis et venerem et proelia destinat; frustra: nam gelidos inficiet tibi rubro sanguine rivos lascivi suboles gregis.
te flagrantis atrox hora Caniculae 10nescit tangere, tu frigus amabile fessis vomere tauris praebes et pecori vago.
fies nobilium tu quoque fontium me dicente cavis inpositam ilicem 15saxis, unde loquaces lymphae desiliunt tuae.

14

1Herculis ritu modo dictus, o plebs, morte venalem petiisse laurum Caesar Hispana repetit penatis victor ab ora.
5unico gaudens mulier marito prodeat iustis operata sacris et soror clari ducis et decorae supplice vitta
virginum matres iuvenumque nuper 10sospitum; vos, o pueri et puellae iam virum expertae, male nominatis parcite verbis.
hic dies vere mihi festus atras exiget curas ego nec tumultum 15nec mori per vim metuam tenente Caesare terras.
i pete unguentum, puer, et coronas et cadum Marsi memorem duelli, Spartacum siqua potuit vagantem 20fallere testa.
dic et argutae properet Neaerae murreum nodo cohibere crinem; si per invisum mora ianitorem fiet, abito.
25lenit albescens animos capillus litium et rixae cupidos protervae; non ego hoc ferrem calidus iuventa consule Planco.

15

1Uxor pauperis Ibyci, tandem nequitiae fige modum tuae famosisque laboribus; maturo propior desine funeri
5inter ludere virgines et stellis nebulam spargere candidis. non, siquid Pholoen, satis et te, Chlori, decet: filia rectius
expugnat iuvenum domos, 10pulso Thyias uti concita tympano. illam cogit amor Nothi lascivae similem ludere capreae,
te lanae prope nobilem tonsae Luceriam, non citharae decent 15nec flos purpureus rosae nec poti, vetulam, faece tenus cadi.

16

1Inclusam Danaen turris aenea robustaeque fores et vigilum canum tristes excubiae munierant satis nocturnis ab adulteris,
5si non Acrisium virginis abditae custodem pavidum Iuppiter et Venus risissent: fore enim tutum iter et patens converso in pretium deo.
aurum per medios ire satellites 10et perrumpere amat saxa potentius ictu fulmineo: concidit auguris Argivi domus ob lucrum
demersa exitio; diffidit urbium portas vir Macedo et subruit aemulos 15reges muneribus; munera navium saevos inlaqueant duces.
crescentem sequitur cura pecuniam maiorumque fames. iure perhorrui late conspicuum tollere verticem, 20Maecenas, equitum decus.
quanto quisque sibi plura negaverit, ab dis plura feret nil cupientium nudus castra peto et transfuga divitum partis linquere gestio,
25contemptae dominus splendidior rei, quam si quidquid arat inpiger Apulus occultare meis dicerer horreis, magnas inter opes inops.
purae rivos aquae silvaque iugerum 30paucorum et segetis certa fides meae fulgentem imperio fertilis Africae fallit sorte beatior.
quamquam nec Calabrae mella ferunt apes nec Laestrygonia Bacchus in amphora 35languescit mihi nec pinguia Gallicis crescunt vellera pascuis:
inportuna tamen pauperies abest nec, si plura velim, tu dare deneges. contracto melius parva cupidine 40vectigalia porrigam
quam si Mygdoniis regnum Alyattei campis continuem. multa petentibus desunt multa: bene est cui deus obtulit parca quod satis est manu.

17

1Aeli vetusto nobilis ab Lamo, quando et priores hinc Lamias ferunt denominatos et nepotum per memores genus omne fastos,
5auctore ab illo ducis originem, qui Formiarum moenia dicitur princeps et innantem Maricae litoribus tenuisse Lirim,
late tyrannus:— cras foliis nemus 10multis et alga litus inutili demissa tempestas ab Euro sternet, aquae nisi fallit augur
annosa cornix. dum potes, aridum conpone lignum: cras genium mero 15curabis et porco bimenstri cum famulis operum solutis.

18

1Faune, Nympharum fugientum amator, per meos finis et aprica rura lenis incedas abeasque parvis aequus alumnis,
5si tener pleno cadit haedus anno larga nec desunt Veneris sodali vina craterae, vetus ara multo fumat odore.
ludit herboso pecus omne campo 10cum tibi nonae redeunt Decembres, festus in pratis vacat otioso cum bove pagus,
inter audacis lupus errat agnos, spargit agrestis tibi silva frondes, 15gaudet invisam pepulisse fossor ter pede terram.

19

1Quantum distet ab Inacho Codrus pro patria non timidus mori narras et genus Aeaci et pugnata sacro bella sub Ilio:
5quo Chium pretio cadum mercemur, quis aquam temperet ignibus, quo praebente domum et quota Paelignis caream frigoribus, taces.
da lunae propere novae, 10da noctis mediae, da, puer, auguris Murenae: tribus aut novem miscentur cyathis pocula commodis.
qui Musas amat imparis, ternos ter cyathos attonitus petet 15vates; tris prohibet supra rixarum metuens tangere Gratia
nudis iuncta sororibus. insanire iuvat: cur Berecyntiae cessant flamina tibiae? 20cur pendet tacita fistula cum lyra?
parcentis ego dexteras odi: sparge rosas, audiat invidus dementem strepitum Lycus et vicina seni non habilis Lyco.
25spissa te nitidum coma, puro te similem, Telephe, Vespero tempestiva petit Rhode; me lentus Glycerae torret amor meae.

20

1Non vides, quanto moveas periclo, Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae? dura post paulo fugies inaudax proelia raptor,
5cum per obstantis iuvenum catervas ibit insignem repetens Nearchum: grande certamen, tibi praeda cedat, maior an illa.
interim, dum tu celeres sagittas 10promis, haec dentis acuit timendos, arbiter pugnae posuisse nudo sub pede palmam
fertur et leni recreare vento sparsum odoratis umerum capillis, 15qualis aut Nireus fuit aut aquosa raptus ab Ida.

21

1O nata mecum consule Manlio, seu tu querellas sive geris iocos seu rixam et insanos amores seu facilem, pia testa, somnum,
5quocumque lectum nomine Massicum servas, moveri digna bono die, descende Corvino iubente promere languidiora vina.
non ille, quamquam Socraticis madet 10sermonibus, te neglegit horridus: narratur et prisci Catonis saepe mero caluisse virtus.
tu lene tormentum ingenio admoves plerumque duro, tu sapientium 15curas et arcanum iocoso consilium retegis Lyaeo,
tu spem reducis mentibus anxiis virisque et addis cornua pauperi post te neque iratos trementi 20regum apices neque militum arma.
te Liber et si laeta aderit Venus segnesque nodum solvere Gratiae vivaeque producent lucernae, dum rediens fugat astra Phoebus.

22

1Montium custos nemorumque, virgo, quae laborantis utero puellas ter vocata audis adimisque leto, diva triformis,
5imminens villae tua pinus esto, quam per exactos ego laetus annos verris obliquum meditantis ictum sanguine donem.

23

1Caelo supinas si tuleris manus nascente luna, rustica Phidyle, si ture placaris et horna fruge Laris avidaque porca:
5nec pestilentem sentiet Africum fecunda vitis nec sterilem seges robiginem aut dulces alumni pomifero grave tempus anno.
nam quae nivali pascitur Algido 10devota quercus inter et ilices aut crescit Albanis in herbis victima, pontificum securis
cervice tinguet: te nihil attinet temptare multa caede bidentium 15parvos coronantem marino rore deos fragilique myrto.
inmunis aram si tetigit manus, non sumptuosa blandior hostia, mollivit aversos Penatis 20farre pio et saliente mica.

