Actus I
Scaena 1
Pyrgopolynices
1Curate ut splendor meo sit clupeo clarior
quam solis radii esse olim quom sudumst solent,
ut, ubi usus veniat, contra conserta manu
praestringat oculorum aciem in ácie hostibus.
5nam ego hanc machaeram mihi consolari volo,
ne lamentetur neve animum despondeat,
quia se iam pridem feriatam gestitem,
quae misera gestit † et fratrem facere ex hostibus.
sed ubi Artotrogus hic est?
Artotrogvs
Stat propter virum
10fortem atque fortunatum et forma regia;
tum bellatorem — Mars haud ausit dicere
neque aequiperare suas virtutes ad tuas.
Pyrgopolynices
Quemne ego servavi in campis Curculioniis,
ubi Bumbomachides Clutomistaridysarchides
15erat imperator summus, Neptuni nepos?
Artotrogvs
Memini. nempe illum dicis cum armis aureis,
cuius tú legiones difflavisti spiritu,
quasi ventus folia aut paniculum tectorium.
Pyrgopolynices
Istuc quidem edepol nihil est.
Artotrogvs
Nihil hercle hoc quidemst
20praeut alia dicam — quae tu numquam feceris.
periuriorem hoc hominem si quis viderit
aut gloriarum pleniorem quam illic est,
me sibi habeto, ego me mancupio dabo;
nisi unum, epityrum estur insanum bene.
Pyrgopolynices
25Vbi tu es?
Artotrogvs
Eccum. edepol vel elephanto in India,
quo pacto ei pugno praefregisti bracchium.
Pyrgopolynices
Quid, bracchium?
Artotrogvs
Illud dicere volui, femur.
Pyrgopolynices
At indíligenter iceram.
Artotrogvs
Pol si quidem
conisus esses, per corium, per viscera
30perque os elephanti transmineret bracchium.
Pyrgopolynices
Nolo istaec hic nunc.
Artotrogvs
Ne hercle operae pretium quidemst
mihi te narrare tuas qui virtutes sciam.
venter creat omnis hasce aerumnas: auribus
peraurienda sunt, ne dentes dentiant,
35et adsentandumst quidquid hic mentibitur.
Pyrgopolynices
Quid illúc quod dico?
Artotrogvs
Ehem, scío iam quid vis dicere.
factum hercle est, memini fieri.
Pyrgopolynices
Quid id est?
Artotrogvs
Quidquid est.
Pyrgopolynices
Habes —
Artotrogvs
Tabellas vis rogare? habeo, et stilum.
Pyrgopolynices
Facete advortis tuom animum ad animum meum.
Artotrogvs
40Novisse mores tuos me meditate decet
curamque adhibere, ut praeolat mihi quod tu velis.
Pyrgopolynices
Ecquid meministi?
Artotrogvs
Memini: centum in Cilicia
et quinquaginta, centum in Scytholatronia,
triginta Sardos, sexaginta Macedones
45† sunt homines quos tu occidisti uno die.
Pyrgopolynices
Quanta istaec hominum summast?
Artotrogvs
Septem milia.
Pyrgopolynices
Tantum esse oportet. recte rationem tenes.
Artotrogvs
At nullos habeo scriptos: sic memini tamen.
Pyrgopolynices
Edepol memoria es optuma.
Artotrogvs
Offae monent.
Pyrgopolynices
50Dum tale facies quale adhuc, assiduo edes,
communicabo semper te mensa mea.
Artotrogvs
Quid ín Cappadocia, ubi tu quingentos simul,
ni hebes machaera foret, uno ictu occideras?
Pyrgopolynices
At peditastelli quia erant, sivi viverent.
Artotrogvs
55Quid tibi ego dicam, quód omnes mortales sciunt,
Pyrgopolynicem te unum in terra vivere
virtute et forma et factis invictissumum?
amant ted omnes mulieres, neque iniuria,
qui sis tam pulcher; vel illae quae here pallio
60me reprehenderunt.
Pyrgopolynices
Quid eae dixerunt tibi?
Artotrogvs
Rogitabant: hicine Achilles est? inquit mihi.
immo eius frater inquam est. ibi illarum altera
ergo mecastor pulcher est inquit mihi
“et liberalis. vide caesaries quam decet.
65ne illae sunt fortunatae quae cum isto cubant.”
Pyrgopolynices
Itane aibant tandem?
Artotrogvs
Quaen me ambae obsecraverint,
ut te hodie quasi pompam illa praeterducerem?
Pyrgopolynices
Nimiast miseria nimis pulchrum esse hominem.
Artotrogvs
Immo itast.
molestaé sunt: orant, ambiunt, exobsecrant
70videre ut liceat, ad sese arcessi iubent,
ut tuo non liceat dare operam negotio.
Pyrgopolynices
Videtur tempus esse, ut eamus ad forum,
ut in tabellis quos consignavi hic heri
latrones, ibus denumerem stipendium.
75nam rex Seleucus me opere oravit maxumo,
ut sibi latrones cogerem et conscriberem.
regi hunc diem mihi operam decretumst dare.
Artotrogvs
Age eamus ergo.
Pyrgopolynices
Sequimini, satellites. —
Actus II
Scaena 1
Palaestrio
79Mihi ad enarrandum hoc argumentum est comitas,
80si ad auscultandum vostra erit benignitas;
qui autem auscultare nolet, exsurgat foras,
ut sit ubi sedeat ille qui auscultare volt.
nunc qua adsedistis causa in festivo loco,
comoediai quam nos acturi sumus
85et argumentum et nomen vobis eloquar.
Alazon Graece huic nomen est comoediae,
id nos Latine gloriosum dicimus.
hoc oppidum Ephesust; illest miles meus erus,
qui hinc ad forum abiit, gloriosus, impudens,
90stercoreus, plenus periuri atque adulteri.
ait sése ultro omnis mulieres sectarier:
is deridiculost, quaqua incedit, omnibus.
itaque hic meretrices, labiis dum ductant eum,
maiorem partem videas valgis saviis.
95nam ego hau diu apud hunc servitutem servio;
id volo vos scire, quo modo ad hunc devenerim
in servitutem ab eo cui servivi prius.
date operam, nam nunc argumentum exordiar.
erat erus Athenis mihi adulescens optumus;
100is amabat meretricem * * * matre Athenis Atticis,
et illa íllum contra; qui est amor cultu optumus.
is publice legatus Naupactum fuit
magnai rei publicai gratia.
interibi hic miles forte Athenas advenit,
105insinuat sese ad illam amicam eri †
occepit eius matri suppalparier
vino, ornamentis opiparisque obsoniis,
itaque intimum ibi se miles apud lenam facit.
ubi primum evenit militi huic occasio,
110sublinit os illi lenae, matri mulieris,
quam erus méus amabat; nám is illius filiam
conicit in navem miles clam matrem suam,
eamque húc invitam mulierem in Ephesum advehit.
ubi amicam erilem Athenis avectam scio,
115ego quantum vivos possum mihi navem paro,
inscendo, ut eam rem Naupactum ad erum nuntiem.
ubi sumus provecti in altum, fit quod ⟨di⟩ volunt,
capiunt praedones navem illam ubi vectus fui:
prius périi quam ad erum veni, quo ire occeperam.
120ille ⟨quí⟩ me cepit dat me huic dono militi.
hic postquam in aedis me ad se deduxit domum,
video illam amicam erilem, Athenis quae fuit.
ubi contra aspexit me, oculis mihi signum dedit,
ne se appellarem; deinde, postquam occasio est,
125conqueritur mecum mulier fortunas suas:
ait sése Athenas fugere cupere ex hac domu,
sese illum amare meum erum, Athenis qui fuit,
neque peius quemquam odisse quam istum militem.
ego quoniam inspexi mulieris sententiam,
130cepi tabellas, consignavi, clanculum
dedi mércatori cuidam, qui ad illum deferat
meum erum, qui Athenis fuerat, qui hanc amaverat,
ut is huc veniret. is non sprevit nuntium;
nam et venit et is in proximo hic devertitur
135apud suom paternum hóspitem, lepidum senem;
isque illi amanti suo hospiti morem gerit
nosque opera consilioque adhortatur, iuvat.
itaque ego paravi hic intus magnas machinas,
qui amantis una inter se facerem convenas.
140nam unum conclave, concubinae quod dedit
miles, quo nemo nisi eapse inferret pedem,
in eo conclavi égo perfodi parietem,
qua commeatus clam esset hinc huc mulieri;
et sene sciente hoc feci: is consilium dedit.
145nam meus conservos est homo haud magni preti,
quem concubinae miles custodem addidit.
ei nos facetis fabricis et doctis dolis
glaucumam ob oculos obiciemus eumque ita
faciemus ut quod viderit ne viderit.
150et mox ne erretis, haec duarum hodie vicem
⟨suam⟩ et hinc et illinc mulier feret imaginem,
atque eadem erit, verum alia esse adsimulabitur.
ita sublinetur os custodi mulieris.
sed foris concrepuit hinc a vicino sene;
155ipse exit: hic illest lepidus quem dixi senex.
Scaena 2
Periplectomenvs
156Ni hércle diffregéritis talos pósthac quemque in tégulis
videritis alienum, ego vostra faciam latera lorea.
mi equidem iam arbitri vicini sunt, meae quid fiat domi,
ita per impluvium intro spectant. nunc adeo edico omnibus:
160quemque a milite hoc videritis hominem in nostris tegulis,
extra unum Palaestrionem, huc deturbatote in viam.
quod ille gallinam aut columbam se sectari aut simiam
dicat, disperiistis ni usque ad mortem male mulcassitis.
atque adeo ut ne legi fraudem faciant aleariae,
165adcuratote ut sine talis domi agitent convivium.
Palaestrio
Nescio quid malefactum a nostra hic familiast, quantum audio:
ita hic senex talos elidi iussit conservis meis;
sed me excepit: nihili facio, quid illis faciat ceteris.
adgrediar hominem.
Periplectomenvs
Estne advorsum hic qui advenit Palaestrio?
Palaestrio
170Quid agis, Periplectomene?
Periplectomenvs
Hau multos homines, si optandum foret,
nunc videre et convenire quam te mavellem.
Palaestrio
Quid est?
quid tumultuas cum nostra familia?
Periplectomenvs
Occisi sumus.
Palaestrio
Quid negotist?
Periplectomenvs
Res palamst.
Palaestrio
Quae res palamst?
Periplectomenvs
De tegulis
modo nescio quis inspectavit vestrum familiarium
175per nostrum impluvium intus ápud nos Philocomasium atque hospitem
osculantis.
Palaestrio
Quis homo id vidit?
Periplectomenvs
Tuos conservos.
Palaestrio
Quis is homost?
Periplectomenvs
Nescio, ita abripuit repente sese subito.
Palaestrio
Suspicor
me periisse.
Periplectomenvs
Vbi abit, conclamo: heus quid agis tu inquam in tegulis?
ille mihi abiens ita respondit se sectari simiam.
Palaestrio
180Vae mihi misero, quoi pereundumst propter nihili bestiam.
sed Philocomasium hicine etiam nunc est?
Periplectomenvs
Quom exibam, hic erat.
Palaestrio
I sis, iube transire huc quantum possit, se ut videant domi
familiares, nisi quidem illa nos volt, qui servi sumus,
propter amorem suom omnes crucibus contubernales dari.
Periplectomenvs
185Dixi ego istuc; nisi quid aliud vis.
Palaestrio
Volo. hoc ei dicito:
profecto ut ne quoquam de ingenio degrediatur muliebri
earumque artem et disciplinam optineat colere.
Periplectomenvs
Quem ad modum?
Palaestrio
Vt eum, qui hic se vidit, verbis vincat, ne is se viderit.
siquidem centiens hic visa sit, tamen infitias eat.
os habet, linguam, perfidiam, malitiam atque audaciam,
confidentiam, confirmitatem, fraudulentiam.
190qui arguat se, eum contra vincat iureiurando suo:
domi habet animum falsiloquom, falsificum, falsiiurium,
domi dolos, domi delenifica facta, dómi fallacias.
nam mulier holitori numquam supplicat, si quast mala:
domi habet hortum et condimenta ad omnis mores maleficos.
Periplectomenvs
195Ego istaec, si erit hic, nuntiabo. sed quid est, Palaestrio,
quod volutas tute tecum in corde?
Palaestrio
Paulisper tace,
dúm ego mihi consilia in animum convoco et dum consulo
quid agam, quem dolum doloso contra conservo parem,
qui illam hic vidit osculantem, id visum ut ne visum siet.
Periplectomenvs
200Quaere: ego hinc abscessero aps te huc interim. illuc sis vide,
quem ad modum adstitit, severo fronte curans cogitans.
pectus digitis pultat, cor credo evocaturust foras;
ecce avortit: nixus laevo in femine habet laevam manum,
dextera digitis rationem computat, ferit femur
205dexterum. ita vehementer icit: quod agat aegre suppetit.
concrepuit digitis: laborat; crebro commutat status,
eccere autem capite nutat: non placet quod repperit.
quidquid est, incoctum non expromet, bene coctum dabit.
ecce autem aedificat: columnam mento suffigit suo.
210apage, non placet profecto mi illaec aedificatio;
nam os columnatum poetae esse indaudivi barbaro,
cui bini custodes semper totis horis occubant.
euge, euscheme hercle astitit et dulice et comoedice;
numquam hodie quiescet prius quam id quod petit perfecerit.
215habet opinor. age si quid agis, vigila, ne somno stude,
nisi quidem hic agitare mavis varius virgis vigilias.
tibi ego dico. an heri maduisti? heus te adloquor, Palaestrio:
vigila inquam, expergiscere inquam, lucet hoc inquam.
Palaestrio
Audio.
