Medea
1Di coniugales tuque genialis tori,
Lucina, custos quaeque domituram freta
Tiphyn novam frenare docuisti ratem,
et tu, profundi saeve dominator maris,
5clarumque Titan dividens orbi diem,
tacitisque praebens conscium sacris iubar
Hecate triformis, quosque iuravit mihi
deos Iason, quosque Medeae magis
fas est precari: noctis aeternae chaos,
10aversa superis regna manesque impios
dominumque regni tristis et dominam fide
meliore raptam, voce non fausta precor,
nunc, nunc adeste, sceleris ultrices deae,
crinem solutis squalidae serpentibus,
15atram cruentis manibus amplexae facem,
adeste, thalamis horridae quondam meis
quales stetistis: coniugi letum novae
letumque socero et regiae stirpi date,
date peius aliud, quod precer sponso malum:
20vivat, per urbes erret ignotas egens
exul pavens invisus incerti laris,
iam notus hospes limen alienum expetat,
me coniugem optet quoque non aliud queam
peius precari, liberos similes patri "
25similesque matri, parta iam, parta ultio est:
peperi, querelas verbaque in cassum sero?
non ibo in hostes? manibus excutiam faces
caeloque lucem, spectat hoc nostri sator
Sol generis, et spectatur, et curru insidens
30per solita puri spatia decurrit poli?
non redit in ortus et remetitur diem?
da, da per auras curribus patriis vehi,
committe habenas, genitor, et flagrantibus
ignifera loris tribue moderari iuga:
35gemino Corinthos litore opponens moras
cremata flammis maria committat duo.
hoc restat unum, pronubam thalamo feram
ut ipsa pinum postque sacrificas preces
caedam dicatis victimas altaribus,
40per viscera ipsa quaere supplicio viam,
si vivis, anime, si quid antiqui tibi
remanet vigoris; pelle femineos metus
et inhospitalem Caucasum mente indue,
quodcumque vidit Pontus aut Phasis nefas,
45videbit Isthmos. effera ignota horrida,
tremenda caelo pariter ac terris mala
mens intus agitat: vulnera et caedem et vagum
funus per artus— levia memoravi nimis:
haec virgo feci; gravior exurgat dolor:
50maiora iam me scelera post partus decent.
accingere ira teque in exitium para
furore toto. paria narrentur tua
repudia thalamis: quo virum linques modo?
hoc quo secuta es. rumpe iam segnes moras:
55quae scelere parta est, scelere linquenda est domus.
Chorus
Ad regum thalamos numine prospero
qui caelum superi quique regnat fretum
assint cum populis rite faventibus,
primum sceptriferis colla Tonantibus
60taurus celsa ferat tergore candido;
Latinam nivei femina corporis
intemptata iugo placet et asperi
Martis sanguineas quae cohibet manus,
quae dat belligeris foedera gentibus
65et cornu retinet divite copiam,
donetur tenera mitior hostia,
et tu, qui facibus legitimis ades,
noctem discutiens auspice dextera
huc incede gradu marcidus ebrio,
70praecingens roseo tempora vinculo.
et tu quae, gemini praevia temporis,
tarde, stella, redis semper amantibus:
te matres, avide te cupiunt nurus
quamprimum radios spargere lucidos.
75Vincit virgineus decor
longe Cecropias nurus,
et quas Taygeti iugis
exercet iuvenum modo
muris quod caret oppidum,
80et quas Aonius latex
Alpheosque sacer lavat.
Si forma velit aspici,
cedent Aesonio duci
proles fulminis improbi
85aptat qui iuga tigribus.
nec non, qui tripodas movet,
frater virginis asperae,
cedet Castore cum suo
Pollux caestibus aptior.
90sic, sic, caelicolae, precor,
vincat femina coniuges,
vir longe superet viros.
Haec cum femineo.constitit in choro,
unius facies praenitet omnibus.
95sic cum sole perit sidereus decor,
et densi latitant Pleiadum greges
cum Phoebe solidum lumine non suo
orbem circuitis cornibus alligat.
ostro sic niveus puniceo color
100perfusus rubuit, sic nitidum iubar
pastor luce nova roscidus aspicit.
ereptus thalamis Phasidis horridi,
effrenae solitus pectora coniugis
invita trepidus prendere dextera,
105felix Aeoliam corripe virginem.
nunc primum soceris, sponse, volentibus.
concesso, iuvenes, ludite iurgio,
hinc illinc, iuvenes, mittite carmina:
rara est in dominos iusta licentia.