24

1Intactis opulentior thesauris Arabum et divitis Indiae caementis licet occupes terrenum omne tuis et mare publicum:
5si figit adamantinos summis verticibus dira Necessitas clavos, non animum metu, non mortis laqueis expedies caput.
campestres melius Scythae, 10quorum plaustra vagas rite trahunt domos vivunt et rigidi Getae, inmetata quibus iugera liberas
fruges et Cererem ferunt nec cultura placet longior annua 15defunctumque laboribus aequali recreat sorte vicarius.
illic matre carentibus privignis mulier temperat innocens nec dotata regit virum 20coniunx nec nitido fidit adultero;
dos est magna parentium virtus et metuens alterius viri certo foedere castitas, et peccare nefas aut pretium est mori.
25o quisquis volet inpias caedis et rabiem tollere civicam, si quaeret pater urbium subscribi statuis, indomitam audeat
refrenare licentiam, 30clarus postgenitis: quatenus, heu nefas virtutem incolumem odimus, sublatam ex oculis quaerimus invidi.
quid tristes querimoniae, si non supplicio culpa reciditur, 35quid leges sine moribus vanae proficiunt, si neque fervidis
pars inclusa caloribus mundi nec Boreae finitimum latus durataeque solo nives 40mercatorem abigunt, horrida callidi
vincunt aequora navitae, magnum pauperies opprobrium iubet quidvis et facere et pati virtutisque viam deserit arduae?
45vel nos in Capitolium, quo clamor vocat et turba faventium, vel nos in mare proximum gemmas et lapides aurum et inutile,
summi materiem mali, 50mittamus, scelerum si bene paenitet. eradenda cupidinis pravi sunt elementa et tenerae nimis
mentes asperioribus formandae studiis. nescit equo rudis 55haerere ingenuus puer venarique timet, ludere doctior,
seu Graeco iubeas trocho seu malis vetita legibus alea, cum periura patris fides 60consortem socium fallat et hospites
indignoque pecuniam heredi properet. scilicet inprobae crescunt divitiae, tamen curtae nescio quid semper abest rei.

25

1Quo me, Bacche, rapis tui plenum? quae nemora aut quos agor in specus, velox mente nova? quibus antris egregii Caesaris audiar
5aeternum meditans decus stellis inserere et consilio Iovis? dicam insigne, recens, adhuc indictum ore alio. non secus in iugis
exsomnis stupet Euhias 10Hebrum prospiciens et nive candidam Thracen ac pede barbaro lustratam Rhodopen, ut mihi devio
ripas et vacuum nemus mirari libet. o Naiadum potens 15Baccharumque valentium proceras manibus vertere fraxinos,
nil parvum aut humili modo, nil mortale loquar. dulce periculum est, o Lenaee, sequi deum 20cingentem viridi tempora pampino.

26

1Vixi puellis nuper idoneus et militavi non sine gloria; nunc arma defunctumque bello barbiton hic paries habebit,
5laevum marinae qui Veneris latus custodit. hic, hic ponite lucida funalia et vectis et arcus oppositis foribus minacis.
o quae beatam diva tenes Cyprum et 10Memphin carentem Sithonia nive, regina, sublimi flagello tange Chloen semel arrogantem.

27

1Inpios parrae recinentis omen ducat et praegnans canis aut ab agro rava decurrens lupa Lanuvino fetaque volpes;
5rumpat et serpens iter institutum, si per obliquum similis sagittae terruit mannos: ego cui timebo, providus auspex,
antequam stantis repetat paludes 10imbrium divina avis imminentium, oscinem corvum prece suscitabo solis ab ortu.
sis licet felix, ubicumque mavis, et memor nostri, Galatea, vivas 15teque nec laevos vetet ire picus nec vaga cornix.
sed vides, quanto trepidet tumultu pronus Orion. ego quid sit ater Hadriae novi sinus et quid albus 20peccet Iapyx.
hostium uxores puerique caecos sentiant motus orientis Austri et aequoris nigri fremitum et trementis verbere ripas.
25sic et Europe niveum doloso credidit tauro latus et scatentem beluis pontum mediasque fraudes palluit audax.
nuper in pratis studiosa florum et 30debitae Nymphis opifex coronae nocte sublustri nihil astra praeter vidit et undas.
quae simul centum tetigit potentem oppidis Creten, “pater, o relictum 35filiae nomen pietasque” dixit “victa furore!
unde quo veni? levis una mors est virginum culpae. vigilansne ploro turpe conmissum an vitiis carentem 40ludit imago
vana, quae porta fugiens eburna somnium ducit? meliusne fluctus ire per longos fuit an recentis carpere flores?
45siquis infamem mihi nunc iuvencum dedat iratae, lacerare ferro et frangere enitar modo multum amati cornua monstri.
inpudens liqui patrios Penates, 50inpudens Orcum moror. o deorum siquis haec audis, utinam inter errem nuda leones.
antequam turpis macies decentis occupet malas teneraeque sucus 55defluat praedae, speciosa quaero pascere tigris
“vilis Europe” pater urget absens: “quid mori cessas? potes hac ab orno pendulum zona bene te secuta 60laedere collum.
sive te rupes et acuta leto saxa delectant, age te procellae crede veloci, nisi erile mavis carpere pensum
65regius sanguis dominaeque tradi barbarae paelex.”” aderat querenti perfidum ridens Venus et remisso filius arcu.
mox ubi lusit satis, “abstineto” 70dixit “irarum calidaeque rixae, cum tibi invisus laceranda reddet cornua taurus.
uxor invicti Iovis esse nescis. mitte singultus, bene ferre magnam 75disce fortunam; tua sectus orbis nomina ducet.”

28

1Festo quid potius die Neptuni faciam? prome reconditum, Lyde, strenua Caecubum, munitaeque adhibe vim sapientiae.
5inclinare meridiem sentis et, veluti stet volucris dies, parcis deripere horreo cessantem Bibuli consulis amphoram.
nos cantabimus invicem 10Neptunum et viridis Nereidum comas; tu curva recines lyra Latonam et celeris spicula Cynthiae;
summo carmine quae Cnidon fulgentisque tenet Cycladas et Paphon 15iunctis visit oloribus dicetur, merita Nox quoque nenia.

29

1Tyrrhena regum progenies, tibi non ante verso lene merum cado cum flore, Maecenas, rosarum et pressa tuis balanus capillis
5iamdudum apud me est: eripe te morae ne semper udum Tibur et Aefulae declive contempleris arvum et Telegoni iuga parricidae.
fastidiosam desere copiam et 10molem propinquam nubibus arduis, omitte mirari beatae fumum et opes strepitumque Romae.
plerumque gratae divitibus vices mundaeque parvo sub lare pauperum 15cenae sine aulaeis et ostro sollicitam explicuere frontem.
Iam clarus occultum Andromedae pater ostendit ignem, iam Procyon furit et stella vesani Leonis, 20sole dies referente siccos;
iam pastor umbras cum grege languido rivumque fessus quaerit et horidi dumeta Silvani, caretque ripa vagis taciturna ventis.
25tu civitatem quis deceat status curas et urbi sollicitus times quid Seres et regnata Cyro Bactra parent Tanaisque discors.
prudens futuri temporis exitum 30caliginosa nocte premit deus ridetque, si mortalis ultra fas trepidat. quod adest memento
conponere aequos; cetera fluminis ritu feruntur, nunc medio alveo 35cum pace delabentis Etruscum in mare, nunc lapides adesos
stirpisque raptas et pecus et domos volventis una, non sine montium clamore vicinaeque silvae, 40cum fera diluvies quietos
inritat amnis. ille potens sui laetusque deget cui licet in diem dixisse “vixi: cras vel atra nube polum pater occupato
45vel sole puro; non tamen inritum quodcumque retro est efficiet neque diffinget infectumque reddet quod fugiens semel hora vexit.”
Fortuna saevo laeta negotio et 50ludum insolentem ludere pertinax transmutat incertos honores, nunc mihi nunc alii benigna.
laudo manentem; si celeres quatit pennas, resigno quae dedit et mea 55virtute me involvo probamque pauperiem sine dote quaero.
non est meum, si mugiat Africis malus procellis, ad miseras preces decurrere et votis pacisci 60ne Cypriae Tyriaeque merces
addant avaro divitias mari: tunc me biremis praesidio scaphae tutum per Aegaeos tumultus aura feret geminusque Pollux.

30

1Exegi monumentum aere perennius regalique situ pyramidum altius, quod non imber edax, non aquilo impotens possit diruere aut innumerabilis 5annorum series et fuga temporum. non omnis moriar multaque pars mei vitabit Libitinam; usque ego postera crescam laude recens, dum Capitolium scandet cum tacita virgine pontifex. 10dicar, qua violens obstrepit Aufidus et qua pauper aquae Daunus agrestium regnavit populorum, ex humili potens, princeps Aeolium carmen ad Italos deduxisse modos. sume superbiam 15quaesitam meritis et mihi Delphica lauro cinge volens, Melpomene, comam.