Periplectomenvs
Viden hostis tibi adesse tuoque tergo obsidium? consule,
220arripe opem auxiliumque ad hanc rem: propere hoc, non placide decet.
anteveni aliqua aut tú aliquosum circumduce exercitum,
coge in obsidium perduellis, nostris praesidium para;
interclude inimicis commeatum, tibi muni viam
qua cibatus commeatusque ad te et legiones tuas
225tuto possit pervenire: hanc rém age, res subitaria est.
[reperi, comminiscere, cedo calidum consilium cito,]
[quae hic sunt visa ut visa ne sint, facta ut facta ne sient.]
[magnam illic homo rem incipissit, magna munit moenia.]
tu unus si recipere hoc ad te dicis, confidentiast
230nos inimicos profligare posse.
Palaestrio
Dico et recipio
ad me.
Periplectomenvs
Et ego impetrare dico id quod petis.
Palaestrio
At te Iuppiter
bene amet.
Periplectomenvs
Auden participare me quod commentu's?
Palaestrio
Tace,
dum in regionem astutiarum mearum te induco, ut scias
iuxta mecum mea consilia.
Periplectomenvs
Salva sumes indidem.
Palaestrio
235Erus meus elephanti corio circumtentust, non suo,
neque habet plus sapientiai quam lapis.
Periplectomenvs
Ego istuc scio.
Palaestrio
Nunc sic rationem incipisso, hánc instituam astutiam,
ut Philocomasio huc sororem geminam germanam alteram
dicam Athenis advenisse cúm amatore aliquo suo,
240tam similem, quam ⟨lacte⟩ lactist; ápud ⟨te⟩ eos hic devortier
dicam hospitio.
Periplectomenvs
Euge euge, lepide, laudo commentum tuom.
Palaestrio
Vt si illic concriminatus sit advorsum militem
meus conservos, eam vidisse hic cum alieno oscularier,
eam arguam vidisse apud te contra conservom meum
245cum suo amatore amplexantem atque osculantem.
Periplectomenvs
Immo optume.
idem ego dicam, si ⟨ex⟩ me exquiret miles.
Palaestrio
Sed simillimas
dicito esse, et Philocomasio id praecipiendum est ut sciat,
ne titubet, si exquiret ex ea miles.
Periplectomenvs
Nimis doctum dolum.
sed si ambas videre in uno miles concilio volet,
250quid agimus?
Palaestrio
Facilest: trecentae possunt causae conligi:
non domist, ábiit ambulatum, dormit, ornatur, lavat,
prandet, potat: occupatast, operae non est, non potest,
quantum vis prolationum, dum modo hunc prima via
inducamus, vera ut esse credat quae mentibimur.
Periplectomenvs
255Placet ut dicis.
Palaestrio
Intro abi ergo, et si isti est mulier, eam iube
cito domum transire, atque haec ei dice monstra praecipe,
ut teneat consilia nostra, quem ad modum exorsi sumus,
de gemina sorore.
Periplectomenvs
Docte tíbi illam perdoctam dabo.
numquid aliud?
Palaestrio
Intro ut abeas.
Periplectomenvs
Abeo. —
Palaestrio
Et quidem ego ibo domum
260atque hominem investigando operam huic dissimulabiliter dabo,
qui fuerit conservos qui hodie sit sectatus simiam.
nam ille non pótuit quin sermone suo aliquem familiarium
participaverit de amica eri, sese vidisse eam
hic in proximo osculantem cum alieno adulescentulo.
265novi morem: egomet tacere nequeo solus quod scio.
si invenio qui vidit, ad eum vineas pluteosque agam:
res paratast, vi pugnandoque hominem caperest certa res.
si ita non reperio, ibo odorans quasi canis venaticus,
usque donec persecutus volpem ero vestigiis.
270sed fores crepuerunt nostrae, ego voci moderabor meae;
nam illic est Philocomasio custos meus conservos qui it foras.
Scaena 3
Sceledrvs
272Nisi quidem ego hodie ambulavi dormiens in tegulis,
certo edepol scio me vidisse hic proxumae viciniae
Philocomasium erilem amicam sibi malam rem quaerere.
Palaestrio
275Hic illam vidit osculantem, quantum hunc audivi loqui.
Sceledrvs
Quis hic est?
Palaestrio
Tuos conservos. quid agis, Sceledre?
Sceledrvs
Te, Palaestrio,
volup est convenisse.
Palaestrio
Quid iam? aut quid negotist? fac sciam.
Sceledrvs
Metuo —
Palaestrio
Quid metuis?
Sceledrvs
Ne hercle hodie, quantum hic familiariumst,
maxumum in malum cruciatumque insuliamus.
Palaestrio
Tu sali
280solus, nám ego istam insulturam et desulturam nil moror.
Sceledrvs
Nescis tu fortasse, apud nos facinus quod natumst novom.
Palaestrio
Quod id est facinus?
Sceledrvs
Impudicum.
Palaestrio
Tute scias soli tibi,
mihi ne dixis, scire nolo.
Sceledrvs
Non enim fáciam quin scias.
simiam hodie sum sectatus nostram in horum tegulis.
Palaestrio
285Edepol, Sceledre, homo sectatu's nihili nequam bestiam.
Sceledrvs
Di te perdant.
Palaestrio
Te istuc aequom — quoniam occepisti, eloqui.
Sceledrvs
Forte fortuna per impluvium huc despexi in proxumum,
atque ego illi áspicio osculantem Philocomasium cum altero
nescio quo adulescente.
Palaestrio
Quod ego, Sceledre, scelus ex te audio?
Sceledrvs
290Profecto vidi.
Palaestrio
Tutin?
Sceledrvs
Egomet duobus his oculis meis.
Palaestrio
Abi, non verisimile dicis, neque vidisti.
Sceledrvs
Num tibi
lippus videor?
Palaestrio
Medicum istuc tibi meliust percontarier.
verum enim tu ístam, si te di ament, temere hau tollas fabulam:
tuis nunc cruribus capitique fraudem capitalem hinc creas.
295nam tibi iam ut pereas paratum est dupliciter, nisi supprimis
tuom stultiloquium.
Sceledrvs
Qui vero dupliciter?
Palaestrio
Dicam tibi.
primumdum, si falso insimulas Philocomasium, hoc perieris;
iterum, si id verumst, tu ei custos additus ⟨eo⟩ perieris.
Sceledrvs
Quid fuat me, nescio: haec me vidisse ego certo scio.
Palaestrio
300Pergin, infelix?
Sceledrvs
Quid tibi vis dicam nisi quod viderim?
quin etiam nunc intus hic in proxumost.
Palaestrio
Eho an non domist?
Sceledrvs
Vise, abi intro tute, nam ego mi iam nil credi postulo.
Palaestrio
Certum est facere. —
Sceledrvs
Hic te opperiar; eadem illi insidias dabo,
quam mox horsum ad stabulum iuuenix recipiat se ⟨a⟩ pabulo.
305quid ego nunc faciam? custodem me illi miles addidit:
nunc si indicium facio, interii; si taceo, ⟨interii⟩ tamen,
si hoc palam fuerit. quid peius muliere aut audacius?
dúm ego in tegulis sum, illaec sese ex hospitio edit foras;
edepol facinus fecit audax. hocine si miles sciat,
310credo hercle has sustollat aedis totas atque hunc in crucem.
hercle quidquid est, mussitabo potius quam inteream male;
non ego possum quae ipsa sese venditat tutarier.
Palaestrio
Sceledre, Sceledre, quis homo in terra te alter est audacior?
quis magis dís inimicis natus quam tu atque iratis?
Sceledrvs
Quid est?
Palaestrio
315Iuben tibi oculos exfodiri, quibus id quod nusquam est vides?
Sceledrvs
Quid, nusquam?
Palaestrio
Non ego tuam empsim vitam vitiosa nuce.
Sceledrvs
Quid negotist?
Palaestrio
Quid negoti sit rogas?
Sceledrvs
Cur non rogem?
Palaestrio
Non tu tibi istam praetruncari linguam largiloquam iubes?
Sceledrvs
Quam ob rem iubeam?
Palaestrio
Philocomasium eccam domi, quam in proxumo
320vidisse aibas te osculantem atque amplexantem cum altero.
Sceledrvs
Mirumst lolio victitare te tam vili tritico.
Palaestrio
Quid iam?
Sceledrvs
Quia luscitiosu's.
Palaestrio
Verbero, edepol tu quidem
caecus, non luscitiosu's. nam illa quidem * * * domi.
Sceledrvs
Quid, domi?
Palaestrio
Domi hercle vero.
Sceledrvs
Abi, ludis me, Palaestrio.
Palaestrio
325Tum mihi sunt manus ínquinatae.
Sceledrvs
Qui dum?
Palaestrio
Quia ludo luto.
Sceledrvs
Vae capiti tuo.
Palaestrio
⟨Tuo⟩ istuc, Sceledre, promitto fore,
nisi oculos orationemque aliam commutas tibi.
sed fores cóncrepuerunt nostrae.
Sceledrvs
At ego ilico observo foris;
nam nihil est qua hinc huc transire ea possit nisi recto ostio.
Palaestrio
330Quin domi eccam. nescio quae te, Sceledre, scelera suscitant.
Sceledrvs
Mihi ego video, mihi ego sapio, ⟨mihi⟩ ego credo plurumum:
mé homo nemo deterrebit, quin ea sit in his aedibus.
hic obsistam, ne imprudenti huc ea se subrepsit mihi.
Palaestrio
Meus illic homo est, deturbabo iam ego illum de pugnaculis.
335vin iam faciam, ut stultividum * * * fateare?
Sceledrvs
Age face.
Palaestrio
Neque te quicquam sapere corde neque oculis uti?
Sceledrvs
Volo.
Palaestrio
Nempe tu istíc ais esse erilem concubinam?
Sceledrvs
Atque arguo
eam me vidisse osculantem hic intus cum alieno viro.
Palaestrio
Scin tu nullum commeatum hínc esse a nobis?
Sceledrvs
Scio.
Palaestrio
340Neque solarium neque hortum, nisi per impluvium?
Sceledrvs
Scio.
Palaestrio
Quid nunc? si ea domist, si facio, ut eam exire hinc videas domo,
dignun es verberibus multis?
Sceledrvs
Dignus.
Palaestrio
Serva istas fores,
ne tibi clam se subterducat istinc atque huc transeat.
Sceledrvs
Consilium est ita facere.
Palaestrio
Pede ego iam illam huc tibi sistam in viam. —
Sceledrvs
345Agedum ergo face. vólo scire, utrum egon id quod vidi viderim
an illic faciat, quod facturum dicit, ut ea sit domi.
nam ego quidem meos oculos habeo nec rogo utendos foris.
sed hic illi subparasitatur semper, hic eae proxumust,
primus ad cibum vocatur, primo pulmentum datur;
350nam illic noster est fortasse circiter triennium,
neque cuiquam quam illi in nostra meliust famulo familia.
sed ego hoc quod ago, id me agere oportet, hoc observare ostium.
sic obsistam. hac quidem pol certo verba mihi numquam dabunt.
Scaena 4
Palaestrio
354Praecépta facito ut mémineris.
Philocomasivm
Totiéns monere mírumst.
Palaestrio
355At metuo ut satis sis subdola.
Philocomasivm
Cedo vel decem, edocebo
minime malas ut sint malae, mihi solae quod superfit.
Palaestrio
Age nunciam insiste in dolos; ego abs te procul recedam.
quid ais tu, Sceledre?
Sceledrvs
Hanc rem gero. habeo auris, loquere quidvis.
Palaestrio
Credo ego istoc extemplo tibi esse eundum actutum extra portam,
360dispessis manibus, patibulum quom habebis.
Sceledrvs
Quamnam ob rem?
Palaestrio
Respice dum ad laevam: quis illaec est mulier?
Sceledrvs
Pro di immortales,
eri cóncubinast haec quidem.
Palaestrio
Mihi quoque pol ita videtur.
age nunciam, quando lubet —
Sceledrvs
Quid agam?
Palaestrio
Perire propera.
Philocomasivm
Vbi iste ést bonus sérvos, qui probri me maxumi innocentem
365falso insimulavit?
Palaestrio
Em tibi, hic mihi dixit tibi quae dixi.
Philocomasivm
Tun me vidisse in proxumo hic, sceleste, ais osculantem?
Palaestrio
Atque cum álieno adulescentulo dixit.
Sceledrvs
Dixi hercle vero.
Philocomasivm
Tun me vidisti?
Sceledrvs
Atque his quidem hercle oculis.
Philocomasivm
Carebis, credo,
qui plus vident quam quod vident.
Sceledrvs
Numquam hercle deterrebor
370quin viderim id quod viderim.
Philocomasivm
Ego stulta et mora multum,
quae cum hoc insano fabuler, quem pol ego capitis perdam.
Sceledrvs
Noli minitari: scio crucem futuram mihi sepulcrum;
ibi meí sunt maiores siti, pater, avos, proavos, abavos.
non possunt mihi minaciis tuis hisce oculi exfodiri.
375sed paucis verbis te volo, Palaestrio. opsecro te,
unde exit haec?
Palaestrio
Vnde nísi domo?
Sceledrvs
Domo?
Palaestrio
Mé viden?
Sceledrvs
Te video.
nimis mírumst facinus, quo modo haec hinc huc transire potuit;
nam certo neque solariumst apud nós neque hortus ullus
neque fénestra nisi clatrata; nam certe ego te hic intus vidi.
Palaestrio
380Pergin, sceleste, intendere hanc arguere?
Philocomasivm
Ecastor ergo
mi hau falsum evenit somnium, quod noctu hac somniavi.
Palaestrio
Quid somniasti?
Philocomasivm
Ego eloquar. sed amabo advortite animum.
hac nocte in somnis mea soror geminast germana visa
venisse Athenis in Ephesum cum suo amatore quodam;
385ei ambo hóspitio huc in proxumum mihi devortisse visi.
Palaestrio
Palaestrionis somnium narratur. perge porro.