110Candida thyrsigeri proles generosa Lyaei,
multifidam iam tempus erat succendere pinum:
excute sollemnem digitis marcentibus ignem.
festa dicax fundat convicia fescenninus.
solvat turba iocos— tacitis eat illa tenebris,
115si qua peregrino nubit fugitiva marito.
Medea Nvtrix
Occidimus, aures pepulit hymenaeus meas.
vix ipsa tantum, vix adnue credo malum,
hoc facere Iason potuit, erepto patre
patria atque regno sedibus solam exteris
120deserere durus? merita contempsit mea
qui scelere flammas viderat vinci et mare?
adeone credit omne consumptum nefas?
incerta vaecors mente vaesana feror
partes in omnes; unde me ulcisci queam?
125utinam esset illi frater! est coniunx: in hanc
ferrum exigatur. hoc meis satis est malis?
si quod Pelasgae, si quod urbes barbarae
novere facinus quod tuae ignorent manus,
nunc est parandum. scelera te hortentur tua
130et cuncta redeant f inclitum regni decus
raptum et nefandae virginis parvus comes
divisus ense, funus ingestum. patri
sparsum que ponto corpus et Peliae senis
decocta aeno membra: funestum impie
135quam saepe fudi sanguinem, et nullum scelus
irata feci: suasit infelix amor.
Quid tamen Iason potuit, alieni arbitri
iurisque factus? debuit ferro obvium
offerre pectus— melius, a melius, dolor
140furiose, loquere, si potest, vivat meus,
ut fuit, Iason; si minus, vivat tamen
memorque nostri muneris parcat mihi.
culpa est Creontis tota, qui sceptro impotens
coniugia solvit quique genetricem abstrahit
145gnatis et arto pignore astrictam fidem
dirimit: petatur solus hic, poenas luat
quas debet, alto cinere cumulabo domum;
videbit atrum verticem flammis agi
Malea longas navibus flectens moras.
Nvtr.
150Sile, obsecro, questusque secreto abditos
manda dolori, gravia quisquis vulnera
patiente et aequo mutus animo pertulit,
referre potuit: ira quae tegitur nocet;
professa perdunt odia vindictae locum.
Med.
155Levis est dolor qui capere consilium potest
et clepere sese: magna non latitant mala.
libet ire contra,
Nvtr.
Siste furialem impetum,
alumna: vix te tacita defendit quies.
Med.
Fortuna fortes metuit, ignavos premit.
Nvtr.
160Tunc est probanda, si locum virtus habet.
Med.
Numquam potest non esse virtuti locus.
Nvtr.
Spes nulla rebus monstrat adflictis viam.
Med.
Qui nil potest sperare, desperet nihil.
Nvtr.
Abiere Colchi, coniugis nulla est fides
165nihilque superest opibus e tantis tibi.
Med.
Medea superest, hic mare et terras vides
ferrumque et ignes et deos et fulmina.
Nvtr.
Rex est timendus,
Med.
Rex meus fuerat pater.
Nvtr.
Non metuis arma?
Med.
Sint licet terra edita.
Nvtr.
170Moriere.
Med.
Cupio.
Nvtr.
Profuge.
Med.
Paenituit fugae.
Nvtr.
Medea
Med.
Fiam
Nvtr.
Mater es.
Med.
Cui sim vides.
Nvtr.
Profugere dubitas?
Med.
Fugiam, ut ulciscar prius.
Nvtr.
Vindex sequetur,
Med.
Forsan inveniam moras.
Nvtr.
Compesce verba, parce iam, demens, minis
175animosque minue: tempori aptari decet.
Med.
Fortuna opes auferre, non animum potest,
sed cuius ictu regius cardo strepit?
ipse' est Pelasgo tumidus imperio Creo.