Liber IV

1

1Intermissa, Venus, diu rursus bella moves? parce, precor precor. non sum qualis eram bonae sub regno Cinarae. desine, dulcium
5mater saeva Cupidinum, circa lustra decem flectere mollibus iam durum imperiis: abi, quo blandae iuvenum te revocant preces.
tempestivius in domum 10Pauli purpureis ales oloribus comissabere Maximi, si torrere iecur quaeris idoneum;
namque et nobilis et decens et pro sollicitis non tacitus reis 15et centum puer artium late signa feret militiae tuae
et, quandoque potentior largi muneribus riserit aemuli, Albanos prope te lacus 20ponet marmoream sub trabe citrea.
illic plurima naribus duces tura lyraeque et Berecyntiae delectabere tibiae mixtis carminibus non sine fistula;
25illic bis pueri die numen cum teneris virginibus tuum laudantes pede candido in morem Salium ter quatient humum.
me nec femina nec puer 30iam nec spes animi credula mutui nec certare iuvat mero nec vincire novis tempora floribus.
sed cur heu, Ligurine, cur manat rara meas lacrima per genas? 35cur facunda parum decoro inter verba cadit lingua silentio?
nocturnis ego somniis iam captum teneo, iam volucrem sequor te per gramina Martii 40campi, te per aquas, dure, volubilis.

2

1Pindarum quisquis studet aemulari, Iulle, ceratis ope Daedalea nititur pennis vitreo daturus nomina ponto.
5monte decurrens velut amnis, imbres quem super notas aluere ripas, fervet inmensusque ruit profundo Pindarus ore,
laurea donandus Apollinari, 10seu per audacis nova dithyrambos verba devolvit numerisque fertur lege solutis,
seu deos regesque canit, deorum sanguinem, per quos cecidere iusta 15morte Centauri, cecidit tremendae flamma Chimaerae,
sive quos Elea domum reducit palma caelestis pugilemve equomve dicit et centum potiore signis 20munere donat,
flebili sponsae iuvenemve raptum plorat et viris animumque moresque aureos educit in astra nigroque invidet Orco.
25multa Dircaeum levat aura cycnum, tendit, Antoni, quotiens in altos nubium tractus: ego apis Matinae more modoque
grata carpentis thyma per laborem 30plurimum circa nemus uvidique Tiburis ripas operosa parvos carmina fingo.
concines maiore poeta plectro Caesarem, quandoque trahet ferocis 35per sacrum clivum merita decorus fronde Sygambros;
quo nihil maius meliusve terris fata donavere bonique divi nec dabunt, quamvis redeant in aurum 40tempora priscum.
concines laetosque dies et urbis publicum ludum super inpetrato fortis Augusti reditu forumque litibus orbum.
45tum meae, si quid loquar audiendum, vocis accedet bona pars et “o sol pulcher, o laudande!” canam recepto Caesare felix.
teque, dum procedis, “Io Triumphe” 50non semel dicemus, “Io Triumphe” civitas omnis dabimusque divis tura benignis.
te decem tauri totidemque vaccae, me tener solvet vitulus, relicta 55matre qui largis iuvenescit herbis in mea vota,
fronte curvatos imitatus ignis tertium lunae referentis ortum, qua notam duxit, niveus videri, 60cetera fulvos.

3

1Quem tu, Melpomene, semel nascentem placido lumine videris, illum non labor Isthmius clarabit pugilem, non equos inpiger
5curru ducet Achaico victorem neque res bellica Deliis ornatum foliis ducem, quod regum tumidas contuderit minas,
ostendet Capitolio: 10sed quae Tibur aquae fertile praefluunt et spissae nemorum comae fingent Aeolio carmine nobilem.
Romae principis urbium dignatur suboles inter amabilis 15vatum ponere me choros et iam dente minus mordeor invido.
o testudinis aureae dulcem quae strepitum, Pieri, temperas, o mutis quoque piscibus 20donatura cycni, si libeat, sonum,
totum muneris hoc tui est, quod monstror digito praetereuntium Romanae fidicen lyrae: quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.

4

1Qualem ministrum fulminis alitem, cui rex deorum regnum in avis vagas permisit expertus fidelem Iuppiter in Ganymede flavo,
5olim iuventas et patrius vigor nido laborum propulit inscium, vernique iam nimbis remotis insolitos docuere nisus
venti paventem, mox in ovilia 10demisit hostem vividus impetus, nunc in reluctantis dracones egit amor dapis atque pugnae;
qualemve laetis caprea pascuis intenta fulvae matris ab ubere 15iam lacte depulsum leonem dente novo peritura vidit:
videre Raetis bella sub Alpibus Drusum gerentem Vindelici. quibus mos unde deductus per omne 20tempus Amazonia securi
dextras obarmet, quaerere distuli nec scire fas est omnia, sed diu lateque victrices catervae consiliis iuvenis revictae
25sensere, quid mens rite, quid indoles nutrita faustis sub penetralibus posset, quid Augusti paternus in pueros animus Nerones.
fortes creantur fortibus et bonis: 30est in iuvencis, est in equis patrum virtus neque inbellem feroces progenerant aquilae columbam.
doctrina sed vim promovet insitam rectique cultus pectora roborant; 35utcumque defecere mores, indecorant bene nata culpae.
quid debeas, o Roma, Neronibus, testis Metaurum flumen et Hasdrubal devictus et pulcher fugatis 40ille dies Latio tenebris,
qui primus alma risit adorea, dirus per urbis Afer ut Italas ceu flamma per taedas vel Eurus per Siculas equitavit undas.
45post hoc secundis usque laboribus Romana pubes crevit et inpio vastata Poenorum tumultu fana deos habuere rectos.
dixitque tandem perfidus Hannibal: 50“cervi, luporum praeda rapacium, sectamur ultro quos opimus fallere et effugere est triumphus.
gens, quae cremato fortis ab Ilio iactata Tuscis aequoribus sacra 55natosque maturosque patres pertulit Ausonias ad urbis,
duris ut ilex tonsa bipennibus nigrae feraci frondis in Algido, per damna, per caedis ab ipso 60ducit opes animumque ferro.
non hydra secto corpore firmior vinci dolentem crevit in Herculem monstrumve submisere Colchi maius Echioniaeve Thebae.
65merses profundo, pulchrior evenit; luctere, multa proruet integrum cum laude victorem geretque proelia coniugibus loquenda.
Carthagini iam non ego nuntios 70mittam superbos: occidit, occidit spes omnis et fortuna nostri nominis Hasdrubale interempto.
nil Claudiae non perficient manus, quas et benigno numine Iuppiter 75defendit et curae sagaces expediunt per acuta belli”.

5

1Divis orte bonis, optume Romulae custos gentis, abes iam nimium diu; maturum reditum pollicitus patrum sancto concilio redi.
5lucem redde tuae, dux bone, patriae: instar veris enim voltus ubi tuus adfulsit populo, gratior it dies et soles melius nitent.
ut mater iuvenem, quem Notus invido 10flatu Carpathii trans maris aequora cunctantem spatio longius annuo dulci distinet a domo,
votis ominibusque et precibus vocat curvo nec faciem litore dimovet: 15sic desideriis icta fidelibus quaerit patria Caesarem.
tutus bos etenim rura perambulat, nutrit rura Ceres almaque Faustitas, pacatum volitant per mare navitae; 20culpari metuit fides,
nullis polluitur casta domus stupris, mos et lex maculosum edomuit nefas, laudantur simili prole puerperae, culpam poena premit comes.
25quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen, quis Germania quos horrida parturit fetus incolumi Caesare? quis ferae bellum curet Hiberiae?
condit quisque diem collibus in suis 30et vitem viduas ducit ad arbores; hinc ad vina redit laetus et alteris te mensis adhibet deum;
te multa prece, te prosequitur mero defuso pateris et Laribus tuum 35miscet numen, uti Graecia Castoris et magni memor Herculis.
“longas o utinam, dux bone, ferias praestes Hesperiae!” dicimus integro sicci mane die, dicimus uvidi, 40cum sol Oceano subest.