Philocomasivm
Ego laeta visa, quia soror venisset, propter eandem
suspicionem maximam sum visa sustinere.
nam arguere in somnis me meus mihi familiaris visust,
390me cum alieno adulescentulo, quasi nunc tu, esse osculatam,
quom illa osculata mea soror gemina esset suompte amicum.
id me insimulatam perperam falsum esse somniavi.
Palaestrio
Satin eadem vigilanti expetunt quae in somnis visa memoras?
eu hércle praesens somnium. abi intro et comprecare.
395narrandum ego istuc militi censebo.
Philocomasivm
Facere certum est,
neque me quidem patiar probri falso impune insimulatam. —
Sceledrvs
Timeo quid rerum gesserim, ita dorsus totus prurit.
Palaestrio
Scin te periisse?
Sceledrvs
Nunc quidem domi certo est. certa res est
nunc nostrum observare ostium, ubi ubist.
Palaestrio
At, Sceledre, quaeso,
400ut ad id exemplum somnium quam simile somniavit
atque ut tu suspicatus es eam vídisse osculantem.
Sceledrvs
Nescio quid credam egomet mihi iam, ita quod vidisse credo
me id iam non vidisse arbitror.
Palaestrio
Ne tu hercle sero, opinor,
resipisces: si ad erum haec res prius † devenerit, peribis pulchre.
Sceledrvs
405Nunc demum experior, mi ob oculos caliginem opstitisse.
Palaestrio
Dudum edepol planum est id quidem, quae hic usque fuerit intus.
Sceledrvs
Nihil habeo certi quid loquar: non vidi eam, etsi vidi.
Palaestrio
Ne tu edepol stultitia tua nos paene perdidisti:
dum te fidelem facere ero voluisti, absumptu's paene.
410sed fores vicini proxumi crepuerunt. conticiscam.
Scaena 5
Philocomasivm
411Inde ignem in aram, ut Ephesiae Dianae laeta laudes
gratesque agam eique ut Arabico fumificem odore amoene,
quom me in locis Neptuniis templisque turbulentis
servavit, saevis fluctibus ubi sum adflictata multum.
Sceledrvs
415Palaestrio, o Palaestrio.
Palaestrio
O Sceledre, Sceledre, quid vis?
Sceledrvs
Haec mulier, quae hinc exit modo, estne erilis concubina
Philocomasium, an non est ea?
Palaestrio
Hercle opinor, ea videtur.
sed facinus mirum est, quo modo haec hinc huc transire potuit,
si quidem east.
Sceledrvs
An dubium tibi est eam esse hanc?
Palaestrio
Ea videtur.
Sceledrvs
420Adeamus, appellemus. heus, quid istúc est, Philocomasium?
quid tibi istic in istisce aedibus debetur, quid negotist?
quid nunc taces? tecum loquor.
Palaestrio
Immo edepol tute tecum;
nam haec nil respondet.
Sceledrvs
Te adloquor, viti probrique plena,
quae circum vicinos vagas.
Philocomasivm
Quicum tu fabulare?
Sceledrvs
425Quicum nisi tecum?
Philocomasivm
Quis tu homo es, aut mecum quid est negoti?
Sceledrvs
Mé rogas homo qui sim?
Philocomasivm
Quin ego hoc rogem quod nesciam?
Palaestrio
Quis ego sum igitur, si hunc ignoras?
Philocomasivm
Mihi odiosus, quisquis es,
et tu et hic.
Sceledrvs
Non nos novisti?
Philocomasivm
Neutrum.
Sceledrvs
Metuo maxume,
Palaestrio
Quid metuis?
Sceledrvs
Enim ne ⟨nos⟩ nosmet perdiderimus uspiam;
430nam nec te neque me novisse ait haec.
Palaestrio
Persectari hic volo,
Sceledre, nos nostri an alieni simus, ne dum quispiam
nos vicinorum imprudentis aliquis immutaverit.
Sceledrvs
Certe equidem noster sum.
Palaestrio
Et pol ego. quaeris tu, mulier, malum.
tibi ego dico, heus, Philocomasium.
Philocomasivm
Quae te intemperiae tenent,
435qui me perperam perplexo nomine appelles?
Palaestrio
Eho,
quis igitur vocare?
Philocomasivm
Diceae nomen est.
Sceledrvs
Iniuria es,
falsum nomen possidere, Philocomasium, postulas;
ἄδικος es tu, non δικαία, et meo ero facis iniuriam.
Philocomasivm
Egone?
Sceledrvs
Tu⟨ne⟩.
Philocomasivm
Quaé heri Athenis Ephesum adveni vesperi
440cum meo amatore, adulescente Atheniensi?
Palaestrio
Dic mihi,
quid hic tibi in Epheso est negoti?
Philocomasivm
Geminam germanam meam
hic sororem esse indaudivi, eam veni quaesitum.
Sceledrvs
Mala es.
Philocomasivm
Immo ecastor stulta multum, quae vobiscum fabuler.
abeo.
Sceledrvs
Abire non sinam te.
Philocomasivm
Mitte.
Sceledrvs
Manifestaria es.
445non omitto.
Philocomasivm
At iam crepabunt mihi manus, malae tibi,
nisi me omittis.
Sceledrvs
Quid, malum, astas? quin tenes altrinsecus?
Palaestrio
Nil moror negotiosum mi esse tergum. qui scio
an ista non sit Philocomasium átque alia eius similis sit?
Philocomasivm
Mittis me an non mittis?
Sceledrvs
Immo vi atque invitam ingratiis,
450nisi voluntate ibis, rapiam te domum.
Philocomasivm
Hosticum hoc mihi
domicilium est, Athenis domus est Atticis; ego istam domum
neque moror neque vos qui hómines sitis novi neque scio.
Sceledrvs
Lege agito: te nusquam mittam, nisi das firmatam fidem,
te huc, si omisero, intro ituram.
Philocomasivm
Vi me cogis, quisquis es.
455do fidem, si omittis, isto me intro ituram quo iubes.
Sceledrvs
Ecce omitto.
Philocomasivm
At ego abeo missa. —
Sceledrvs
Muliebri fecit fide.
Palaestrio
Sceledre, manibus amisisti praedam. tám east quam potis
nostra erilis concubina. vin tu facere hoc strenue?
Sceledrvs
Quid faciam?
Palaestrio
Ecfer mihi machaeram huc intus.
Sceledrvs
Quid facies ea?
Palaestrio
460Intro rumpam recta in aedis: quemque hic intus videro
cum Philocomasio osculantem, eum ego óbtruncabo extempulo.
Sceledrvs
Visanest ea esse?
Palaestrio
Immo edepol plane east.
Sceledrvs
Sed quo modo
dissimulabat.
Palaestrio
Abi, machaeram huc ecfer.
Sceledrvs
Iam faxo hic erit. —
Palaestrio
Neque eques neque pedes profectost quisquam tanta audacia,
465qui aeque faciat confidenter quicquam quam mulier facit.
ut utrubique orationem docte divisit suam,
ut sublinitur os custodi cauto, conservo meo.
nimis beat quod commeatus transtinet trans parietem.
Sceledrvs
Heus, Palaestrio, machaera nihil opust.
Palaestrio
Quid iam, aut quid est?
Sceledrvs
470Domi eccam erilem concubinam.
Palaestrio
Quid, domi?
Sceledrvs
In lecto cubat.
Palaestrio
Edepol ne tu tibi malam rem repperisti, ut praedicas.
Sceledrvs
Quid iam?
Palaestrio
Quia hanc attingere ausu's mulierem hinc ex proxumo.
Sceledrvs
Magis hercle metuo.
Palaestrio
Sed numquam quisquam faciet quin soror
istaec sit gemina huius: eam pol tu osculantem hic videras.
Sceledrvs
475Id quidem palam est eam esse, ut dicis; quid propius fuit,
quam ut perirem, si elocutus essem ero?
Palaestrio
Ergo, si sapis,
mussitabis: plus oportet scire servom quam loqui.
ego abeo a te, ne quid tecum consili commisceam,
atque apud hunc ero vicinum; tuae mihi turbae non placent.
480erus si veniet, si me quaeret, hic ero: hinc me arcessito. —
Scaena 6
Sceledrvs
481Satin abiit ille neque erile negotium
plus curat, quasi non servitutem serviat?
certo illa quidem hic nunc intus est in aedibus,
nam egomet cubantem eam modo offendi domi.
485certum est nunc observationi operam dare.
Periplectomenvs
non hercle hisce homines me marem, sed feminam
vicini rentur esse servi militis:
ita me ludificant. meamne hic invitam hospitam,
quae heri huc Athenis cum hospite advenit meo,
490tractatam et ludificatam, ingenuam et liberam?
Sceledrvs
Perii hercle, hic ad me recta habet rectam viam.
metuo, illaec mihi res ne malo magno fuat,
quantum hunc audivi facere verborum senem.
Periplectomenvs
Accedam ad hominem. tun, Sceledre, hic, scelerum caput,
495meam ludificavisti hospitam ante aedis modo?
Sceledrvs
Vicine, ausculta quaeso.
Periplectomenvs
Ego auscultem tibi?
Sceledrvs
Expurigare volo me.
Periplectomenvs
Tun te expuriges,
qui facinus tantum tamque indignum feceris?
an quia latrocinamini, arbitramini
500quidvis licere facere vobis, verbero?
Sceledrvs
Licetne?
Periplectomenvs
At ita me di deaeque omnis ament,
nisi mihi supplicium virgeum de te datur
longum diutinumque, a mane ad vesperum,
quod meas confregisti imbricis et tegulas,
505ibi dum condignam te sectatu's simiam,
quodque inde inspectavisti meum apud me hospitem
amplexum amicam, quom osculabatur, suam,
quodque cóncubinam erilem insimulare ausus es
probri pudicam meque summi flagiti,
510tum quod tractavisti hospitam ante aedis meam:
nisi mihi supplicium stimuleum de ⟨te⟩ datur,
dedecoris pleniorem erum faciam tuom,
quam magno vento plenumst undarum mare.
Sceledrvs
Ita sum coactus, Periplectomene, ut nesciam
515utrum me postulare prius * * * tecum aequom siet;
nisi ⟨si⟩ istaec non est haec neque ⟨haec⟩ istast, mihi
me expurigare tibi videtur aequius;
sicut etiam nunc nescio quid viderim:
itast ista huius similis nostrai tua,
520siquidem non eadem est.
Periplectomenvs
Vise ad me intro, iam scies.
Sceledrvs
Licetne?
Periplectomenvs
Quin te iubeo; et placide noscita.
Sceledrvs
Ita facere certum est. —
Periplectomenvs
Heus, Philocomasium, cito
transcurre curriculo ad nos, ita negotiumst.
post, quando exierit Sceledrus a nobis, cito
525transcurrito ad vos rursum curriculo domum.
nunc pol ego metuo ne quid infuscaverit.
si hic non videbit mulierem — aperitur foris.
Sceledrvs
Pro di immortales, similiorem mulierem
magisque eándem, ut pote quae non sit eadem, non reor
deos fácere posse.
Periplectomenvs
Quid nunc?
Sceledrvs
Commerui malum.
Periplectomenvs
Quid igitur? eanest?
Sceledrvs
Etsi east, non est ea.
Periplectomenvs
Vidistin istam?
Sceledrvs
Vidi, et illam et hospitem,
complexam atque osculantem.
Periplectomenvs
Eanest?
Sceledrvs
Nescio.
Periplectomenvs
535Vin scire plane?
Sceledrvs
Cupio.
Periplectomenvs
Abi intro ad vos domum
continuo, vide sitne istaec vostra intus.
Sceledrvs
Licet,
pulchre admonuisti. iám ego ad te exibo foras. —
Periplectomenvs
Numquam edepol hominem quemquam ludificarier
magis facete vidi et magis miris modis.
540sed eccum egreditur.
Sceledrvs
Periplectomene, te opsecro
per deos atque homines perque stultitiam meam
perque tua genua —
Periplectomenvs
Quíd opsecras me?
Sceledrvs
Inscitiae
meae et stultitiae ignoscas. nunc demum scio
me fuisse excordem, caecum, incogitabilem.
545nam Philocomasium eccam intus.
Periplectomenvs
Quid nunc, furcifer?
vidistin ambas?
Sceledrvs
Vidi.
Periplectomenvs
Erum exhibeas volo.
Sceledrvs
Meruisse equidem me maxumum fateor malum,
et tuae fecisse me hospitae aio iniuriam;
sed meam esse erilem concubinam censui,
550cui me custodem erus addidit miles meus.
nam ex uno puteo similior numquam potis
aqua aquai sumi quam haec est atque ista hospita.
et me despexe ad te per impluvium tuom
fateor.
Periplectomenvs
Quid ni fateare, ego quod viderim?
555et ibi osculantem meum hospitem cum ista hospita
vidisti?
Sceledrvs
Vidi (cur negem quod viderim?),
sed Philocomasium me vidisse censui.
Periplectomenvs
Ratun istic me hominem esse omnium minimi preti,
si ego me sciente paterer vicino meo
560eam fieri apud me tam insignite iniuriam?
Sceledrvs
Nunc demum a me insipienter factum esse arbitror,
cum rem cognosco; at non malitiose tamen
feci.
Periplectomenvs
Immo indigne; nám hominem servom suos
domitos habere oportet oculos et manus
565orationemque.
Sceledrvs
Egone si post hunc diem
muttivero, etiam quod egomet certo sciam,
dato excruciandum me: egomet me dedam tibi;
nunc hoc mi ignosce quaeso.
Periplectomenvs
Vincam animum meum,
ne malitiose factum id esse aps te arbitrer.
570ignoscam tibi istuc.
Sceledrvs
At tibi di faciant bene.
Periplectomenvs
Ne tu hercle, si te di ament, linguam comprimes
posthac, etiam illud quod scies nesciveris
nec videris quod videris.
Sceledrvs
Bene me mones,
ita facere certum est. sed satine oratu's?
Periplectomenvs
Abi.
Sceledrvs
575Numquid nunc aliud me vis?
Periplectomenvs
Ne me noveris.