Creo Medea
Medea, Colchi noxium Aeetae genus,
180nondum meis exportat e regnis pedem?
molitur aliquid: nota fraus, nota est manus,
cui parcet illa quemve securum sinet?
abolere propere pessimam ferro luem
equidem parabam: precibus evicit gener,
185concessa vita est, liberet fines metu
abeatque tuta. fert gradum contra ferox
minaxque nostros propius affatus petit,
arcete, famuli, tactu et accessu procul,
iubete sileat. regium imperium pati
190aliquando discat, vade veloci fuga
monstrumque saevum horribile iamdudum avehe.
Med.
Quod crimen aut quae culpa multatur fuga?
Cr.
Quae causa pellat, innocens mulier rogat.
Med.
Si iudicas, cognosce, si regnas, iube.
Cr.
195Aequum atque iniquum regis imperium feras.
Med.
Iniqua numquam regna perpetuo manent.
Cr.
I, querere Colchis,
Med.
Redeo: qui advexit, ferat.
Cr.
Vox constitute sera decreto venit.
Med.
Qui statuit aliquid parte inaudita altera,
200aequum licet statuerit, haud aequus fuit.
C R. Auditus a te Pelia supplicium tulit?
sed fare, causae detur egregiae locus.
Med.
Difficile quam sit animum ab ira flectere
iam concitatum quamque regale hoc putet
205sceptris superbas quisquis admovit manus,
qua coepit ire, regia didici mea.
quamvis enim sim clade miseranda obruta,
expulsa supplex sola deserta, undique
adflicta, quondam nobili falsi patre
210avoque clarum Sole deduxi genus.
quodcumque placidis flexibus Phasis rigat
Pontusque quicquid Scythicus a tergo videt,
palustribus qua maria dulcescunt aquis,
armata peltis quicquid exterret cohors
215inclusa ripis vidua Thermodontiis,
hoc omne noster genitor imperio regit.
generosa, felix, decore regali potens
fulsi: petebant tunc meos thalamos proci,
qui nunc petuntur. rapida fortuna ac levis
220praecepsque regno eripuit, exilio dedit.
confide regnis, cum levis magnas opes
huc ferat et illuc casus— hoc reges habent
magnificum et ingens, nulla quod rapiat dies:
prodesse miseris, supplices fido lare
225protegere, solum hoc Colchico regno extuli,
decus illud ingens Graeciae et florem inclitum,
praesidia Achivae gentis et prolem deum,
servasse memet, munus est Orpheus meum,
qui saxa cantu mulcet et silvas trahit,
230geminum que numen Castor et Pollux meum est
satique Borea quique trans Pontum quoque
summota Lynceus lumine inmisso videt,
omnesque Minyae: nam ducem taceo ducum,
pro quo nihil debetur: hunc nulli imputo;
235vobis revexi ceteros, unum mihi.
incesse nunc et cuncta flagitia ingere.
fatebor: obici crimen hoc solum potest,
Argo reversa, virgini placeat pudor
paterque placeat: tota cum ducibus ruet
240Pelasga tellus, hic tuus primum gener
tauri ferocis ore flammanti occidet.
fortuna causam quae volet nostram premat,
non paenitet servasse tot regum decus.
quodcumque culpa praemium ex omni tuli,
245hoc est penes te. si placet, damna ream;
sed redde crimen, sum nocens, fateor, Creo:
talem sciebas esse, cum genua attigi
fidemque supplex praesidis dextrae peti;
terra hac miseriis angulum ac sedem rogo
250latebrasque viles: urbe si pelli placet,
detur remotus aliquis in regnis locus.
Cr.
Non esse me qui sceptra violentus geram
nec qui superbo miserias calcem pede,
testatus equidem videor haud clare parum
255generum exulem legendo et adflictum et gravi
terrore pavidum, quippe quem poenae expetit
letoque Acastus regna Thessalica optinens.
senio trementem debili atque aevo gravem
patrem peremptum queritur et caesi senis
260discissa membra, cum dolo captae tuo
piae sorores impium auderent nefas.
potest Iason, si tuam causam amoves,
suam tueri: nullus innocuum cruor
contaminavit, afuit ferro manus
265proculque vestro purus a coetu stetit.
tu, tu malorum machinatrix facinorum,
cui feminae nequitia ad audenda omnia,
robur virile est, nulla famae memoria,
egredere, purga regna, letales simul
270tecum aufer herbas, libera cives metu,
alia sedens tellure sollicita deos.