6

1Dive, quem proles Niobea magnae vindicem linguae Tityosque raptor sensit et Troiae prope victor altae Pthius Achilles,
5ceteris maior, tibi miles inpar, filius quamvis Thetidis marinae Dardanas turris quateret tremenda cuspide pugnax—
ille, mordaci velut icta ferro 10pinus aut inpulsa cupressus Euro, procidit late posuitque collum in pulvere Teucro;
ille non inclusus equo Minervae sacra mentito male feriatos 15Troas et laetam Priami choreis falleret aulam,
sed palam captis gravis, heu nefas, heu, nescios fari pueros Achivis ureret flammis, etiam latentem 20matris in alvo,
ni tuis victus Venerisque gratae vocibus divum pater adnuisset rebus Aeneae potiore ductos alite muros.
25doctor argutae fidicen Thaliae Phoebe, qui Xantho lavis amne crinis, Dauniae defende decus Camenae, levis Agyieu.
spiritum Phoebus, mihi Phoebus artem 30carminis nomenque dedit poetae. virginum primae puerique claris patribus orti,
Deliae tutela deae, fugacis lyncas et cervos cohibentis arcu, 35Lesbium servate pedem meique pollicis ictum
rite Latonae puerum canentes, rite crescentem face Noctilucam, prosperam frugum celeremque pronos 40volvere mensis.
nupta iam dices “ego dis amicum saeculo festas referente luces reddidi carmen docilis modorum vatis Horati.”

7

1Diffugere nives, redeunt iam gramina campis arboribusque comae; mutat terra vices et decrescentia ripas flumina praetereunt;
5Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet ducere nuda choros: inmortalia ne speres, monet annus et almum quae rapit hora diem.
frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas 10interitura, simul pomifer autumnus fruges effuderit, et mox bruma recurrit iners.
damna tamen celeres reparant caelestia lunae: nos ubi decidimus 15quo pius Aeneas, quo dives Tullus et Ancus, pulvis et umbra sumus.
quis scit an adiciant hodiernae crastina summae tempora di superi? cuncta manus avidas fugient heredis amico 20quae dederis animo.
cum semel occideris et de te splendida Minos fecerit arbitria, non, Torquate, genus, non te facundia, non te restituet pietas;
25infernis neque enim tenebris Diana pudicum liberat Hippolytum nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro vincula Pirithoo.

8

1Donarem pateras grataque commodus, Censorine, meis aera sodalibus, donarem tripodas, praemia fortium Graiorum, neque tu pessuma munerum 5ferres, divite me scilicet artium quas aut Parrhasius protulit aut Scopas, hic saxo, liquidis ille coloribus sollers nunc hominem ponere, nunc deum sed non haec mihi vis, nec tibi talium 10res est aut animus deliciarum egens. gaudes carminibus; carmina possumus donare et pretium dicere muneri. non incisa notis marmora publicis, per quae spiritus et vita redit bonis 15post mortem ducibus, non “celeres fugae reiectaeque retrorsum Hannibalis minae” non “incendia Karthaginis inpiae”, eius, “qui domita nomen ab Africa lucratus rediit”, clarius indicant 20laudes quam “Calabrae Pierides” neque, si chartae sileant quod bene feceris, mercedem tuleris. quid foret Iliae Mavortisque puer, si taciturnitas obstaret meritis invida Romuli? 25ereptum Stygiis fluctibus Aeacum virtus et favor et lingua potentium vatum divitibus consecrat insulis. dignum laude virum Musa vetat mori, caelo Musa beat. sic Iovis interest 30optatis epulis inpiger Hercules, clarum Tyndaridae sidus ab infimis quassas eripiunt aequoribus ratis, ornatus viridi tempora pampino Liber vota bonos ducit ad exitus.

9

1Ne forte credas interitura quae longe sonantem natus ad Aufidum non ante volgatas per artis verba loquor socianda chordis:
5non, si priores Maeonius tenet sedes Homerus, Pindaricae latent Ceaeque et Alcaei minaces Stesichorique graves Camenae
nec siquid olim lusit Anacreon 10delevit aetas; spirat adhuc amor vivuntque conmissi calores Aeoliae fidibus puellae.
non sola comptos arsit adulteri crinis et aurum vestibus inlitum 15mirata regalisque cultus et comites Helene Lacaena
primusve Teucer tela Cydonio direxit arcu; non semel Ilios vexata; non pugnavit ingens 20Idomeneus Sthenelusve solus
dicenda Musis proelia; non ferox Hector vel acer Deiphobus gravis excepit ictus pro pudicis coniugibus puerisque primus.
25vixere fortes ante Agamemnona multi; sed omnes inlacrimabiles urgentur ignotique longa nocte, carent quia vate sacro.
paullum sepultae distat inertiae 30celata virtus. non ego te meis chartis inornatum silebo, totve tuos patiar labores
inpune, Lolli, carpere lividas obliviones. est animus tibi 35rerumque prudens et secundis temporibus dubiisque rectus,
vindex avarae fraudis et abstinens ducentis ad se cuncta pecuniae, consulque non unius anni, 40sed quotiens bonus atque fidus
iudex honestum praetulit utili, reiecit alto dona nocentium voltu, per obstantis catervas explicuit sua victor arma.
45non possidentem multa vocaveris recte beatum; rectius occupat nomen beati qui deorum muneribus sapienter uti
duramque callet pauperiem pati 50peiusque leto flagitium timet, non ille pro caris amicis aut patria timidus perire.

10

1O crudelis adhuc et Veneris muneribus potens, insperata tuae cum veniet pluma superbiae et, quae nunc umeris involitant, deciderint comae, nunc et qui color est puniceae flore prior rosae 5mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam, dices “heu,” quotiens te speculo videris alterum, “quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit, vel cur his animis incolumes non redeunt genae?”

11

1Est mihi nonum superantis annum plenus Albani cadus, est in horto, Phylli, nectendis apium coronis; est hederae vis
5multa, qua crinis religata fulges, ridet argento domus, ara castis vincta verbenis avet immolato spargier agno;
cuncta festinat manus, huc et illuc 10cursitant mixtae pueris puellae, sordidum flammae trepidant rotantes vertice fumum.
ut tamen noris, quibus advoceris gaudiis: Idus tibi sunt agendae, 15qui dies mensem Veneris marinae findit Aprilem,
iure sollemnis mihi sanctiorque paene natali proprio, quod ex hac luce Maecenas meus adfluentis 20ordinat annos.
Telephum, quem tu petis, occupavit non tuae sortis iuvenem puella dives et lasciva tenetque grata compede vinctum.
25terret ambustus Phaethon avaras spes et exemplum grave praebet ales Pegasus terrenum equitem gravatus Bellerophontem,
semper ut te digna sequare et ultra 30quam licet sperare nefas putando disparem vites. age iam, meorum finis amorum,
(non enim posthac alia calebo femina) condisce modos, amanda 35voce quos reddas: minuentur atrae carmine curae.

12

1Iam veris comites, quae mare temperant, inpellunt animae lintea Thraciae, iam nec prata rigent nec fluvii strepunt hiberna nive turgidi.
5nidum ponit, Ityn flebiliter gemens, infelix avis et Cecropiae domus aeternum opprobrium, quod male barbaras regum est ulta libidines.
dicunt in tenero gramine pinguium 10custodes ovium carmina fistula delectantque deum, cui pecus et nigri colles Arcadiae placent.
adduxere sitim tempora, Vergili: sed pressum Calibus ducere Liberum 15si gestis, iuvenum nobilium cliens, nardo vina merebere.
nardi parvus onyx eliciet cadum, qui nunc Sulpiciis adcubat horreis, spes donare novas largus amaraque 20curarum eluere efficax.
ad quae si properas gaudia, cum tua velox merce veni: non ego te meis inmunem meditor tinguere poculis, plena dives ut in domo.
25verum pone moras et studium lucri nigrorumque memor, dum licet, ignium misce stultitiam consiliis brevem: dulce est desipere in loco.