Sceledrvs
Dedit híc mihi verba. quam benigne gratiam
fecit, ne iratus esset. scio quam rem gerat:
ut miles cum extemplo a foro adveniat domum,
domi cómprehendar. una hic et Palaestrio
580me habent venalem: sensi et iam dudum scio.
numquam hercle ex ista nassa ego hodie escam petam;
nam iam aliquo aufugiam et me occultabo aliquot dies,
dum haec consilescunt turbae atque irae leniunt.
nam uni satis populo impio merui mali. —
585[verum tamen dé me quidquid est, ibo hinc domum.]
Periplectomenvs
Illic hínc abscessit. sat edepol certo scio,
occisam saepe sapere plus multo suem:
quoin id adimatur ne id quod vidit viderit.
nam illius oculi atque aures atque opinio
590transfugere ad nos. usque adhuc actum est probe;
nimium festivam mulier operam praehibuit.
redeo in senatum rusum; nam Palaestrio
domi nunc apud me est, Sceledrus nunc autemst foris:
frequens senatus poterit nunc haberier.
595ibo intro, ne, dum absum, alter sorti defuat. —
Actus III
Scaena 1
Palaestrio
596Cóhibete intra limen etiam vos parumper, Pleusicles,
sinite me prius pérspectare, ne uspiam insidiae sient
concilium quod habere volumus. nam ópus est nunc tuto loco,
unde inimicus ne quis nostri spolia capiat consili.
600nam bene consultum inconsultum est, si id inimicis usuist,
neque potest quin, si id inimicis usuist, obsit tibi;
[nam bene ⟨consultum⟩ consilium surripitur saepissime,]
[si minus cúm cura aut cautella locus loquendi lectus est.]
quippe qui, si rescivere inimici consilium tuom,
605tuopte tibi consilio occludunt linguam et constringunt manus,
atque eadem quae illis voluisti facere, illi faciunt tibi.
sed speculabor, ne quis aut hinc aut ab laeva aut dextera
nostro consilio venator adsit cum auritis plagis.
sterilis hinc prospectus usque ad ultumam est plateam probe.
610evocabo. heus Periplectomene et Pleusicles, progredimini.
Periplectomenvs
Ecce nos tibi oboedientes.
Palaestrio
Facilest imperium in bonis.
sed volo scíre: eodem consilio, quód intus meditati sumus,
gerimus rem?
Periplectomenvs
Magis nón potest esse ad rem utibile.
Palaestrio
Immo * * *
quid tibi, Pleusicles?
Plevsicles
Quodne vóbis placeat, displiceat mihi?
615quis homo sit magis meus quam tu es?
Palaestrio
Loquere lepide et commode.
Periplectomenvs
Pol ita decet hunc facere.
Plevsicles
At hoc me facinus miserum macerat
meumque cor corpusque cruciat.
Periplectomenvs
Quid id est quod cruciat? cedo.
Plevsicles
Me tibi istúc aetatis homini facinora puerilia
obicere, neque te decora neque tuis virtutibus;
620ea te expetere ex opibus summis mei honoris gratia
mihique amanti ire opitulatum atque ea te facere facinora,
quae istaec aetas fugere facta magis quam sectari solet:
eam pudet me tíbi in senecta obicere sollicitudinem.
Palaestrio
Novo modo tu homo amás, siquidem te quicquam quod faxis pudet;
625nihil amas, umbra es amantis magis quam amator, Pleusicles.
Plevsicles
Hancine aetatem exercere ⟨mei⟩ me amoris gratia?
Periplectomenvs
Quid ais tu? itane tibi ego videor oppido Acherunticus?
tam capularis, tamine tibi diu videor vitam vivere?
nam équidem haud sum natus annos praeter quinquaginta et quattuor,
630clare oculis video, pernix sum manibus, pedibus mobilis.
Palaestrio
Si albicapillus hic, videtur neutiquam ab ingenio senex.
inest in hoc emussitata sua sibi ingenua indoles.
Plevsicles
Pol id quidem éxperior ita esse ut praedicas, Palaestrio;
nam benignitas quidem huius oppido adulescentula est.
Periplectomenvs
635Immo, hospes, magis cúm periclum facies, magis nosces meam
comitatem erga te amantem.
Plevsicles
Quid opus nota noscere?
Periplectomenvs
Vt apud ⟨te⟩ exemplum experiundi hábeas, ne quaeras foris;
nam nisi qui ipse amavit, aegre amantis ingenium inspicit:
et ego amoris aliquantum habeo umorisque etiam in corpore,
neque dum exarui ex amoenis rebus et voluptariis.
vel cavillator facetus vel conviva commodus
item eró, neque ego oblocutor sum alteri in convivio:
incommoditate abstinere me apud convivas commodo
645commemini et meae orationis iustam partem persequi
et meam partem itidem tacere, quom aliena est oratio;
minime sputator, screator sum, itidem minime mucidus:
post Ephesi sum natus, non enim in Apulis; non sum Animulas.
Palaestrio
O lepidum senem, in se si quas memorat virtutis habet,
650atque equidem plane educatum in nutricatu Venerio.
Periplectomenvs
Plus dabo quam praedicabo ex me venustatis tibi.
neque ego úmquam alienum scortum subigito in convivio,
neque praeripio pulpamentum neque praevorto poculum,
neque per vinum umquam ex me exoritur discidium in convivio:
655si quis ibi est odiosus, abeo domum, sermonem segrego;
Venerem, amorem amoenitatemque accubans exerceo.
Palaestrio
Tu quidem edepol omnis moris ad venustatem † vacet;
cedo tris mi hominis aurichalco contra cum istis moribus.
Plevsicles
At quidem illúc aetatis qui sit non invenies alterum
660lepidiorem ad omnís res nec qui amicus amico sit magis.
Periplectomenvs
Tute me ut fateare faciam esse adulescentem moribus,
ita apud omnis comparebo tibi res bene factis frequens.
opusne erit tibi advocato tristi, iracundo? ecce me;
opusne leni? leniorem dices quam mutum est mare,
665liquidiusculusque ero quam ventus est favonius.
vel hilarissimum convivam hinc indidem expromam tibi,
pel primarium parasitum atque obsonatorem optumum;
tum ad saltandum non cinaedus malacus aequest atque ego.
Palaestrio
Quid ad illas artis optassis, si optio eveniat tibi?
Plevsicles
670Huius pro méritis ut referri pariter possit gratia,
tibique, quibus nunc me esse experior summae sollicitudini.
at tibi tanto sumptui esse mihi molestumst.
Periplectomenvs
Morus es.
nam in mala uxore atque inimico si quid sumas, sumptus est,
in bono hospite atque amico quaestus est quod sumitur
675et quod in divinis rebus sumptumst, sapienti lucrumst.
deum virtute est te unde hospitio accipiam apud me comiter:
es, bibe, animo obsequere mecum atque onera te hilaritudine.
liberae sunt aedis, liber sum autem ego: mei volo vivere.
nam mihi, deum virtute dicam, propter divitias meas
680licuit uxorem dotatam genere summo ducere;
sed nolo mi oblatratricem in aedis intro mittere.
Palaestrio
Cur non vis? nam procreare liberos lepidumst onus.
Periplectomenvs
Hercle vero liberum esse tete, id multo lepidiust.
Palaestrio
Tu homo et alteri sapienter potis es consulere et tibi.
Periplectomenvs
685Nam bona uxor suave ductust, si sit usquam gentium
ubi ea possit inveniri; verum egone eam ducam domum,
quae mihi numquam hoc dicat “eme, mi vir, lanam, unde tibi pallium
malacum et calidum conficiatur tunicaeque hibernae bonae,
ne algeas hac hieme” (hoc numquam verbum ex uxore audias),
690verum prius quam galli cantent quae me e somno suscitet,
dicat “da, mi vir, kalendis meam qui matrem munerem,
da qui faciam † condiat, dá quod dem quinquatribus
praecantrici, coniectrici, hariolae atque haruspicae;
flagitiumst, si nil mittetur quae supercilio spicit;
695tum plicatricem clementer non potest quin munerem;
iam pridem, quia nihil abstulerit, suscenset ceriaria;
tum opstetrix expostulavit mecum, parum missum sibi;
quid? nutrici non missuru's quicquam, quae vernas alit?”
haec atque horum similia alia damna multa mulierum
700me uxore prohibent, mihi quae huius similes sermones serat.
Palaestrio
Di tibi propitii sunt, nam hercle si istam semel amiseris
libertatem, haud facile in eundem rusum restitues locum.
Plevsicles
At illa laus est, magno in genere et in divitiis maxumis
liberos hominem educare, generi monumentum et sibi.
Periplectomenvs
705Quando habeo multos cognatos, quid opus est mihi liberis?
nunc bene vivo et fortunate atque ut volo atque animo ut lubet.
mea bona in morté cognatis didam, inter eos partiam.
[ei apud me aderunt, me curabunt, visent quid agam, ecquid velim.]
prius quam lucet adsunt, rogitant noctu ut somnum ceperim.
710[eos pro liberis habebo, qui mihi mittunt munera.]
sacrificant: dant inde partem mihi maiorem quam sibi,
abducunt ad exta; me ad se ad prandium, ad cenam vocant;
ille misérrumum se retur, minimum qui misit mihi.
illi inter se certant donis, egomet mecum mussito:
715bona mea inhiant, me certatim nutricant et munerant.
Palaestrio
Nimis bona ratione nimiumque ad te ⟨te⟩ et tuam vitam habes:
et tibi sunt gemini et trigemini, si te bene habes, filii.
Periplectomenvs
Pol si habuissem, satis cepissem miseriarum e liberis:
continuo excruciarer animi: si ei forte fuisset febris,
censerem emori; cecidissetve ebrius aut de equo uspiam,
metuerem ne ibi diffregisset crura aut cervices sibi.
Palaestrio
Huic homini dignum est divitias esse et diu vitam dari,
qui et rem servat et se bene habet suisque amicis usui est.
Plevsicles
725O lepidum caput. ita me di deaeque ament, aequom fuit
deos paravisse, uno exemplo ne omnes vitam viverent;
sicut merci pretium statuit qui est probus agoranomus:
quae probast mers, pretium ei statuit, pro virtute ut veneat,
quae improbast, pro mercis vitio dominum pretio pauperat,
730itidem divos dispertisse vitam humanam aequom fuit:
qui lepide ingeniatus esset, vitam ei longinquam darent,
qui improbi essent et scelesti, is adimerent animam cito.
si hoc paravissent, et homines essent minus multi mali
et minus audacter scelesta facerent facta, et postea,
735quí homines probi essent, esset is annona vilior.
Periplectomenvs
Qui deorum consilia culpet, stultus inscitusque sit,
quique eos vituperet. nunc istis rebus desisti decet.
nunc volo opsonare, ut, hospes, tua te ex virtute et mea
meae domi accipiam benigne, lepide et lepidis victibus.
Plevsicles
740Nihil me paenitet iam quanto sumptui fuerim tibi;
nam hospes nullus tám in amici hospitium devorti potest,
quin, ubi triduom continuom fuerit, iam odiosus siet;
verum ubi dies decem continuos sit, east odiorum Ilias:
tam etsi dominus non invitus patitur, servi murmurant.
Periplectomenvs
745Serviendae servituti ego servos instruxi mihi,
hospes, non qui mi imperarent quibusve ego essem obnoxius:
si illis aegrest mihi quod volup est, meo remigio rem gero,
tamen id quod odiost faciundumst cum malo atque ingratiis.
nunc, quod occepi, opsonatum pergam.
Plevsicles
Si certumst tibi,
750commodulum obsona, ne magno sumptu: mihi quidvis sat est.
Periplectomenvs
Quin tu istanc orationem hinc veterem atque antiquam amoves?
[nam] proletario sermone nunc quidem, hospes, utere;
nam ei solent, quando accubuere, ubi cena adpositast, dicere:
“quid opus fuit hoc, ⟨hospes⟩, sumptu tanto nostra gratia?
755insanivisti hercle, nám idem hoc hominibus sat erat decem.”
quod eorum causa obsonatumst culpant et comedunt tamen.
Palaestrio
Fit pol íllud ad íllud exemplum. ut docte et perspecte sapit.
Periplectomenvs
Sed eidem homines numquam dicunt, quamquam adpositumst ampliter:
“iube illud demi; tolle hanc patinam; remove pernam, nil moror;
760aufer illam offam porcinam, probus hic conger frigidus,
remove, abi aufer” neminem eorum haec adseverare audias,
sed procellunt se et procumbunt dimidiati, dum appetunt.
Palaestrio
Bonus bene ut malos descripsit mores.
Periplectomenvs
Haud centesimam
partem dixi atque, otium rei si sit, possum expromere.
Palaestrio
765Igitur id quod agitur, † hic primum praeverti decet.
nunc hoc animum advortite ambo. mihi opus est opera tua,
Periplectomene; nám ego inveni lepidam sycophantiam,
qui admutiletur miles usque caesariatus atque uti
huic amanti ac Philocomasio hanc ecficiamus copiam,
770ut hic eam abducat habeatque.
Periplectomenvs
Dari istanc rationem volo.
Palaestrio
At ego mi anulum dari istunc tuom volo.
Periplectomenvs
Quam ad rem usui est?
Palaestrio
Quando habebo, igitur rationem mearum fabricarum dabo.
Periplectomenvs
Vtere, accipe.
Palaestrio
Accipe a me rusum rationem doli,
quam institui.
Plevsicles
Perpurigatis damus tibi ambo operam auribus.
Palaestrio
775Erus meus ita magnus moechus mulierum est, ut neminem
fúisse aeque neque futurum credo.
Plevsicles
Credo ego istuc idem.
Palaestrio
Isque Alexandri praestare praedicat formae suam,
itaque omnis se ultro sectari in Epheso memorat mulieres.
Periplectomenvs
Edepol qui te de isto multi cupiunt † non mentirier,
780sed ego ita esse ut dicis teneo pulchre. proin, Palaestrio,
quam potis tam verba confer maxime ad compendium.