Med.
Profugere cogis? redde fugienti ratem
vel redde comitem— fugere cur solam iubes?
non sola veni. bella si metuis pati,
275utrumque regno pelle, cur sontes duos
distinguis? illi Pelia, non nobis iacet;
fugam, rapinas adice, desertum patrem
lacerum que fratrem, quicquid etiam nunc novas
docet maritus coniuges, non est meum:
280totiens nocens sum facta, sed numquam mihi.
Cr.
Iam exisse decuit, quid seris fando moras?
Med.
Supplex recedens illud extremum precor,
ne culpa natos matris insontes trahat.
Cr.
Vade: hos paterno ut genitor excipiam sinu.
Med.
285Per ego auspicatos regii thalami toros,
per spes futuras perque regnorum status,
Fortuna varia dubia quos agitat vice,
precor, brevem largire fugienti moram,
dum extrema natis mater infigo oscula,
290fortasse moriens.
Cr.
Fraudibus tempus petis.
Med.
Quae fraus timeri tempore exiguo potest?
Cr.
Nullum ad nocendum tempus angustum est malis.
Med.
Parumne miserae temporis lacrimis negas?
Cr.
Etsi repugnat precibus infixus timor,
295unus parando dabitur exilio dies.
Med.
Nimis est, recidas aliquid ex isto licet:
et ipsa propero.
Cr.
Capite supplicium lues,
clarum priusquam Phoebus attollat diem
nisi cedis Isthmo. sacra me thalami vocant,
300vocat precari festus Hymenaeo dies.
Chorus
Audax nimium qui freta primus
rate tam fragili perfida rupit
terrasque suas posterga videns
animam levibus credidit auris,
305dubioque secans aequora cursu
potuit tenui fidere ligno
inter vitae mortisque vias
nimium gracili limite ducto.
Candida nostri saecula patres
330videre, procul fraude remota.
sua quisque piger litora tangens
patrioque senex factus in arvo,
parvo dives, nisi quas tulerat
natale solum, non norat opes:
nondum quisquam sidera norat.
310stellisque quibus pingitur aether
non erat usus. nondum pluvias
Hyadas poterat vitare ratis.
non Oleniae lumina caprae,
nec quae sequitur flectitque senex
315Attica tardus plaustra Bootes,
nondum Boreas,
nondum Zephyrus nomen habebant.
Ausus Tiphys pandere vasto
carbasa ponto
320legesque novas scribere ventis:
nunc lina sinu tendere toto,
nunc prolato pede transversos
captare notos, nunc antemnas
medio tutas ponere malo,
325nunc in summo religare loco,
cum iam totos avidus nimium
navita flatus optat et alto
rubicunda tremunt sipara velo.
335b«ne dissaepti foedera mundi
traxit in unum Thessala pinus
iussitque pati verbera pontum,
partemque metus fieri nostri
mare sepositum.
340dedit illa graves improba poenas
per tam longos ducta timores,
cum duo montes, claustra profundi,
hinc atque illinc subito impulsu
velut aetherio gemerent sonitu,
345nubesque ipsas
mare deprensum spargeret austris.
palluit audax Tiphys et omnes
labente manu misit habenas,
Orpbeus tacuit torpente lyra
ipsaque vocem perdidit Argo.
350quid cum Siculi virgo Pelori,
rabidos utero succincta canes,
omnis pariter solvit hiatus? '
quis non totos horruit artus
totiens uno latrante malo?
355quid cum Ausonium dirae pestes
voce canora mare mulcerent.
cum Pieria resonans cithara
Thracius Orpheus
solitam cantu retinere rates
360paene coegit Sirena sequi?
quod fuit huius pretium cursus?
aurea pellis
maiusque mari Medea malum,
merces prima digna carina.
Nunc iam cessit pontus et omnes
365patitur leges: non Palladia
compacta manu regum referens
inclita remos quaeritur Argo—
quaelibet altum cumba pererrat;
terminus omnis motus et urbes
370muros terra posuere nova,
nil qua fuerat sede reliquit
pervius orbis:
Indus gelidum potat Araxen,
Albin Persae Rhenumque bibunt.