13

1Audivere, Lyce, di mea vota, di audivere, Lyce: fis anus et tamen vis formosa videri ludisque et bibis inpudens
5et cantu tremulo pota Cupidinem lentum sollicitas. ille virentis et doctae psallere Chiae pulcris excubat in genis.
inportunus enim transvolat aridas 10quercus et refugit te quia luridi dentes, te quia rugae turpant et capitis nives.
nec Coae referunt iam tibi purpurae nec cari lapides tempora, quae semel 15notis condita fastis inclusit volucris dies.
quo fugit venus, heu, quove color, decens quo motus? quid habes illius, illius, quae spirabat amores, 20quae me surpuerat mihi
felix post Cinaram notaque et artium gratarum facies? sed Cinarae brevis annos fata dederunt, servatura diu parem
25cornicis vetulae temporibus Lycen, possent ut iuvenes visere fervidi multo non sine risu dilapsam in cineres facem.

14

1Quae cura patrum quaeve Quiritium plenis honorum muneribus tuas, Auguste, virtutes in aevum per titulos memoresque fastos
5aeternet, o, qua sol habitabilis inlustrat oras, maxime principum, quem legis expertes Latinae Vindelici didicere nuper
quid Marte posses. milite nam tuo 10Drusus Genaunos, inplacidum genus, Breunosque velocis et arcis Alpibus inpositas tremendis
deiecit acer plus vice simplici; maior Neronum mox grave proelium 15conmisit immanisque Raetos auspiciis pepulit secundis,
spectandus in certamine Martio devota morti pectora liberae quantis fatigaret ruinis, 20indomitas prope qualis undas
exercet Auster Pleiadum choro scindente nubis, inpiger hostium vexare turmas et frementem mittere equum medios per ignis.
25sic tauriformis volvitur Aufidus, qui regna Dauni praefluit Apuli, cum saevit horrendamque cultis diluviem meditatur agris,
ut barbarorum Claudius agmina 30ferrata vasto diruit impetu primosque et extremos metendo stravit humum sine clade victor,
te copias, te consilium et tuos praebente divos. nam tibi quo die 35portus Alexandrea supplex et vacuam patefecit aulam,
Fortuna lustro prospera tertio belli secundos reddidit exitus laudemque et optatum peractis 40imperiis decus adrogavit.
te Cantaber non ante domabilis Medusque et Indus, te profugus Scythes miratur, o tutela praesens Italiae dominaeque Romae.
45te fontium qui celat origines Nilusque et Hister, te rapidus Tigris, te beluosus qui remotis obstrepit Oceanus Britannis,
te non paventis funera Galliae 50duraeque tellus audit Hiberiae, te caede gaudentes Sygambri conpositis venerantur armis.

15

1Phoebus volentem proelia me loqui victas et urbis increpuit lyra, ne parva Tyrrhenum per aequor vela darem. tua, Caesar, aetas
5fruges et agris rettulit uberes et signa nostro restituit Iovi derepta Parthorum superbis postibus et vacuum duellis
Ianum Quirini clausit et ordinem 10rectum evaganti frena licentiae iniecit emovitque culpas et veteres revocavit artis,
per quas Latinum nomen et Italae crevere vires famaque et imperi 15porrecta maiestas ad ortus solis ab Hesperio cubili.
custode rerum Caesare non furor civilis aut vis exiget otium, non ira, quae procudit ensis 20et miseras inimicat urbis.
non qui profundum Danuvium bibunt edicta rumpent Iulia, non Getae, non Seres infidique Persae, non Tanain prope flumen orti.
25nosque et profestis lucibus et sacris inter iocosi munera Liberi cum prole matronisque nostris, rite deos prius adprecati,
virtute functos more patrum duces 30Lydis remixto carmine tibiis Troiamque et Anchisen et almae progeniem Veneris canemus.

Carmen saeculare

1

1Phoebe silvarumque potens Diana, Lucidum caeli decus, o colendi Semper et culti, date quae precamur Tempore sacro, 5Quo Sibyllini monuere versus Virgines lectas puerosque castos Dis quibus septem placuere colles Dicere carmen. Alme Sol, curru nitido diem qui 10Promis et celas aliusque et idem Nasceris, possis nihil urbe Roma Visere maius! Rite maturos aperire partus Lenis, Ilithyia, tuere matres, 15Sive tu Lucina probas vocari Seu Genitalis: Diva, producas subolem patrumque Prosperes decreta super iugandis Feminis prolisque novae feraci 20Lege marita, Certus undenos deciens per annos Orbis ut cantus referatque ludos Ter die claro totiensque grata Nocte frequentes. 25Vosque veraces cecinisse, Parcae, Quod semel dictumst stabilisque rerum Terminus servet, bona iam peractis Iungite fata. Fertilis frugum pecorisque tellus 30Spicea donet Cererem corona; Nutriant fetus et aquae salubres Et Iovis aurae. Condito mitis placidusque telo Supplices audi pueros, Apollo; 35Siderum regina bicornis, audi, Luna, puellas: Roma si vestrumst opus, Iliaeque Litus Etruscum tenuere turmae, Iussa pars mutare Lares et urbem 40Sospite cursu, Cui per ardentem sine fraude Troiam Castus Aeneas patriae superstes Liberum munivit iter, daturus Plura relictis: 45Di, probos mores docili iuventae, Di, senectuti placidae quietem, Romulae genti date remque prolemque Et decus omne. Quaeque vos bobus veneratur albis 50Clarus Anchisae Venerisque sanguis, Impetret, bellante prior, iacentem Lenis in hostem. iam mari terraque manus potentes Medus Albanasque timet secures, 55Iam Scythae responsa petunt superbi Nuper, et Indi. Iam Fides et Pax et Honor Pudorque Priscus et neglecta redire Virtus Audet, adparetque beata pleno 60Copia cornu. Augur et fulgente decorus arcu Phoebus acceptusque novem Camenis, Qui salutari levat arte fessos Corporis artus, 65Si Palatinas videt aequus arces, Remque Romanam Latiumque felix Alterum in lustrum meliusque semper Prorogat aevum. Quaeque Aventinum tenet Algidumque, 70Quindecim Diana preces virorum Curat et votis puerorum amicas Adplicat aures. Haec Iovem sentire deosque cunctos Spem bonam certamque domum reporto, 75Doctus et Phoebi chorus et Dianae Dicere laudes.

Epodi

1

1Ibis Liburnis inter alta navium, amice, propugnacula, paratus omne Caesaris periculum subire, Maecenas, tuo: 5quid nos, quibus te vita sit superstite iucunda, si contra, gravis? utrumne iussi persequemur otium non dulce, ni tecum simul, an hunc laborem mente laturi, decet 10qua ferre non mollis viros? feremus et te vel per Alpium iuga inhospitalem et Caucasum vel occidentis usque ad ultimum sinum forti sequemur pectore. 15roges, tuom labore quid iuvem meo, inbellis ac firmus parum? comes minore sum futurus in metu, qui maior absentis habet: ut adsidens inplumibus pullis avis 20serpentium adlapsus timet magis relictis, non, ut adsit, auxili latura plus praesentibus. libenter hoc et omne militabitur bellum in tuae spem gratiae, 25non ut iuvencis inligata pluribus aratra nitantur meis pecusve Calabris ante Sidus fervidum Lucana mutet pascuis neque ut superni villa candens Tusculi 30Circaea tangat moenia: satis superque me benignitas tua ditavit, haud paravero quod aut avarus ut Chremes terra premam, discinctus aut perdam nepos.