Palaestrio
Ecquam tu potes reperire forma lepida mulierem,
cui facetiarum cor pectusque sit plenum et doli?
Periplectomenvs
Ingenuamne an libertinam?
Palaestrio
Aequi istuc facio, dum modo
785eam des quae sit quaestuosa, quaé alat corpus corpore,
cuique sapiat pectus; nam cor non potest, quod nulla habet.
Periplectomenvs
Lautam vis an quae nondum sit lauta?
Palaestrio
Sic consucidam,
quam lepidissimam potis quamque adulescentem maxume.
Periplectomenvs
Habeo eccillam meam clientam, meretricem adulescentulam.
790sed quid ea usus est?
Palaestrio
Vt ad te eam iam deducas domum
itaque eam huc ornatam adducas, ex matronarum modo,
capite compto, crinis vittasque habeat, adsimuletque se
tuam esse uxorem: ita praecipiundum est.
Plevsicles
Erro quam insistas viam.
Palaestrio
At scietis. séd ecquae ancillast illi?
Periplectomenvs
Est prime cata.
Palaestrio
795Ea quoque opus est. ita praecipito mulieri atque ancillulae,
ut simulet se tuam esse uxorem et deperire hunc militem,
quasique hunc anulum faveae suae dederit, ea porro mihi,
militi ut darem, quasique ego ⟨ei⟩ rei sim interpres.
Periplectomenvs
Audio;
ne me surdum esse arbitrare, si audes. ego recte meis
auribus utor * * *
Palaestrio
* * *
800ei dabo, ⟨aps⟩ tua mi uxore dicam delatum et datum,
ut sese ad eum conciliarem; ille eiusmodi est: cupiet miser,
qui nisi adulterio studiosus rei nulli aliaest improbus.
Periplectomenvs
Non potuit reperire, si ipsi Soli quaerendas dares,
lepidiores duas ad hanc rem quám ego. hábe animum bonum.
Palaestrio
805Ergo adcura, sed propere opus est. nunc tu ausculta, Pleusicles.
Plevsicles
Tibi sum oboediens.
Palaestrio
Hoc facito, miles domum ubi advenerit,
memineris ne Philocomasium nomines.
Plevsicles
Quem nominem?
Palaestrio
Diceam.
Plevsicles
Nempe eandem quae dudum constitutast.
Palaestrio
Pax, abi.
Plevsicles
Meminero. sed quid meminisse id refert, ⟨rogo⟩ ego te tamen.
Palaestrio
810Ego enim dicam tum quando usus poscet; interea tace,
ut nunc etiam hic agat ac tu tum partis defendas tuas.
Plevsicles
Ego eo intro igitur. —
Palaestrio
Et praecepta sobrie ut cures face.
Scaena 2
Palaestrio
813quantas res turbo, quantas moveo machinas.
eripiam ego hodie concubinam militi,
815si centuriati bene sunt maniplares mei.
sed illúm vocabo. heus Sceledre, nisi negotiumst,
progredere ante aedis, te vocat Palaestrio.
Lvcrio
Non operaest Sceledro.
Palaestrio
Quid iam?
Lvcrio
Sorbet dormiens.
Palaestrio
Quid, sorbet?
Lvcrio
Illud, stertit, volui dicere.
820sed quia consimile est, quom stertas, quasi sorbeas —
Palaestrio
Eho an dórmit Sceledrus intus?
Lvcrio
Non naso quidem,
nam eo mágnum clamat. tetigit calicem clanculum,
dum misit nardum in amphoram, cellarius.
Palaestrio
Eho tu sceleste, qui illi suppromu's, eho —
Lvcrio
Quid vis?
Palaestrio
Qui lubitum est illi condormiscere?
Lvcrio
Oculis opinor.
Palaestrio
Non te istuc rogito, scelus.
procede huc. periisti iam, nisi verum scio.
prompsisti tu illi vinum?
Lvcrio
Non prompsi.
Palaestrio
Negas?
Lvcrio
830Nego hercle vero, nam ille me vetuit dicere;
neque equidem heminas octo exprompsi in urceum
neque illic calidum éxbibit in prandium.
Palaestrio
Neque tu bibisti?
Lvcrio
Di me perdant, si bibi,
si bibere potui.
Palaestrio
Quid iam?
Lvcrio
Quia enim obsorbui;
835nam nimis calebat, amburebat gutturem.
Palaestrio
Alii ebrii sunt, alii poscam potitant.
bono subpromo et promo cellam creditam.
Lvcrio
Tu hércle idem fáceres, si tibi esset credita:
quoniam aemulari non licet, nunc invides.
Palaestrio
Eho an umquam prompsit antehac? responde, scelus.
atque ut tu scire possis, ⟨ego⟩ dico tibi:
si falsa dices, Lucrio, excruciabere.
Lvcrio
Ita vero? ut tu ipse me dixisse delices,
845post ⟨e⟩ sagina ego eiciar cellaria,
ut tibi, si promptes, alium subpromum pares.
Palaestrio
Non edepol faciam. age eloquere audacter mihi.
Lvcrio
Numquam edepol vidi promere. verum hoc erat:
mihi imperabat, ego promebam postea.
Palaestrio
850Hoc illi crebro capite sistebant cadi.
Lvcrio
Non hercle tam istoc valide cassabant cadi;
sed in célla erat paulum nimis lóculi lubrici,
ibi erat bilibris aula sic propter cados,
ea saepe deciens complebatur: vidi eam
855plenam atque inanem fieri, plenam maxume;
ubi bacchabatur aula, cassabant cadi.
Palaestrio
Abi, abi íntro iam. vos in cella vinaria
bacchanal facitis. iam hercle ego erum ádducam a foro.
Lvcrio
Perii, excruciabit mé erus, domum si venerit,
860quom haec facta scibit, quia sibi non dixerim.
fugiam hercle aliquo atque hoc in diem extollam malum.
ne dixeritis, obsecro, huic, vostram fidem.
Palaestrio
Quo té agis?
Lvcrio
Missus sum aliquo: iam huc revenero.
Palaestrio
Quis misit?
Lvcrio
Philocomasium.
Palaestrio
Abi, actutum redi.
Lvcrio
865Quaeso tamen tu meam partem, infortunium
si dividetur, me absente accipito tamen. —
Palaestrio
Modo intellexi quam rem mulier gesserit:
quia Sceledrus dormit, hunc subcustodem suom
foras áblegavit, dum ab se huc transiret. placet.
870sed Periplectomenus quam ei mandavi mulierem
nimis lépida forma ducit. di hercle hanc rem adiuvant.
quam digne ornata incedit, haud meretricie.
lepide hoc succedit sub manus negotium.
Scaena 3
Periplectomenvs
874Rem omném tibi, Acroteleútium, tibique úna, Milphidíppa,
875domi démonstravi in ordine. hanc fabricam fallaciasque
minus sí tenetis, denuo volo percipiatis plane;
satis si íntellegitis, aliud est quod potius fabulemur.
Acrotelevtivm
Stultitia atque insipientia mea istaec sit, ⟨mi patrone,⟩
me ire in opus alienum aut ibi meam operam pollicitari,
880si ea in ópificina nesciam aut mala esse aut fraudulenta.
Periplectomenvs
At melius est monerier.
Acrotelevtivm
Meretricem commoneri,
quam sane magni referat, nihil clam est. quin egomet ultro,
postquam adbibere auris meae tuae oram orationis,
tibi dixi, miles quem ad modum potis sit deasciari.
Periplectomenvs
885At nemo solus satis sapit. nam ego multos saepe vidi
regionem fugere consili prius quam repertam haberent.
Acrotelevtivm
Si quid faciendum est mulieri male atque malitiose,
ea síbi immortalis memoriast meminisse et sempiterna;
sin bene quid aut fideliter faciundum eisdem veniat,
890obliviosae extempulo fiunt, meminisse nequeunt.
Periplectomenvs
Ergo istuc metuo, quom venit vobis faciundum utrumque:
nam id proderit mihi, militi male quod facietis ambae.
Acrotelevtivm
Dum nescientes quod bonum faciamus, ne formida.
Periplectomenvs
Mala mulier mers est.
Acrotelevtivm
Ne pave, peioribus conveniunt.
Periplectomenvs
Ita vos decet. consequimini.
Palaestrio
Cesso égo illis obviam ire?
venire salvom gaudeo, lepide hercle ornatus incedis.
Periplectomenvs
Bene opportuneque obviam es, Palaestrio. em tibi adsunt
quas me iussisti adducere et quo ornatu.
Palaestrio
eu, noster esto.
900Palaestrio Acroteleutium salutat.
Acrotelevtivm
Quis hic amabo est,
qui tam pro nota nominat me?
Periplectomenvs
Hic noster architectust.
Acrotelevtivm
Salve, architecte.
Palaestrio
Salva sis. sed dic mihi, ecquid hic te
oneravit praeceptis?
Periplectomenvs
Probe meditatam utramque duco.
Palaestrio
Audire cupio, quem ad modum; ne quid peccetis paveo.
Periplectomenvs
905Ad tua praecepta de meo nihil his novom adposivi.
Acrotelevtivm
Nempe lúdificari militem tuom erum vis?
Palaestrio
Exlocuta es.
Acrotelevtivm
Lepide et sapienter, commode et facete res paratast.
Palaestrio
Atque huius uxorem volo ⟨te esse⟩ adsimulare.
Acrotelevtivm
Fiet.
Palaestrio
Quasi militi animum adieceris, simulare.
Acrotelevtivm
Sic futurum est.
Palaestrio
910Quasique ea res per me interpretem et tuam ancillam ei curetur.
Acrotelevtivm
Bonus vátes poteras esse, nam quae sunt futura dicis.
Palaestrio
Quasique anulum hunc ancillula tua abs té detulerit ad me,
quem ego militi ⟨porro⟩ darem tuis verbis.
Acrotelevtivm
Vera dicis.
Periplectomenvs
Quid istís nunc memoratis opust quae commeminere?
Acrotelevtivm
Meliust.
915nam, mi patrone, hoc cogitato, ubi probus est architectus,
bene lineatam si semel carinam conlocavit,
facile esse navem facere, ubi fundata, constitutast.
nunc haec carina satis probe fundata, bene statutast,
atque architecto adsunt fabri ad eam rem haud imperiti.
920si non nos materiarius remoratur, quod opus qui det
(novi indolem nostri ingeni), cito erit parata navis.
Palaestrio
Nempe tú novisti militem meum erum?
Acrotelevtivm
Rogare mirumst.
populi odium quidni noverim, magnidicum, cincinnatum,
moechum unguentatum.
Palaestrio
Num ille te nam novit?
Acrotelevtivm
Numquam vidit:
925qui noverit me quis ego sim?
Palaestrio
Nimis lépide fabulare;
eo †potiuerim lepidius pol fieri.
Acrotelevtivm
Potin ut hominem
mihi des, quiescas cetera? ni ludificata lepide
ero, cúlpam omnem in me imponito.
Palaestrio
Age igitur intro abite,
insistite hoc negotium sapienter.
Acrotelevtivm
Alia cura.
Palaestrio
930Age, Periplectomene, has nunciam duc intro; ego ad forum illum
conveniam atque illi hunc anulum dabo, atque praedicabo
a tua uxore mihi datum esse eamque illum deperire.
hanc ad nos, quom extemplo a foro veniemus, mittitote,
quasi clanculum ad ⟨eum⟩ missa sit.
Periplectomenvs
Faciemus. alia cura.
Palaestrio
935Vos modo curate, ego illúm probe iam oneratum huc acciebo. —
Periplectomenvs
Bene ambula, bene rem geras. egone hoc si efficiam plane,
ut concubinam militis meus hospes habeat hodie
atque hinc Athenas avehat, ⟨si⟩ hodie hunc dolum dolamus,
quid tibi ego mittam muneris!
Acrotelevtivm
Datne ab se mulier operam?
Periplectomenvs
Lepidissume et compsissume.
Acrotelevtivm
Confido confuturum.
ubi facta erit conlatio nostrarum malitiarum,
haud vereor ne nos subdola perfidia pervincamur.
Periplectomenvs
Abeamus ergo intro, haec uti meditemur cogitate,
945ut accurate et commode hoc quod agendumst exsequamur,
ne quid, ubi miles venerit, titubetur.
Acrotelevtivm
Tu morare. —
Actus IV
Scaena 1
Pyrgopolinices
947Vólup est, quod agas, si id procedit lepide at⟨que ex⟩ sententia;
nam ego hodie ad Seleucum regem misi parasitum meum,
ut latrones quos conduxi hinc ad Seleucum duceret,
950qui eius regnum tutarentur, mihi dum fieret otium
Palaestrio
Quin tu tuam rem cura potius quam Seleuci, quae tibi
condicio nova et lúculenta fertur per me interpretem.
Pyrgopolynices
Immo omnis res posteriores pono atque operam do tibi.
loquere: auris meas profecto dedo in dicionem tuam.
Palaestrio
955Circumspice dum, ne quis nostro hic auceps sermoni siet.
nam hoc negoti clandestino ut agerem mandatumst mihi.
Pyrgopolynices
Nemo adest.
Palaestrio
Hunc arrabonem amoris primum a me accipe.
Pyrgopolynices
Quid hic? unde est?
Palaestrio
A luculenta átque festiva femina,
quae te amat tuamque éxpetessit pulcram pulcritudinem;
960eius nunc mi ánulum ad te ancilla porro ut deferrem dedit.
Pyrgopolynices
Quid ea? ingenuan an festuca facta e serva liberast?
Palaestrio
Vah, egone ut ad te ab libertina esse auderem internuntius,
qui ingenuis satis résponsare nequeas quae cupiunt tui?
Pyrgopolynices
Nuptan est an vidua?
Palaestrio
Et nupta et vidua.
Pyrgopolynices
Quo pacto potis
nupta et vidua esse eadem?