375venient annis saecula seris,
quibus Oceanus vincula rerum
laxet et ingens pateat tellus
Tethysque novos detegat orbes
nec sit terris ultima Thule.
Nvtrix Medea
380Alumna, celerem quo rapis tectis pedem?
resiste et iras comprime ac retine impetum.
Incerta qualis entheos gressus tulit
cum iam recepto maenas insanit deo
Pindi nivalis vertice aut Nysae iugis,
385talis recursat huc et huc motu effero,
furoris ore signa lymphati gerens,
flammata facies spiritum ex alto citat,
proclamat, oculos uberi fletu rigat,
renidet: omnis specimen affectus capit,
quo pondus animi vergat, ubi ponat minas,
390haeret: minatur aestuat queritur gemit.
ubi se iste fluctus franget? exundat furor.
non facile secum versat aut medium scelus;
se vincet: irae novimus veteris notas,
395magnum aliquid instat, efferum immane impium:
vultum furoris cerno, di fallant metum!
Med.
Si quaeris odio, misera, quem statuas modum:
imitare amorem, regias egone ut faces
inulta patiar? segnis hic ibit dies,
400tanto petitus ambitu, tanto datus?
dum terra caelum media libratum feret
nitidusque certas mundus evolvet vices
numerosque harenis derit et solem dies,
noctem sequentur astra, dum siccas polus
405versabit Arctos, flumina in pontum cadent.
numquam meus cessabit in poenas furor
crescetque semper, quae ferarum immanitas,
quae Scylla, quae Charybdis Ausonium mare
Siculumque sorbens quaeve anhelantem premens
410Titana tantis Aetna fervebit minis?
non rapidus amnis, non procellosum mare
Pontusve coro saevus aut vis ignium
adiuta flatu possit inhibere impetum
irasque nostras: sternam et evertam omnia.
415Timuit Creontem ac bella Thessalici ducis?
amor timere neminem verus potest,
sed cesserit coactus et dederit manus:
adire certe et coniugem extremo alioqui
sermone potuit— hoc quoque extimuit ferox;
420laxare certe tempus immitis fugae
genero licebat— liberis unus dies
datus est duobus, non queror tempus breve:
multum patebit. faciet hic faciet dies
quod nullus umquam taceat— invadam deos
425et cuncta quatiam.
Nvtr.
Recipe turbatum malis.
era, pectus, animum mitiga.
Med.
Sola est quies,
mecum ruina cuncta si video obruta:
mecum omnia abeant. trahere, cum pereas, libet.
Nvtr.
Quam multa sint timenda, si perstas, vide:
430nemo potentes aggredi tutus potest.
Iason Medea
O dura fata semper et sortem asperam,
cum saevit et cum parcit ex aequo malam!
remedia quotiens invenit nobis deus
periculis peiora: si vellem fidem
435praestare meritis coniugis, leto fuit
caput offerendum; si mori nollem, fide
misero carendum, non timor vicit fidem,
sed trepida pietas: quippe sequeretur necem
proles parentum, sancta si caelum incolis
440Iustitia, numen invoco ac testor tuum:
nati patrem vicere. quin ipsam quoque,
etsi ferox est corde nec patiens iugi,
consulere natis malle quam thalamis reor.
constituit animus precibus iratam aggredi.
445atque ecce, viso memet exiluit, furit,
fert odia prae se: totus in vultu est dolor.
Med.
Fugimus, Iason: fugimus— hoc non est novum,
mutare sedes; causa fugiendi nova est:
pro te solebam fugere, discedo exeo,
450penatibus profugere quam cogis tuis:
at quo remittas? Phasin et Colchos petam
patriumque regnum quaeque fraternus cruor
perfudit arva? quas peti terras iubes?
quae maria monstras? Pontici fauces freti
455per quas revexi nobilem regum manum 455
adulterum secuta per Symplegadas?
parvamne lolcon, Thessala an Tempe petam?