2

1“Beatus ille qui procul negotiis, ut prisca gens mortalium, paterna rura bubus exercet suis solutus omni faenore 5neque excitatur classico miles truci neque horret iratum mare forumque vitat et superba civium potentiorum limina. ergo aut adulta vitium propagine 10altas maritat populos aut in reducta valle mugientium prospectat errantis greges inutilisque falce ramos amputans feliciores inserit 15aut pressa puris mella condit amphoris aut tondet infirmas ovis. vel cum decorum mitibus pomis caput Autumnus agris extulit, ut gaudet insitiva decerpens pira 20certantem et uvam purpurae, qua muneretur te, Priape, et te, pater Silvane, tutor finium. libet iacere modo sub antiqua ilice, modo in tenaci gramine: 25labuntur altis interim ripis aquae, queruntur in Silvis aves frondesque lymphis obstrepunt manantibus, somnos quod invitet levis. at cum tonantis annus hibernus Iovis 30imbris nivisque conparat, aut trudit acris hinc et hinc multa cane apros in obstantis plagas aut amite levi rara tendit retia turdis edacibus dolos 35pavidumque leporem et advenam laqueo gruem iucunda captat praemia. quis non malarum quas amor curas habet haec inter obliviscitur? quodsi pudica mulier in partem iuvet 40domum atque dulcis liberos, Sabina qualis aut perusta Solibus pernicis uxor Apuli, sacrum vetustis exstruat lignis focum lassi Sub adventum viri 45claudensque textis cratibus laetum pecus distenta siccet ubera et horna dulci vina promens dolio dapes inemptas adparet: non me Lucrina iuverint conchylia 50magisve rhombus aut scari, siquos Eois intonata fluctibus hiems ad hoc vertat mare, non Afra avis descendat in ventrem meum, non attagen Ionicus 55iucundior quam lecta de pinguissimis oliva ramis arborum aut herba lapathi prata amantis et gravi malvae salubres corpori vel agna festis caesa Terminalibus 60vel haedus ereptus lupo. has inter epulas ut iuvat pastas ovis videre properantis domum, videre fessos vomerem inversum boves collo trahentis languido 65positosque vernas, ditis examen domus, circum renidentis Laris.” haec ubi locutus faenerator Alfius, iam iam futurus rusticus, omnem redegit idibus pecuniam, 70quaerit kalendis ponere.

3

1Parentis olim siquis inpia manu senile guttur fregerit, edit cicutis alium nocentius. o dura messorum ilia. 5quid hoc veneni saevit in praecordiis? num viperinus his cruor incoctus herbis me fefellit? an malas Canidia tractavit dapes? ut Argonautas praeter omnis candidum 10Medea mirata est ducem, ignota tauris inligaturum iuga perunxit hoc Iasonem, hoc delibutis ulta donis paelicem serpente fugit alite. 15nec tantus umquam Siderum insedit vapor siticulosae Apuliae nec munus umeris efficacis Herculis inarsit aestuosius. at siquid umquam tale concupiveris, 20iocose Maecenas, precor, manum puella savio opponat tuo, extrema et in sponda cubet.

4

1Lupis et agnis quanta Sortito obtigit, tecum mihi discordia est, Hibericis peruste funibus latus et crura dura compede. 5licet superbus ambules pecunia, fortuna non mutat genus. videsne, sacram metiente te viam cum bis trium ulnarum toga, ut ora vertat huc et huc euntium 10liberrima indignatio? “sectus flagellis hic triumviralibus praeconis ad fastidium arat Falerni mille fundi iugera et Appiam mannis terit 15sedilibusque magnus in primis eques Othone contempto sedet. quid attinet tot ora navium gravi rostrata duci pondere contra latrones atque servilem manum 20hoc, hoc tribuno militum?”

5

1“At o deorum quidquid in caelo regit terras et humanum genus, quid iste fert tumultus aut quid omnium voltus in unum me truces? 5per liberos te, si vocata partubus Lucina veris adfuit, per hoc inane purpurae decus precor, per inprobaturum haec Iovem, quid ut noverca me intueris aut uti 10petita ferro belua?” ut haec trementi questus ore constitit insignibus raptis puer, inpube corpus, quale posset inpia mollire Thracum pectora: 15Canidia, brevibus illigata viperis crinis et incomptum caput, iubet sepulcris caprificos erutas, iubet cupressos funebris et uncta turpis ova ranae Sanguine 20plumamque nocturnae strigis herbasque, quas Iolcos atque Hiberia mittit venenorum ferax, et ossa ab ore rapta ieiunae canis flammis aduri Colchicis. 25at expedita Sagana, per totam domum spargens Avernalis aquas, horret capillis ut marinus asperis echinus aut Laurens aper. abacta nulla Veia conscientia 30ligonibus duris humum exhauriebat, ingemens laboribus, quo posset infossus puer longo die bis terque mutatae dapis inemori spectaculo, 35cum promineret ore, quantum exstant aqua suspensa mento corpora; exsucta uti medulla et aridum iecur amoris esset poculum, interminato cum semel fixae cibo 40intabuissent pupulae. non defuisse masculae libidinis Ariminensem Foliam et otiosa credidit Neapolis et omne vicinum oppidum, 45quae sidera excantata voce Thessala lunamque caelo deripit. hic inresectum saeva dente livido Canidia rodens pollicem quid dixit aut quid tacuit? “o rebus meis 50non infideles arbitrae, Nox et Diana, quae silentium regis, arcana cum fiunt sacra, nunc, nunc adeste, nunc in hostilis domos iram atque numen vertite. 55formidulosis cum latent silvis ferae dulci sopore languidae, senem, quod omnes rideant, adulterum latrent Suburanae canes nardo perunctum, quale non perfectius 60meae laborarint manus. quid accidit? cur dira barbarae minus venena Medeae valent, quibus Superbam fugit ulta paelicem, magni Creontis filiam, 65cum palla, tabo munus imbutum, novam incendio nuptam abstulit? atqui nec herba nec latens in asperis radix fefellit me locis. indormit unctis omnium cubilibus 70oblivione paelicum? a, a, solutus ambulat veneficae scientioris carmine. non usitatis, Vare, potionibus, o multa fleturum caput, 75ad me recurres nec vocata mens tua Marsis redibit vocibus. maius parabo, maius infundam tibi fastidienti poculum priusque caelum Sidet inferius mari 80tellure porrecta super quam non amore sic meo flagres uti bitumen atris ignibus.” sub haec puer iam non, ut ante, mollibus lenire verbis inpias, 85sed dubius unde rumperet silentium, misit Thyesteas preces: “venena maga non fas nefasque, non valent convertere humanam vicem. diris agam vos: dira detestatio 90nulla expiatur victima. quin, ubi perire iussus exspiravero, nocturnus occurram Furor petamque voltus umbra curvis unguibus, quae vis deorum est Manium, 95et inquietis adsidens praecordiis pavore somnos auferam. vos turba vicatim hinc et hinc saxis petens contundet obscaenas anus; post insepulta membra different lupi 100et Esquilinae alites neque hoc parentes, heu mihi superstites, effugerit spectaculum.”

6

1Quid inmerentis hospites vexas, canis ignavos adversum lupos? quin huc inanis, si potes, vertis minas et me remorsurum petis? 5nam qualis aut Molossus aut fulvos Lacon, amica vis pastoribus, agam per altas aure sublata nivis quaecumque praecedet fera; tu, cum timenda voce complesti nemus, 10proiectum odoraris cibum. cave, cave, namque in malos asperrimus parata tollo cornua, qualis Lycambae spretus infido gener aut acer hostis Bupalo. 15an si quis atro dente me petiverit, inultus ut flebo puer?

7

1Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris aptantur enses conditi? parumne campis atque Neptuno super fusum est Latini sanguinis, 5non ut superbas invidae Karthaginis Romanus arces ureret, intactus aut Britannus ut descenderet sacra catenatus via, sed ut Secundum vota Parthorum sua 10Vrbs haec periret dextera? neque hic lupis mos nec fuit leonibus umquam nisi in dispar feris. furorne caecos an rapit vis acrior an culpa? responsum date. 15tacent et albus ora pallor inficit mentesque perculsae Stupent. sic est: acerba fata Romanos agunt scelusque fraternae necis, ut inmerentis fluxit in terram Remi 20sacer nepotibus cruor.

8

1Rogare longo putidam te saeculo, viris quid enervet meas, cum sit tibi dens ater et rugis vetus frontem senectus exaret 5hietque turpis inter aridas natis podex velut crudae bovis. sed incitat me pectus et mammae putres equina quales ubera venterque mollis et femur tumentibus 10exile suris additum. esto beata, funus atque imagines ducant triumphales tuom nec sit marita, quae rotundioribus onusta bacis ambulet. 15quid? quod libelli Stoici inter Sericos iacere pulvillos amant, inlitterati num minus nervi rigent minusve languet fascinum? quod ut superbo provoces ab inguine, 20ore adlaborandum est tibi.