Palaestrio
Quia adulescens nuptast cum sene.
Pyrgopolynices
Euge.
Palaestrio
Lepida et liberali formast.
Pyrgopolynices
Cave mendacium.
Palaestrio
Ad tuam formam illa una dignast.
Pyrgopolynices
Hercle pulchram praedicas.
sed quis east?
Palaestrio
Senis huius uxor Periplectomeni ex proxumo;
970ea demoritur te atque ab illo cupit abire: odit senem.
nunc te orare atque obsecrare iussit, ut eam copiam
sibi potestatemque facias.
Pyrgopolynices
Cupio hercle equidem, si illa volt.
Palaestrio
Quae cupit?
Pyrgopolynices
Quid illá faciemus concubina, quae domist?
Palaestrio
Quin tu illam iube abs te abire quo lubet: sicut soror
975eius huc gémina venit Ephesum et mater, accersuntque eam.
Pyrgopolynices
Eho tu, an venit Ephesum mater eius?
Palaestrio
Aiunt qui sciunt.
Pyrgopolynices
Hercle occasionem lepidam, ut mulierem excludam foras.
Palaestrio
Immo vin tu lepide facere?
Pyrgopolynices
Loquere et consilium cedo.
Palaestrio
Vin tu illam actutum amovere, a te ut abeat per gratiam?
Pyrgopolynices
980Cupio.
Palaestrio
Tum te hoc facere oportet. tibi divitiarum adfatimst:
iube sibi aurum atque ornamenta, quae illi instruxti mulieri,
dono habere, auferre * * * abs te quo lubeat sibi.
Pyrgopolynices
Placet ut dicis; sed ne ⟨et⟩ istam amittam et haec mutet fidem
vide modo.
Palaestrio
Vah delicatu's, quae te tamquam oculos amet.
Pyrgopolynices
985Venus me amat.
Palaestrio
St tace, aperitur foris, concede huc clanculum.
haec celox illiust, quae hinc egreditur, internuntia,
Pyrgopolynices
[Quae haec celox?]
Palaestrio
[Ancillula illiust, quae hinc egreditur foras.]
quae anulum istunc attulit quem tibi dedi.
Pyrgopolynices
Edepol haec quidem
bellulast.
Palaestrio
Pithecium haec est prae illa et spinturnicium.
990viden tu illam oculis venaturam facere atque aucupium auribus?
Scaena 2
Milphidippa
991Iam est ante aedis circus ubi sunt ludi faciundi mihi.
dissimulabo, hos quasi non videam néque esse hic etiamdum sciam.
Pyrgopolynices
Tace, subauscultemus ecquid de me fiat mentio.
Milphidippa
Numquis nam hic própe adest qui rem alienam potius curet quam suam,
995qui aucupet me quid agam, qui de vesperi vivat suo?
eos nunc homines metuo, mihi ne obsint neve opstent uspiam,
domo si bitat, dum huc transbitat, quae huius cupiens corporist,
quae ámat hunc hominem nimium lepidum et nimia pulchritudine,
militem Pyrgopolynicem.
Pyrgopolynices
Satin haec quoque me deperit?
1000meam laudat speciem. edepol huius sermo haud cinerem quaeritat.
Palaestrio
Quo argumento?
Pyrgopolynices
Quia enim loquitur laute et minime sordide.
Palaestrio
Quippini? istaec de te loquitur: nihil attrectat sordidi.
Pyrgopolynices
Tum autem illa ipsa est nimium lepida nimisque nitida femina.
hercle vero iam adlubescit primulum, Palaestrio.
Palaestrio
1005Priusne quam illam oculis tuis ⟨videas⟩?
Pyrgopolynices
Video id quod credo tibi.
tum haec celocula autem absentem subigit me ut amem.
Palaestrio
Hercle hanc quidem
nil tu amassis; mi haec desponsast: tibi si illa hodie nupserit,
ego hanc continuo uxorem ducam.
Pyrgopolynices
Quíd ergo hanc dubitas conloqui?
Palaestrio
Sequere hac me ergo.
Pyrgopolynices
Pedisequos tibi sum.
Milphidippa
Vtinam, cuius causa foras
1010sum egressa, ⟨eius⟩ conveniundi mihi potestas evenat.
Palaestrio
Erit, ét tibi exoptatum óptinget, bonum habe ánimum, ne formída;
homo quidamst qui scit, quód quaeris ubi sít.
Milphidippa
Quem ego hic audívi?
Palaestrio
Sociúm tuorum concíliorum et partícipem consiliorum.
Milphidippa
Tum pól ego id quod celo haú celo.
Palaestrio
Immo et célas et non célas.
Milphidippa
1015Quo argúmento?
Palaestrio
Infidós celas: ego súm tibi firme fidus.
Milphidippa
Cedo sígnum, si harunc Báccharum es.
Palaestrio
Amat múlier quaedam quéndam.
Milphidippa
Pol istúc quidem multae.
Palaestrio
At nón multae de dígito donum míttunt.
Milphidippa
Enim cógnovi nunc, fécisti modo mi éx proclivo plánum.
sed hic númquis adest?
Palaestrio
Vel adést vel non.
Milphidippa
Cedo té mihi solae sólum.
Palaestrio
1020Brevin án longinquo sérmoni?
Milphidippa
Tribus vérbis.
Palaestrio
Iam ad te rédeo.
Pyrgopolynices
Quid ego? híc astabo tántisper cum hac fórma et factis frústra?
Palaestrio
Patere átque asta, tibi ego hánc do operam.
Pyrgopolynices
Propera, ⟨éxpecta⟩ndo excrúcior.
Palaestrio
Pedetémptim (tu hoc scis) tráctari satiúst hasce huius modi mércis.
Pyrgopolynices
Age age út tibi maxume cóncinnumst.
Palaestrio
Nullúmst hoc stolidius sáxum.
1025redeo ád te. quid me vóluisti?
Milphidippa
Quo pácto hoc Ilium accédi
velis, út ferrem abs te consilium.
Palaestrio
Quasi hunc dépereat —
Milphidippa
Teneo ístuc.
Palaestrio
Conlaúdato formam ét faciem et virtútis commemoráto.
Milphidippa
Ad eám rem habeo omnem aciém, tibi uti dudúm iam demonstrávi.
Palaestrio
Tu cétera cura et cóntempla et de meís venator vérbis.
Pyrgopolynices
1030Aliquám mihi partem hodie óperae des deníque, tandem ades, remelígo.
Palaestrio
Adsum, ímpera, si quid vís.
Pyrgopolynices
Quid illaec narrát tibi?
Palaestrio
Lamentári
ait íllam, miseram crúciari et lacrimántem se adflictáre,
quia tís egeat, quia té careat. ob eám rem huc ad te míssast.
Pyrgopolynices
Iube adíre.
Palaestrio
At scin quid tú facias? facitó fastidi plénum,
1035quasi nón lubeat; me inclámato, quia síc te volgo vólgem.
Pyrgopolynices
Memini ét praeceptis párebo.
Palaestrio
Vocon érgo hanc quae te quaérit?
Pyrgopolynices
Adeát, si quid volt.
Palaestrio
Sí quid vis, adi, múlier.
Milphidippa
Pulcher, sálve.
Pyrgopolynices
Meum cógnomentum cómmemoravit. di tíbi dent quaecumque óptes.
Milphidippa
Tecum aétatem exigere út liceat —
Pyrgopolynices
Nimium óptas.
Milphidippa
Non me dico,
1040sed erám meam, quae te démoritur.
Pyrgopolynices
Multae aliae ídem istuc cúpiunt,
quibus cópia non est.
Milphidippa
Écastor haud mírum, si te habes cárum,
hominém tam pulchrum et praéclarum virtute et forma ⟨et⟩ factis.
deus dígnior fuit quisquam hómo qui esset?
Palaestrio
Non hércle humanust érgo —
nam vólturio plus húmani credo ést.
Pyrgopolynices
Magnum me fáciam
1045nunc quom íllaec me sic cónlaudat.
Palaestrio
Viden tu ígnavum, ut sese ínfert?
quin tu huíc responde, haec íllaec est ab illá quam dudum ⟨dixi⟩.
Pyrgopolynices
Qua ab íllarum? nam ita me óccursant multaé: meminisse haud póssum.
Milphidippa
Ab illá quae digitos déspoliat suos ét tuos digitos décorat.
nam hunc ánulum áb tui cupienti huic détuli, hic ⟨ad te⟩ pórro.
Pyrgopolynices
1050Quid núnc tibi vis, muliér? memora.
Milphidippa
Vt quae té cupit, eam ne spérnas,
quae pér tuam nunc vitám vivit: sit nécne sit, spes in te úno est.
Pyrgopolynices
Quid núnc volt?
Milphidippa
Te compéllare et complécti et contrectáre.
nam nísi tu illi fers súppetias, iam illa ánimum despondébit.
age, mí Achilles, fiat quód te oro, serva íllam pulchram púlchre,
1055expróme benignum ex te íngenium, urbícape, occisor régum.
Pyrgopolynices
Eu hercle ódiosas res. quótiens hoc tibi, vérbero, ego interdíxi,
meam né sic volgo póllicitere operám?
Palaestrio
Audin tu, múlier?
dixi hóc tibi dudum, et núnc dico: nisi huic vérri adfertur mérces,
non híc suo seminió quemquam porclénam impertitúrust.
Milphidippa
Dabitúr quantum ipsus pretí poscet.
Palaestrio
Talentúm Philippi huic opus aúri est;
minus áb nemine accípiet.
Milphidippa
Eu ecastór nimis vilest tándem.
Pyrgopolynices
Non míhi avaritia umquam ínnatast: satis hábeo divitiárum,
plus mi aúri mille est módiorum Philippí.
Palaestrio
Praeter thensaúros.
1065tum argénti montes, nón massas habet, Aetna mons non aeque altos. †
Milphidippa
Eu ecástor hominem périurum.
Palaestrio
Vt ludó?
Milphidippa
Quid ego? ut sublécto?
sed amábo, mitte me áctutum.
Palaestrio
Quin tu huíc respondes áliquid,
aut fácturum aut non fácturum?
Milphidippa
Quid illám miseram animi excrúcias,
quae númquam male de té meritast?
Pyrgopolynices
Iube eámpse exire huc ád nos.
1070dic me ómnia quae volt fácturum.
Milphidippa
Facis núnc ut ⟨te⟩ facere aéquom,
quom, quaé te volt, eandém tu vis,
Palaestrio
Non ínsulsum huic ingénium.
Milphidippa
Quomque me óratricem haud sprévisti sistíque exorare éx te.
quid est? út ludo?
Palaestrio
Nequeo hércle equidem risú meo moderari.
Milphidippa
* * *
ob eám causam huc abs te ávorti.
Pyrgopolynices
Non édepol tu scis, múlier,
1075quantum égo honorem nunc ílli habeo.
Milphidippa
Scio, et ístuc illi dícam.
Palaestrio
Contra aúro alii hanc vendére potuit operám.
Milphidippa
Pol istuc tibi crédo.
Palaestrio
Meri béllatores gígnuntur, quas híc praegnatis fécit,
et púeri annos octíngentos vivónt.
Milphidippa
Vae tibi, nugátor.
Pyrgopolynices
Quin mílle annorum pérpetuo vivónt, ab saeclo ad saéclum.
Palaestrio
1080Eo mínus dixi, ne haec cénseret me advórsum se mentíri.
Milphidippa
Perií, quot hic ipse annós vivet, cuius fílii tam diu vívont?
Pyrgopolynices
Postríduo natus sum égo, mulier, quam Iúppiter ex Ope nátust.
Palaestrio
Si hic prídie natus forét quam ille est, hic habéret regnum in caélo.
Milphidippa
Iam iám sat, amabo, est. sínite abeam, si póssum, viva a vóbis.
Palaestrio
1085Quin érgo abis, quando résponsumst?
Milphidippa
Ibo átque illam huc addúcam,
proptér ⟨quam⟩ opera est mihi. númquid vis?
Pyrgopolynices
Ne mágis sim pulcher quám sum,
ita mé mea forma habet sóllicitum.
Palaestrio
Quid hic núnc stas? quin abis?
Milphidippa
Ábeo.
Palaestrio
Atque ádeo, audin [tu]? dicíto docte et cordáte, ut cor ei sáliat —
Philocómasio dic, si ést istic, domum ut tránseat: hunc hic ésse.
Milphidippa
1090Hic cúm ⟨mea⟩ era est, ⟨hinc⟩ clám nostrum hunc sermónem sublegérunt.
Palaestrio
Lepidé factumst: iam ex sérmone hoc gubernábunt doctius pórro.
Milphidippa
Remoráre, abeo. —
Palaestrio
Neque té remoror neque tángo neque te — táceo.
Pyrgopolynices
Iube máturare illam éxire huc. iam istíc rei praevortémur.
Scaena 3
Pyrgopolynices
1094Quid nunc mi es auctor ut faciam, Palaestrio,
1095de concubina? nam nullo pacto potest
prius haec in aedis recipi quam illam amiserim.
Palaestrio
Quid me consultas quid agas? dixi equidem tibi
quo id pacto fieri possit clementissime.
aurum atque vestem muliebrem omnem habeat sibi,
1100quae illi instruxisti: sumat, habeat, auferat;
dicasque tempus maxume esse, ut eat domum:
sororem geminam adesse et matrem dicito,
quibus cóncomitata recte deveniat domum.
Pyrgopolynices
Qui tu scis eas adesse?
Palaestrio
Quia oculis meis
1105vidi hic sororem esse eius.
Pyrgopolynices
Convenitne eam?
Palaestrio
Convenit.
Pyrgopolynices
Ecquid fortis visast?
Palaestrio
Omnia
vis optinere.
Pyrgopolynices
Vbi matrem esse aiebat soror?
Palaestrio
Cubare in navi lippam atque oculis turgidis
nauclerus dixit, qui illas advexit, mihi.
1110is ad hos nauclerus hospitio devortitur.