quascumque aperui tibi vias, clausi mihi—
quo me remittis? exuli exilium imperas
460nec das. eatur. regius iussit gener:
nihil recuso, dira supplicia ingere:
merui cruentis paelicem poenis premat
regalis ira, vinculis oneret manus
clausamque saxo noctis aeternae obruat:
465minora meritis patiar— ingratum caput,
revolvat animus igneos tauri halitus
[interque saevos gentis indomitae metus]
[armifero in arvo flanimeum Aeetae pecus,]
hostisque subiti tela, cum iussu meo
470terrigena miles mutua caede occidit;
adice expetita spolia Phrixei arietis
somnoque iussum lumina ignoto dare
insomne monstrum, traditum fratrem neci
et scelere in uno non semel factum scelus,
475ausasqne natas fraude deceptas mea
secare membra non revicturi senis:
per spes tuorum liberum et certum larem,
per victa monstra, per manus, pro te quibus
480numquam peperci, perque praeteritos metus,
per caelum et undas, coniugi testes mei,
miserere, redde supplici felix vicem.
aliena quaerens regna deserni mea:
ex opibus illis, quas procul raptas Scythae
usque a perustis Indiae populis agunt,
485quas quia referta vix domus gaza capit,
ornamus auro nemora, nil exul tuli
nisi fratris artus: hos quoque impendi tibi;
tibi patria cessit, tibi pater, frater, pudor—
hac dote nupsi. redde fugienti sua.
Ias.
490Perimere cum te vellet infestus Creo,
lacrimis meis evictus exilium dedit.
Med.
Poenam putabam: munus ut video est fuga.
Ias.
Dum licet abire, profuge teque hinc eripe:
gravis ira regum est semper,
Med.
Hoc suades mihi,
495praestas Creusae: paelicem invisam amoves.
Ias.
Medea amores obicit?
Med.
Et caedem et dolos.
Ias.
Obicere tandem quod potes crimen mihi?
Med.
Quodcumque feci.
Ias.
Restat hoc unum insuper,
tuis ut etiam sceleribus fiam nocens.
Med.
500Tua illa, tua sunt illa: cui prodest scelus
is fecit— omnes coniugem infamem arguant,
solus tuere, solus insontem voca:
tibi innocens sit quisquis est pro te nocens.
Ias.
Ingrata vita est cuius acceptae pudet.
Med.
505Retineuda non est cuius acceptae pudet.
Ias.
Quin potius ira concitum pectus doma,
placare natis.
Med.
Abdico eiuro abnuo—
meis Creusa liberis fratres dabit?
Ias.
Regina natis exulum, afflictis potens.
Med.
510Ne veniat umquam tam malus miseris dies,
qui prole foeda misceat prolem inclitam.
[Phoebi nepotes Sisyphi nepotibus]
Ias.
Quid, misera, meque teque in exitium trahis?
abscede quaeso,
Med.
Supplicem audivit Creo.
Ias.
515Quid facere possim, loquere,
Med.
Pro me? vel scelus.
Ias.
Hinc rex et illinc—
Med.
Est (et hic maior metus)
Medea, nos † confligere, certemus sine,
sit pretium Iason.
Ias.
Cedo defessus malis.
et ipsa casus saepe iam expertos time.
Med.
520Fortuna semper omnis infra me stetit.
Ias.
Acastus instat,
Med.
Propior est hostis Creo:
utrumque profuge. non ut in socerum manus
armes nec ut te caede cognata inquines
Medea cogit: innocens mecum fuge.
Ias.
525Et quis resistet, gemina si bella ingruant,
Creo atque Acastus arma si iungant sua?
Med.
His adice Colchos, adice et Aeeten ducem,
Scythas Pelasgis iunge: demersos dabo.
Ias.
Alta extimesco sceptra,
Med.
Ne cupias vide.
Ias.
530Suspecta ne sint, longa colloquia amputa.
Med.
Nunc summe toto Iuppiter caelo tona,
intende dextram, vindices flammas para
omnemque ruptis nubibus mundum quate.
nec deligenti tela librentur manu
535rei me vel istum: quisquis e nobis cadet
nocens peribit, non potest in nos tuum
errare fulmen,
Ias.
Sana meditari incipe
et placida fare, si quod ex soceri domo
potest fugam levare solamen, pete.
Med.
540Contemnere animus regias, ut scis, opes
potest soletque; liberos tantum fugae
habere comites liceat in quorum' sinu
lacrimas profundam. te novi nati manent.