9

1Quando repositum Caecubum ad festas dapes victore laetus Caesare tecum sub alta—sic Iovi gratum—domo, beate Maecenas, bibam 5sonante mixtum tibiis carmen lyra, hac Dorium, illis barbarum? ut nuper, actus cum freto Neptunius dux fugit ustis navibus minatus Vrbi vincla, quae detraxerat 10servis amicus perfidis. Romanus eheu—posteri negabitis— emancipatus feminae fert vallum et arma miles et spadonibus servire rugosis potest 15interque signa turpe militaria sol adspicit conopium. ad hunc frementis verterunt bis mille equos Galli canentes Caesarem hostiliumque navium portu latent 20puppes sinistrorsum citae. io Triumphe, tu moraris aureos currus et intactas boves? io Triumphe, nec Iugurthino parem bello reportasti ducem 25neque Africanum, cui super Karthaginem virtus Sepulcrum condidit. terra marique victus hostis Punico lugubre mutavit sagum. aut ille centum nobilem Cretam urbibus 30ventis iturus non suis exercitatas aut petit Syrtis noto aut fertur incerto mari. capaciores adfer huc, puer, Scyphos et Chia vina aut Lesbia 35vel quod fluentem nauseam coerceat metire nobis Caecubum. curam metumque Caesaris rerum iuvat dulci Lyaeo solvere.

10

1Mala soluta navis exit alite ferens olentem Mevium. ut horridis utrumque verberes latus, Auster, memento fluctibus; 5niger rudentis Eurus inverso mari fractosque remos differat; insurgat Aquilo, quantus altis montibus frangit trementis ilics; nec sidus atra nocte amicum adpareat, 10qua tristis Orion cadit; quietiore nec feratur aequore quam Graia victorum manus, cum Pallas usto vertit iram ab Ilio in inpiam Aiacis ratem. 15o quantus instat navitis sudor tuis tibique pallor luteus et illa non virilis heiulatio preces et aversum ad Iovem, Ionius udo cum remugiens sinus 20Noto carinam ruperit opima quodsi praeda curvo litore porrecta mergos iuverit, libidinosus immolabitur caper et agna Tempestatibus.

11

1Petti, nihil me sicut antea iuvat scribere versiculos amore percussum gravi, amore, qui me praeter omnis expetit mollibus in pueris aut in puellis urere. 5hic tertius December, ex quo destiti Inachia furere, silvis honorem decutit. heu me, per Vrbem (nam pudet tanti mali) fabula quanta fui, conviviorum et paenitet, in quis amantem languor et silentium 10arguit et latere petitus imo spiritus. “contrane lucrum nil valere candidum pauperis ingenium” querebar adplorans tibi, simul calentis inverecundus deus fervidiore mero arcana promorat loco. 15“quodsi meis inaestuet praecordiis libera bilis, ut haec ingrata ventis dividat fomenta volnus nil malum levantia, desinet inparibus certare submotus pudor.” ubi haec severus te palam laudaveram, 20iussus abire domum ferebar incerto pede ad non amicos heu mihi postis et heu limina dura, quibus lumbos et infregi latus. nunc gloriantis quamlibet mulierculam vincere mollitia amor Lycisci me tenet; 25unde expedire non amicorum queant libera consilia nec contumeliae graves, sed alius ardor aut puellae candidae aut teretis pueri longam renodantis comam.

12

1Quid tibi vis, mulier nigris dignissima barris? munera quid mihi quidve tabellas mittis nec firmo iuveni neque naris obesae? namque sagacius unus odoror, 5polypus an gravis hirsutis cubet hircus in alis quam canis acer ubi lateat sus. qui sudor vietis et quam malus undique membris crescit odor, cum pene Soluto indomitam properat rabiem sedare, neque illi 10iam manet umida creta colorque stercore fucatus crocodili iamque Subando tenta cubilia tectaque rumpit. vel mea cum saevis agitat fastidia verbis: “Inachia langues minus ac me; 15Inachiam ter nocte potes, mihi Semper ad unum mollis opus. pereat male quae te Lesbia quaerenti taurum monstravit inertem. cum mihi Cous adesset Amyntas, cuius in indomito constantior inguine nervos 20quam nova collibus arbor inhaeret. muricibus Tyriis iteratae vellera lanae cui properabantur? tibi nempe, ne foret aequalis inter conviva, magis quem diligeret mulier sua quam te. 25o ego non felix, quam tu fugis, ut pavet acris agna lupos capreaeque leones!”

13

1Horrida tempestas caelum contraxit et imbres nivesque deducunt Iovem; nunc mare, nunc siluae Threicio Aquilone sonant. rapiamus, amici, Occasionem de die dumque virent genua 5et decet, obducta solvatur fronte senectus. tu vina Torquato move consule pressa meo. cetera mitte loqui: deus haec fortasse benigna reducet in sedem vice. nunc et Achaemenio perfundi nardo iuvat et fide Cyllenea 10levare diris pectora Sollicitudinibus, nobilis ut grandi cecinit Centaurus alumno: “invicte, mortalis dea nate puer Thetide, te manet Assaraci tellus, quam frigida parvi findunt Scamandri flumina lubricus et Simois, 15unde tibi reditum certo Subtemine Parcae rupere, nec mater domum caerula te revehet. illic omne malum vino cantuque levato, deformis aegrimoniae dulcibus adloquiis.”

14

1Mollis inertia cur tantam diffuderit imis oblivionem sensibus, pocula Lethaeos ut si ducentia somnos arente fauce traxerim, 5candide Maecenas, occidis Saepe rogando: deus, deus nam me vetat inceptos, olim promissum carmen, iambos ad umbilicum adducere. non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo 10Anacreonta Teium, qui persaepe cava testudine flevit amorem non elaboratum ad pedem. ureris ipse miser: quodsi non pulcrior ignis accendit obsessam Ilion, 15gaude sorte tua; me libertina, nec uno contenta, Phryne macerat.

15

1Nox erat et caelo fulgebat Luna sereno inter minora sidera, cum tu, magnorum numen laesura deorum, in verba iurabas mea, 5artius atque hedera procera adstringitur ilex lentis adhaerens bracchiis; dum pecori lupus et nautis infestus Orion turbaret hibernum mare intonsosque agitaret Apollinis aura capillos, 10fore hunc amorem mutuom, o dolitura mea multum virtute Neaera: nam siquid in Flacco viri est, non feret adsiduas potiori te dare noctes et quaeret iratus parem 15nec semel offensi cedet constantia formae, si certus intrarit dolor. et tu, quicumque es felicior atque meo nunc superbus incedis malo, sis pecore et multa dives tellure licebit 20tibique Pactolus fluat nec te Pythagorae fallant arcana renati formaque vincas Nirea, heu heu, translatos alio maerebis amores, ast ego vicissim risero.

16

1Altera iam teritur bellis civilibus aetas, suis et ipsa Roma viribus ruit. quam neque finitimi valuerunt perdere Marsi minacis aut Etrusca Porsenae manus, 5aemula nec virtus Capuae nec Spartacus acer novisque rebus infidelis Allobrox nec fera caerulea domuit Germania pube parentibusque abominatus Hannibal: inpia perdemus devoti sanguinis aetas 10ferisque rursus occupabitur solum: barbarus heu cineres insistet victor et Vrbem eques sonante verberabit ungula, quaeque carent ventis et solibus ossa Quirini, (nefas videre) dissipabit insolens. 15forte quid expediat communiter aut melior pars, malis carere quaeritis laboribus; nulla sit hac potior sententia: Phocaeorum velut profugit exsecrata civitas agros atque lares patrios habitandaque fana 20apris reliquit et rapacibus lupis, ire, pedes quocumque ferent, quocumque per undas Notus vocabit aut protervos Africus. sic placet? an melius quis habet suadere? Secunda ratem occupare quid moramur alite? 25sed iuremus in haec: “simul imis saxa renarint vadis levata, ne redire sit nefas; neu conversa domum pigeat dare lintea, quando Padus Matina laverit cacumina, in mare seu celsus procurrerit Appenninus 30novaque monstra iunxerit libidine mirus amor, iuvet ut tigris subsidere cervis, adulteretur et columba miluo, credula nec ravos timeant armenta leones ametque salsa levis hircus aequora.” 35haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis eamus omnis exsecrata civitas aut pars indocili melior grege; mollis et exspes inominata perpremat cubilia. vos, quibus est virtus, muliebrem tollite luctum, 40Etrusca praeter et volate litora. nos manet Oceanus circum vagus: arva beata petamus, arva divites et insulas, reddit ubi cererem tellus inarata quotannis et inputata floret usque vinea, 45germinat et numquam fallentis termes olivae suamque pulla ficus ornat arborem, mella cava manant ex ilice, montibus altis levis crepante lympha desilit pede. illic iniussae veniunt ad mulctra capellae 50refertque tenta grex amicus ubera nec vespertinus circumgemit ursus ovile nec intumescit alta viperis humus; pluraque felices mirabimur, ut neque largis aquosus Eurus arva radat imbribus, 55pinguia nec siccis urantur semina glaebis, utrumque rege temperante caelitum. non huc Argoo contendit remige pinus neque inpudica Colchis intulit pedem, non huc Sidonii torserunt cornua nautae, 60laboriosa nec cohors Vlixei. nulla nocent pecori contagia, nullius astri gregem aestuosa torret impotentia. Iuppiter illa piae secrevit litora genti, ut inquinavit aere tempus aureum, 65aere, dehinc ferro duravit saecula, quorum piis secunda vate me datur fuga.