Pyrgopolynices
Quid is? ecquid fortis?
Palaestrio
Abi sis hinc, nam tu quidem
ad equas fuisti scitus admissarius,
qui consectare qua maris qua feminas.
hoc age nunc.
Pyrgopolynices
Istuc quod das consilium mihi,
1115te cum illa verba facere de ista re volo;
nam cum illa sane congruos sermo tibi.
Palaestrio
Qui potius quam tute adeas, tuam rem tute agas?
dicas uxorem tibi necessum ducere;
cognatos persuadere, amicos cogere.
Pyrgopolynices
1120Itan tu censes?
Palaestrio
Quid ego ní ita censeam?
Pyrgopolynices
Ibo igitur intro. tu hic ante aedis interim
speculare, ut, ubi illaec prodeat, me provoces.
Palaestrio
Tu modo istuc cura quod agis.
Pyrgopolynices
Curatum id quidemst.
quin si voluntáte nolet, vi extrudam foras.
Palaestrio
1125Istuc cave fáxis; quin potius per gratiam
bonam abeat abs te. atque illaec quae dixi dato,
aurum, ornamenta quae illi instruxisti ferat.
Pyrgopolynices
Cupio hercle.
Palaestrio
Credo te facile impetrassere.
sed abi intro. noli stare.
Pyrgopolynices
Tibi sum oboediens. —
Palaestrio
1130Numquid videtur demutare alio atque uti
dixi esse vobis dudum hunc moechum militem?
nunc ad me ut veniat usust Acroteleutium aut
ancillula eius aut Pleusicles. pro Iuppiter,
satine ut Commoditas usquequaque me adiuvat?
1135nam quos videre exoptabam me maxume,
una exeuntis video hínc e proxumo.
Scaena 4
Acrotelevtivm
1137Séquimini, simul círcumspicite, né quis adsit árbiter.
Milphidippa
Neminem pol video, nísi hunc quem volumus conventum.
Palaestrio
Et ego vos.
Milphidippa
Quid agis, noster architecte?
Palaestrio
Egone architectus? vah.
Milphidippa
Quid est?
Palaestrio
1140Quia enim non sum dignus prae te, ut figam palum in parietem.
Acrotelevtivm
Heia vero.
Palaestrio
Nimis facete nimisque facunde malast.
ut lepide deruncinavit militem.
Milphidippa
At etiam parum.
Palaestrio
Bono animo es: negotium omne iam succedit sub manus;
vos modo porro, ut occepistis, date operam adiutabilem.
1145nam ipse miles concubinam intro abiit oratum suam,
ab se ut abeat cum sorore et matre Athenas.
Plevsicles
Eu, probe.
Palaestrio
Quin etiam aurum atque ornamenta, quae ipse instruxit, mulieri
omnia dat dono, a se ut abeat: ita ego consilium dedi.
Plevsicles
Facile istuc quidemst, si et illa volt et ille autem cupit.
Palaestrio
1150Non tu scis, quom ex alto puteo sursum ad summum escenderis,
maxumum periclum inde esse ab summo ne rusum cadas?
nunc haec res apud súmmum puteum geritur: si praesenserit
miles, nihil ecferri poterit huius: nunc cum maxume
opust dolis: domi esse ad eam rem video silvai satis,
1155mulieres tres, quartus tute es, quintus ego, sextus senex;
quod apud nos fallaciarum sex situmst, certo scio
oppidum quodvis, si detur, posse expugnari dolis.
date modo operam.
Acrotelevtivm
Id nos ad te, si quid velles, venimus.
Palaestrio
Lepide facitis. nunc hanc tibi ego ímpero provinciam.
Acrotelevtivm
1160Impetrabis, imperator, quod ego potero, quod voles.
Palaestrio
Militem lepide, et facete ⟨et⟩ laute ludificarier
volo.
Acrotelevtivm
Voluptatem mecastor mi imperas.
Palaestrio
Scin quem ad modum?
Acrotelevtivm
Nempe ut adsimulem me amore istius differri.
Palaestrio
Tenes.
Acrotelevtivm
Quasique istius causa amoris ex hoc matrimonio
1165abierim, cupiens istius nuptiarum.
Palaestrio
Omne ordine.
nisi modo unum hoc: hasce esse aedis dicas dotalis tuas,
hinc senem aps te abiisse, postquam feceris divortium:
ne ille mox vereatur intro íre in alienam domum.
Acrotelevtivm
Bene mones.
Palaestrio
Sed ubi ille exierit intus, istinc te procul
1170ita volo adsimulare, prae illius forma quasi spernas tuam
quasique eiús opulentitatem reverearis, et simul
formam, amoenitatem illius, faciem, pulchritudinem
conlaudato. satin praeceptumst?
Acrotelevtivm
Teneo. satinest, si tibi
meum opus ita dabo expolitum, ut improbare non queas?
Palaestrio
1175Sat habeo. nunc tibi vicissim quae imperabo ea discito.
quom extemplo hoc erit factum, ubi intro haec abierit, ibi tu ilico
facito uti venias ornatu húc ad nos nauclerico;
causeam habeas ferrugineam, et scutulam ob oculos laneam,
palliolum habeas ferrugineum (nam is colos thalassicust),
1180id conexum in umero laevo, exfafillato bracchio,
praecinctus aliqui: adsimulato quasi gubernator sies;
atque apud hunc senem omnia haec sunt, nam is piscatores habet.
Plevsicles
Quid? ubi ero exornatus quin tu dicis quid facturus sim?
Palaestrio
Huc venito et matris verbis Philocomasium arcessito,
ut, si itura sit Athenas, eat tecum ad portum cito,
atque ut iubeat ferri in navim si quid imponi velit.
nisi eat, te soluturum esse navim: ventum operam dare.
Plevsicles
Satis placet pictura. perge.
Palaestrio
Ille extemplo illam hortabitur
1190ut eat, ut properet, ne morae sit matri.
Plevsicles
Multimodis sapis.
Palaestrio
Ego illi dicam, ut me adiutorem, qui onus feram ad portum, roget.
ille iubebit me ire cum illa ad portum. ego adeo, ut tu scias,
prorsum Athenas protinus abibo tecum.
Plevsicles
Atque ubi illo veneris,
triduom servire numquam te, quin liber sis, sinam.
Palaestrio
1195Abi cito atque orna te.
Plevsicles
Numquid aliud?
Palaestrio
Haec ut memineris.
Plevsicles
Abeo. —
Palaestrio
Et vos abite hinc intro actutum; nam illum huc sat scio
iam exiturum esse intus.
Acrotelevtivm
Celebre apud nos imperium tuomst. —
Palaestrio
Agite abscedite ergo. ecce autem commodum aperitur foris.
hilarus exit: impetravit. inhiat quod nusquam est miser.
Scaena 5
Pyrgopolinices
1200Quod volui ut volui impetravi, per amicitiam et gratiam,
a Philocomasio.
Palaestrio
Quid tam intus fuisse te dicam diu?
Pyrgopolynices
Numquam ego me tam sensi amari quam nunc ab illa muliere.
Palaestrio
Quid iam?
Pyrgopolynices
Vt multa verba feci, ut lenta materies fuit.
verum postremo impetravi ut volui: donavi dedi
1205quae voluit, quae postulavit; ⟨te⟩ quoque ⟨ei⟩ dono dedi.
Palaestrio
Etiam me? quo modo ego vivam sine te?
Pyrgopolynices
Age, animo bono ⟨es⟩,
eidem ego te illim liberabo. nam si possem ullo modo
impetrare ut abiret, ne te abduceret, operam dedi;
verum oppressit.
Palaestrio
Deos sperabo teque. postremo tamen
1210etsi istuc mi acerbumst, quia ero te carendum est optimo,
saltem id volup est, quom ex virtute formae évenit tibi
mea opera super hac vicina, quam ego nunc concilio tibi.
Pyrgopolynices
Quid opust verbis? libertatem tibi ego et divitias dabo,
si impetras.
Palaestrio
Reddam impetratum.
Pyrgopolynices
At gestio.
Palaestrio
At modice decet:
1215moderare animo, ne sis cupidus. séd eccam ipsam, egreditur foras.
Scaena 6
Milphidippa
1216Era, éccum praesto mílitem.
Acrotelevtivm
Vbi est?
Milphidippa
Ad laevam.
Acrotelevtivm
Video.
Milphidippa
Aspicito limis [oculis], ne ille nos se sentiat videre.
Acrotelevtivm
Video. edepol nunc nos tempus est malas peioris fieri.
Milphidippa
Tuomst principium.
Acrotelevtivm
Obsecro, tute ipsum convenisti?
1220ne parce vocem, ut audiat.
Milphidippa
Cum ipso pol sum locuta,
placide, ipsi dum libitum est mihi, otiose, meo arbitratu [ut volui].
Pyrgopolynices
Audin quae loquitur?
Palaestrio
Audio. quam laeta est, quia ted adiit.
Acrotelevtivm
O, fortunata mulier es.
Pyrgopolynices
Vt amari videor.
Palaestrio
Dignu's.
Acrotelevtivm
Permirum ecastor praedicas, te adiisse atque exorasse;
1225per epistulam aut per nuntium, quasi regem, adiri eum aiunt.
Milphidippa
Namque edepol vix fuit cópia adeundi atque impetrandi.
Palaestrio
Vt tu inclitu's apud múlieres.
Pyrgopolynices
Patiar, quando ita Venus volt.
Acrotelevtivm
Veneri pol habeo gratiam, eandémque et oro et quaeso,
ut eius mihi sit copia quem amo quemque expetesso
1230benignusque erga me ⟨ut⟩ siet, quod cupiam ne gravetur.
Milphidippa
Spero ita futurum, quamquam illum multae sibi expetessunt:
ille illas spernit segregat ab se omnis, extra te unam.
Acrotelevtivm
Ergo iste metus me macerat, quod ille fastidiosust,
ne óculi eius sententiam mutent, ubi viderit me,
1235atque eius elegantia meam extémplo speciem spernat.
Milphidippa
Non faciet, bonum animum habe. †
Pyrgopolynices
Vt ipsa se contemnit.
Acrotelevtivm
Metuo, ne praedicatio tua nunc meam formam exsuperet.
Milphidippa
Istuc curavi, ut opínione illius pulchrior sis.
Acrotelevtivm
Si pol me nolet ducere uxórem, genua amplectar
1240atque obsecrabo; alio modo, si non quibo impetrare,
consciscam letum: vivere sine illó scio me non posse.
Pyrgopolynices
Prohibendam mortem mulieri videó. adibon?
Palaestrio
Minime;
nam tu te vilem feceris, si te ultro largiere:
sine ultro veniat; quaeritet, desideret, exspectet
1245sine: perdere istam gloriam vis, quám habes? cave sis faxis.
nam nulli mortali scio obtigisse hoc, nisi duobus,
tibi et Phaoni Lesbio, tam mulier sé ut amaret.
Acrotelevtivm
Eo íntro, aut tu illum huc evoca foras, mea Milphidippa.
Milphidippa
Immo opperiamur, dum exeat aliquis.
Acrotelevtivm
Durare nequeo,
1250quin eam intro.
Milphidippa
Occlusae sunt foris.
Acrotelevtivm
Exfringam.
Milphidippa
Sana non es.
Acrotelevtivm
Si amavit umquam aut si parem sapientiam habet ac formam,
per amorem si quid fecero, clementi ánimo ignoscet.
Palaestrio
Vt, quaeso, amore perditast tuo misera.
Pyrgopolynices
Mutuom fit.
Palaestrio
Tace, ne aúdiat.
Milphidippa
Quid astitisti obstupida? cur non pultas?
Acrotelevtivm
1255Quia non est intus quem ego volo.
Milphidippa
Qui scis?
Acrotelevtivm
Scio pol ego, olfacio;
nam odore nasum sentiat, si intus sit.
Palaestrio
Hariolatur.
Pyrgopolynices
Quia mé amat, propterea Venus fecit eam ut divinaret.
Acrotelevtivm
Nescio ubi hic prope adest quem expeto videre: olet profecto.
Pyrgopolynices
Naso pol iam haec quidem plús videt quam óculis.
Palaestrio
Caeca amore est.
Acrotelevtivm
1260Tene me óbsecro.
Milphidippa
Quor?
Acrotelevtivm
Ne cadam.
Milphidippa
Quid ita?
Acrotelevtivm
Quia stare nequeo,
ita animus per oculos meos ⟨meus⟩ defit.
Milphidippa
Militem pol
tu aspexisti.
Acrotelevtivm
Ita.
Milphidippa
Non video. ubi est?
Acrotelevtivm
Videres pol, si amares.
Milphidippa
Non edepol tu illum magis amas, quam ego amem, si per te liceat.
Palaestrio
Omnes profecto mulieres te amant, ut quaeque aspexit.
Pyrgopolynices
1265Nescio, tu ex me hoc audiveris an non: nepos sum Veneris.
Acrotelevtivm
Mea Milphidippa, adi obsecro et congredere.
Pyrgopolynices
Vt me veretur.
Palaestrio
Illa ad nos pergit.
Milphidippa
Vos volo.
Pyrgopolynices
Et nos te.
Milphidippa
Vt iussisti,
eram meam eduxi foras.
Pyrgopolynices
Video.
Milphidippa
Iube ergo adire.
Pyrgopolynices
Induxi in animum, ne oderim item ut alias, quando orasti.
Milphidippa
1270Verbum edepol facere non potis, si accesserit prope ad te.
dum te obtuetur, interim linguam oculi praeciderunt.
Pyrgopolynices
Levandum morbum mulieri video.
Milphidippa
Vt tremit atque extimuit,
postquam te aspexit.
Pyrgopolynices
Víri quoque armáti idem istuc faciunt,
ne tu mirere eius mulierem. sed quid ⟨illa⟩ volt me facere?
Milphidippa
1275Ad se ut eas: tecum vivere volt atque aetatem exigere.
Pyrgopolynices
Egon ád illam eam, quae nupta sit? vir eius me deprehendat.
Milphidippa
Quin tua causa exegit virum ab sé.
Pyrgopolynices
Qui id facere potuit?
Milphidippa
Quia aedís dotalis huius sunt.
Pyrgopolynices
Itane?
Milphidippa
Ita pol.
Pyrgopolynices
Iube domum ire.
iam ego illi ero.
Milphidippa
Vide né sies in exspectatione,
1280ne illam animi excrucies.
Pyrgopolynices
Non ero profecto. abite.
Milphidippa
Abimus. —
Pyrgopolynices
Sed quid ego video?
Palaestrio
Quid vides?
Pyrgopolynices
Nescio quis eccum incedit
ornatu quidem thalassico.
Palaestrio
It ad nos, volt te profecto.
nauclerus hic quidem est.
Pyrgopolynices
Videlicet accersit hanc iam.
Palaestrio
Credo.
Scaena 7
Plevsicles
1284Alium alio pacto propter amorem ni sciam
1285fecisse multa nequiter, verear magis
me amoris causa hóc ornatu incedere.
verum quom multos multa admisse acceperim
inhonesta propter amorem atque aliena a bonis:
mitto iam, ut occídi Achilles civis passus est —
1290sed eccúm Palaestrionem, stat cum milite:
oratio alio mihi demutandast mea.
mulier profecto natast ex ipsa Mora;
nam quaevis alia quae morast aeque, mora
minor ea videtur quam quae propter mulieremst.
1295hoc adeo fieri credo consuetudine.
nam ego hanc accerso Philocomasium. sed fores
pultabo. heus, ecquis hic est?
Palaestrio
Adulescens, quid est?
quid vis? quid pultas?
Plevsicles
Philocomasium quaerito.
a matre illius venio. si iturast, eat.
1300omnis moratur: navim cupimus solvere.
Pyrgopolynices
Iam dudum res paratast. i, Palaestrio,
aurum, ornamenta, vestem, pretiosa omnia
duc adiutores tecum ad navim qui ferant.
omnia conposita sunt quae donavi: auferat.
Palaestrio
1305Eó. —
Plevsicles
Quaeso hercle propera.
Pyrgopolynices
Non morabitur.
quid istuc, quaeso? quid oculo factumst tuo?
Plevsicles
Habeo equidem hercle oculum.
Pyrgopolynices
At laevom dico.
Plevsicles
Eloquar.
maris causa hercle hoc ego oculo utor minus,
nam si abstinuissem amare, tamquam hoc uterer.
1310sed nimis morantur me diu.
Pyrgopolynices
Eccos exeunt.
Scaena 8
Palaestrio
1311Quid modi flendó quaeso hodie fácies?
Philocomasivm
Quid ego ní fleam?
ubi pulcherrume egi aetatem, ábeo.
Palaestrio
Em hominem tibi,
qui a matre et sorore venit.
Philocomasivm
Video.
Pyrgopolynices
Audin, Palaestrio?
Palaestrio
Quid vis?
Pyrgopolynices
Quin tu iubes ecferri ómnia quae isti dedi?
Plevsicles
1315Philocomasium, salve.
Philocomasivm
Et tu salve.
Plevsicles
Materque et soror
tibi salutem me iusserunt dicere.
Philocomasivm
Salvae sient.
Plevsicles
Orant te, ut eas, ventus operam dum dat, ut velum explicent;
nam matri oculi si valerent, mecum venissent simul.
Philocomasivm
Ibo; quamquam invita facio, impietas sit nisi eam.
Plevsicles
Sapis.
Pyrgopolynices
1320Si non mecum aetatem egisset, hodie stulta viveret.
Philocomasivm
Istuc crucior, a viro me tali abalienarier,
nam tu quemvis potis es facere ut afluat facetiis;
et quia tecum eram, propterea ánimo eram ferocior:
eam nobilitatem amittendam video.
Pyrgopolynices
Ne fle.
Philocomasivm
Non queo,
1325quom te video.
Pyrgopolynices
Habe bonum animum.
Philocomasivm
Scio ego quid doleat mihi.
Palaestrio
Nam nil miror, si libenter, Philocomasium, híc eras,
⟨si⟩ forma huius, mores, virtus, animum attinuere hic tuom,
quóm ego servos quando aspicio hunc, lacrumo quia diiungimur.
Philocomasivm
Obsecro licet complecti prius quam proficisco?
Pyrgopolynices
Licet.
Philocomasivm
1330O mi ócule, o mi ánime.
Palaestrio
Obsecro, tene mulierem,
ne adfligatur.
Pyrgopolynices
Quid istuc quaesost?
Palaestrio
Quia abs te abit, animo male
factum est huic repente miserae.
Pyrgopolynices
Curre intro atque ecferto aquam.
Palaestrio
Nihil aquam moror, quiescat malo. ne interveneris,
quaeso, dum resipiscit.
Pyrgopolynices
Capita inter se nimis nexa hisce habent.
1335non placet. labra ab labellis aufer, nauta, cave malo.
Plevsicles
Temptabam spiraret an non.
Pyrgopolynices
Aurem admotam oportuit.
Plevsicles
Si magis vís, eam omittam.
Pyrgopolynices
Nolo, retine.
Plevsicles
At ultro misero.
Pyrgopolynices
Exite atque ecferte huc intus omnia quae isti dedi.
Palaestrio
Etiam nunc saluto te, ⟨Lar⟩ familiaris, prius quam eo.
1340conservi conservaeque omnis, bene valete et vivite,
bene quaeso inter vos dicatis mi med absenti tamen.
Pyrgopolynices
Age, Palaestrio, bono animo es.
Palaestrio
Eheu, nequeo quin fleam,
quom abs te abeám.
Pyrgopolynices
Fer aequo ánimo.
Palaestrio
Scio ego quid doleat mihi.
Philocomasivm
Sed quid hoc? quae res? quid video? lux, salve * * *
Plevsicles
1345Iam resipisti? * * *
Philocomasivm
Obsecro, quem amplexa sum
hominem? perii. sumne ego apud me?
Plevsicles
Ne time, voluptas mea.
Pyrgopolynices
Quid istuc est negoti?
Palaestrio
Animus hanc modo hic reliquerat.
† metuoque ut timeo, ne hoc tandem propalam fiat nimis.
Pyrgopolynices
Quid id est?
Palaestrio
Nos secundum ferri nunc per urbem haec omnia,
1350ne quis tibi hoc vítio vortat.
Pyrgopolynices
Mea, non illorum dedi:
parvi ego illos fácio. agite, íte cum dis benevolentibus.
Palaestrio
Tua ego hoc causa dico.
Pyrgopolynices
Credo.
Palaestrio
Iam vale.
Pyrgopolynices
Et tu bene vale.
Palaestrio
Ite cito, iam ego adsequar vos: cúm ero pauca volo loqui. —
quamquam alios fideliores semper habuisti tibi
1355quam me, tamen tibi habeo magnam gratiam rerum omnium;
et, si íta sententia esset, tibi servire malui
multo, quám alii libertus esse.
Pyrgopolynices
Habe bonum animum.
Palaestrio
Eheu, quom venit mi in mentem, ut mores mutandi sient,
muliebris mores discendi, obliscendi stratiotici.
Pyrgopolynices
1360Fac sis frugi.
Palaestrio
Iam non possum, amisi omnem lubidinem.
Pyrgopolynices
I, sequere illos, ne morere.
Palaestrio
Bene vale.
Pyrgopolynices
Et tu bene vale.
Palaestrio
Quaeso memineris, si forte liber fieri occeperim
(mittam nuntium ad te), ne me deseras.
Pyrgopolynices
Non est meum.
Palaestrio
Cogitato identidem, tibi quam fidelis fuerim.
1365si id facies, tum demum scibis, tibi qui bonus sit, qui malus.
Pyrgopolynices
Scio et perspexi saepe.
Palaestrio
Verum cum antehac, hodie maxume
scies: immo hodie me tuom factum faxo post dices magis.
Pyrgopolynices
Vix reprimor quin te manere iubeam.
Palaestrio
Cave istuc feceris:
dicent te mendacem nec verum esse, fide nulla esse te,
1370dicent servorum praeter me esse ⟨hic⟩ fidelem neminem.
nam si honeste censeam te facere posse, suadeam;
verum non potest. cave fáxis.
Pyrgopolynices
Abi iam.
Palaestrio
Patiar quidquid est.
Pyrgopolynices
Bene vale igitur.
Palaestrio
Ire meliust strenue. —
Pyrgopolynices
Etiam nunc vale.
ante hoc factum hunc sum arbitratus semper servom pessumum:
1375eum fidelem mi esse invenio. cum egomet mecum cogito,
stulte feci qui hunc amisi. íbo hinc intro nunciam
ad amores meos. sed, sensi, hinc sonitum fecerunt foris.
Scaena 9
Pver
1378Ne me moneatis, memini ego officium meum,
ego † nam conveniam illum, ubi ubi est gentium;
1380investigabo, óperae non parcam meae.
Pyrgopolynices
Me quaerit illic. ibo huic puero obviam.
Pver
Ehem, te quaero. salve, vir lepidissime,
cumulate commoditate, praeter ceteros
duo dí quem curant.
Pyrgopolynices
Qui duo?
Pver
Mars et Venus.
Pyrgopolynices
1385Facetum puerum.
Pver
Intro te ut eas obsecrat,
te volt, te quaerit, teque exspectans expetit.
amanti fer opem. quid stas? quin intro is?
Pyrgopolynices
Eo. —
Pver
Ipsus illic sese iam impedivit in plagas;
paratae insidiae sunt: in statu stat senex,
1390ut adoriatur moechum, qui formast ferox,
qui omnis se amare credit, quaeque aspexerit
mulier: eum oderunt qua viri qua mulieres.
nunc in tumultum ibo: intus clamorem audio. —
Actus V
Scaena 1
Periplectomenvs
1394Dúcite istum; sí non sequitur, rápite sublimén foras,
1395facite inter terram atque caelum ut sit ⟨situs⟩, discindite.
Pyrgopolinices
Obsecro hercle, Periplectomene, te.
Periplectomenvs
Nequiquam hercle obsecras.
vide ut istic tibi sit acutus, Cario, culter probe.
Cario
Quin iamdudum gestit moecho hóc abdomen adimere,
ut ea iam quasi puero in collo pendeant crepundia.
Pyrgopolynices
1400Perii.
Periplectomenvs
Haud etiam, numero hoc dicis.
Cario
Iamne in hominem ínvolo?
Periplectomenvs
Immo etiam prius vérberetur fustibus.
Cario
Multum quidem.
* * *
Periplectomenvs
Cur es ausus subigitare álienam uxorem, impudens?
Pyrgopolynices
Ita me di ament, ultro ventumst ad me.
Periplectomenvs
Mentitur, feri.
Pyrgopolynices
Mane, dum narro.
Periplectomenvs
Quid cessatis?
Pyrgopolynices
Non licet mihi dicere?
Periplectomenvs
1405Dic.
Pyrgopolynices
Oratus sum, ad eam ut irem.
Periplectomenvs
Quor ire ausu's? em tibi.
Pyrgopolynices
Oiei, satis sum verberatus. obsecro.
Cario
Quam mox seco?
Periplectomenvs
Vbi lubet: dispennite hominem divorsum et distendite.
Pyrgopolynices
Obsecro hercle te, ut mea verba aúdias prius quam secat.
Periplectomenvs
Loquere.
Pyrgopolynices
Non volui nec factum est: viduam hercle esse censui,
1410itaque ancilla, conciliatrix quaé erat, dicebat mihi.
Periplectomenvs
Iura te non nociturum esse hómini de hac re nemini,
quod tu hódie hic verberatu's aut quod verberabere,
si te salvom hinc amittemus Venerium nepotulum.
Pyrgopolynices
Iuro per Iovem et Mavortem, me nociturum nemini,
1415quod ego hic hodie vapularim, iureque id factum arbitror;
et si intestatus non abeo hinc, bene agitur pro noxia.
Periplectomenvs
Quid si id non faxis?
Pyrgopolynices
Vt vivam semper intestabilis.
Cario
Verberetur etiam, postibi amittendum censeo.
Pyrgopolynices
Di tibi bene faciant semper, quom advocatus mihi venis.
Cario
1420Ergo des minam auri nobis.
Pyrgopolynices
Quam ob rem?
Cario
Salvis testibus
ut te hódie hinc amittamus Venerium nepotulum;
aliter hinc non ibis, ne sis frustra.
Pyrgopolynices
Dabitur.
Cario
Magis sapis.
de tunica et chlamyde et machaera ne quid speres, non feres.
Cario
Verberon etiam, an iam mittis?
Pyrgopolynices
Mitis sum equidem fustibus.
1425opsecro vos.
Periplectomenvs
Solvite istunc.
Pyrgopolynices
Gratiam habeo tibi.
Periplectomenvs
Si posthac prehendero ego te híc, carebis testibus.
Pyrgopolynices
Causam haud dico.
Periplectomenvs
Eamus intro, Cario. —
Pyrgopolynices
Servos meos
eccos video. Philocomasium iam profecta est? dic mihi.
Servvs
Iam dudum.
Pyrgopolynices
Ei mihi.
Servvs
Magis dícas, si scias quod ego scio.
1430nam ille qui lánam ob oculum habebat ⟨laevom⟩, nauta non erat.
Pyrgopolynices
Quis erat igitur?
Servvs
Philocomasio amator.
Pyrgopolynices
Qui tu scis?
Servvs
Scio.
nam postquam porta exierunt, nil cessarunt ilico
osculari atque amplexari inter se.
Pyrgopolynices
Vae misero mihi,
verba mihi data esse video. scelus viri Palaestrio,
1435is me in hanc inlexit fraudem. iure factum iudico;
si sic aliis moechis fiat, minus hic moechorum siet,
magis metuant, minus has res studeant. eamus ad me. plaudite.