17

1“Iam iam efficaci do manus scientiae, supplex et oro regna per Proserpinae, per et Dianae non movenda numina, per atque libros carminum valentium 5refixa caelo devocare sidera, Canidia: parce vocibus tandem sacris citumque retro solve, solve turbinem. movit nepotem Telephus Nereium, in quem superbus ordinarat agmina 10Mysorum et in quem tela acuta torserat. unxere matres Iliae additum feris alitibus atque canibus homicidam Hectorem, postquam relictis moenibus rex procidit heu pervicacis ad pedes Achillei. 15saetosa duris exuere pellibus laboriosi remiges Vlixei volente Circa membra; tunc mens et sonus relapsus atque notus in voltus honor. dedi satis superque poenarum tibi, 20amata nautis multum et institoribus. fugit iuventas et verecundus color reliquit ossa pelle amicta lurida, tuis capillus albus est odoribus, nullum a labore me reclinat otium; 25urget diem nox et dies noctem neque est levare tenta spiritu praecordia. ergo negatum vincor ut credam miser, Sabella pectus increpare carmina caputque Marsa dissilire nenia. 30quid amplius vis? o mare et terra, ardeo, quantum neque atro delibutus Hercules Nessi cruore nec Sicana fervida virens in Aetna flamma; tu, donec cinis iniuriosis aridus ventis ferar, 35cales venenis officina Colchicis. quae finis aut quod me manet stipendium? effare; iussas cum fide poenas luam, paratus expiare, seu poposceris centum iuvencos sive mendaci lyra 40voles sonare: “tu pudica, tu proba perambulabis astra sidus aureum.” infamis Helenae Castor offensus vice fraterque magni Castoris, victi prece, adempta vati reddidere lumina: 45et tu, potes nam, solve me dementia, o nec paternis obsoleta sordibus neque in sepulcris pauperum prudens anus novendialis dissipare pulveres. tibi hospitale pectus et purae manus 50tuosque venter Pactumeius et tuo cruore rubros obstetrix pannos lavit, utcumque fortis exsilis puerpera.” “quid obseratis auribus fundis preces? non saxa nudis surdiora navitis 55Neptunus alto tundit hibernus salo. inultus ut tu riseris Cotytia volgata, sacrum liberi Cupidinis, et Esquilini pontifex venefici inpune ut Vrbem nomine inpleris meo? 60quid proderat ditasse Paelignas anus velociusve miscuisse toxicum? sed tardiora fata te votis manent: ingrata misero vita ducenda est in hoc, novis ut usque suppetas laboribus. 65optat quietem Pelopis infidi pater, egens benignae Tantalus semper dapis, optat Prometheus obligatus aliti, optat supremo collocare Sisyphus in monte saxum; sed vetant leges Iovis. 70voles modo altis desilire turribus, frustraque vincla gutturi innectes tuo modo ense pectus Norico recludere fastidiosa tristis aegrimonia. vectabor umeris tunc ego inimicis eques 75meaeque terra cedet insolentiae. an quae movere cereas imagines, ut ipse nosti curiosus, et polo deripere lunam vocibus possim meis, possim crematos excitare mortuos 80desiderique temperare pocula, plorem artis in te nil agentis exitus?”

Fonte, edição e direitos

Edição impressa
Horace, Odes and Epodes, ed. Paul Shorey e Gordon J. Laing (Chicago: Benj. H. Sanborn and Co., 1919) [Carmina e Carmen saeculare]; Q. Horati Flacci Carmina, ed. Friedrich Vollmer (Leipzig: Teubner, 1912) [Epodi]
Transcrição digital
Perseus Digital Library (Tufts University), repositório PerseusDL/canonical-latinLit: phi0893.phi001, phi0893.phi002, phi0893.phi003 (versão 128a05a, consultada em 2026-10-18)
Licença
CC BY-SA 4.0. Sem declaração no arquivo; vale a licença geral do repositório: “Unless otherwise indicated, all contents of this repository are licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License” (README e LICENSE do repositório).
No catálogo
Project Gutenberg ↗

Texto latino: Horace, Odes and Epodes, ed. Paul Shorey e Gordon J. Laing (Chicago: Benj. H. Sanborn and Co., 1919) [Carmina e Carmen saeculare]; Q. Horati Flacci Carmina, ed. Friedrich Vollmer (Leipzig: Teubner, 1912) [Epodi]. Transcrição digital: Perseus Digital Library, Tufts University (PerseusDL/canonical-latinLit), CC BY-SA 4.0. Adaptação de formato (texto, PDF, EPUB) pela Bibliotheca Latina, distribuída sob a mesma licença CC BY-SA 4.0.

O que foi alterado em relação à fonte
  • Notas do editor e variantes do aparato crítico omitidas (material editorial, não texto latino).
  • Acréscimos do editor entre ⟨ ⟩, supressões propostas pelo editor entre [ ], lacunas como * * *, como na edição impressa.
  • Correções de digitalização marcadas pela Perseus (<choice>/<corr>) aplicadas; abreviaturas mantidas como impressas.
  • Grafia, maiúsculas, u/v, pontuação e ordem do texto mantidas como na edição; nenhuma modernização.
  • Espaços e quebras de linha do arquivo XML normalizados; numeração de livros, capítulos, seções e versos preservada.
  • Reúne 3 arquivos TEI da Perseus (um por obra), na ordem da edição.

Omitido: notas e aparato crítico do editor; introduções, comentários e traduções da edição impressa.

Auditoria de direitos (2026-10-18)
  • Autor e obra: Autor antigo; obra em domínio público.
  • Edição-fonte: Horace, Odes and Epodes, ed. Paul Shorey e Gordon J. Laing (Chicago: Benj. H. Sanborn and Co., 1919) [Carmina e Carmen saeculare]; Q. Horati Flacci Carmina, ed. Friedrich Vollmer (Leipzig: Teubner, 1912) [Epodi] (lida no <sourceDesc> do arquivo TEI).
  • Data e editor: 1919; Paul Shorey e Gordon J. Laing (†1945; fonte: https://www.wikidata.org/wiki/Q1760571 (Shorey, †1934); https://www.wikidata.org/wiki/Q1538040 (Laing, †1945)); 1912; Friedrich Vollmer (†1923; fonte: https://www.wikidata.org/wiki/Q1460274).
  • Direitos da edição: Domínio público no Brasil (editores falecidos até 1945); Lei 9.610/98, art. 41. Nos EUA, domínio público (publicada antes de 1931).
  • Licença da transcrição: CC BY-SA 4.0 (Perseus Digital Library).
  • Permissão para reproduzir: Sim: CC BY-SA 4.0 permite copiar e redistribuir.
  • Permissão para gerar PDF e EPUB: Sim: CC BY-SA 4.0 permite adaptar (PDF, EPUB), com atribuição e mesma licença.
  • Atribuição exigida: Créditos à Perseus Digital Library e à edição-fonte, link da licença, indicação das mudanças; derivados sob CC BY-SA 4.0.