Ias.
.Parere precibus cupere me fateor tuis;
545pietas vetat: namque istud ut possim pati,
non ipse memet cogat et rex et socer.
haec causa vitae est, hoc perusti pectoris
curis levamen. spiritu citius queam
carere, membris, luce.
Med.
Sic natos amat?
550bene est, tenetur, vulneri patuit locus.—
suprema certe liceat abeuntem loqui
mandata, liceat ultimum amplexum dare:
gratum est et illud, voce iam extrema peto,
ne, si qua noster dubius effudit dolor,
555maneant in animo verba: melioris tibi
memoria nostri sedeat; haec irae data
oblitterentur.
Ias.
Omnia ex animo expuli
precorque et ipse, fervidam ut mentem regas
placideque tractes: miserias lenit quies.
Med.
560Discessit, itane est? vadis oblitus mei
et tot meorum facinorum? excidimus tibi?
numquam excidemus. hoc age, omnis advoca
vires et artes, fructus est scelerum tibi
nullum scelus putare, vix fraudi est locus:
565timemur. hac aggredere, qua nemo potest
quicquam timere, perge, nunc aude, incipe
quicquid potest Medea, quicquid non potest.
Tu, fida nutrix, socia maeroris mei
variique casus, misera consilia adiuva,
570est palla nobis, munus aetherium, domus
decusque regni, pignus Aeetae datum
a Sole generis, est et auro textili
monile fulgens quodque gemmarum nitor
distinguit aurum, quo solent cingi comae,
575haec nostra nati dona nubenti ferant,
sed ante diris inlita ac tincta artibus,
vocetur Hecate, sacra letifica appara:
statuantur arae, flamma iam tectis sonet.
Nulla vis flammae tumidive venti
580tanta, nec teli metuenda torti,
quanta cum coniunx viduata taedis
ardet et odit;
non ubi hibernos nebulosus imbres
Auster advexit properatque torrens
585Hister et iunctos vetat esse pontes
ac vagus errat;
non ubi impellit Rhodanus profundum,
aut ubi in rivos nivibus solutis
sole iam forti medioque vere
590tabuit Haemus.
caecus est ignis stimulatus ira
nec regi curat patiturve frenos
aut timet mortem: cupit ire in ipsos
obvius enses.
595parcite, o divi, veniam precamur,
vivat ut tutus mare qui subegit,
sed furit vinci dominus profundi
regna secunda.
ausus aeternos agitare currus
600immemor metae iuvenis paternae
quos polo sparsit furiosus ignes
ipse recepit.
constitit nulli via nota magno:
vade qua tutum populo priori,
605rumpe nec sacro vidente sancta
foedera mundi.
Quisquis audacis tetigit carinae
nobiles remos nemorisque sacri
Pelion densa spoliavit umbra,
610quisquis intravit scopulos vagantes
et tot emensus pelagi labores
barbara funem religavit ora
raptor externi rediturus auri,
exitu diro temerata ponti
615iura piavit.
exigit poenas mare provocatum:
Tiphys in primis, domitor profundi,
liquit indocto regimen magistro;
litore externo, procul a paternis
620occidens regnis tumuloque vili
tectus ignotas iacet inter umbras.
Aulis amissi memor inde regis
portibus lentis retinet carinas
stare querentes.
625ille vocali genitus Camena,
cuius ad chordas modulante plectro
restitit torrens, siluere venti,
cura suo cantu volucris relicto
adfuit tota comitante silva,
630Thracios sparsus iacuit per agros,
at caput tristi fluitavit Hebro:
contigit notam Styga Tartarumque,
non rediturus.
stravit Alcides Aquilone natos,
635patre Neptuno genitum necavit
sumere innumeras solitum figuras:
ipse post terrae pelagique pacem,
post feri Ditis patefacta regna,
vivus ardenti recubans in Oeta
640praebuit saevis sua membra flammis,
tabe consumptus gemini cruoris
munere nuptae.
stravit Ancaeum violentus ictu
saetiger; fratrem, Meleagre, matris
645impius m actas morerisque dextra
matris iratae, meruere cuncti
morte quod crimen tener expiavit
Herculi magno puer inrepertus,
raptus, heu, tutas puer inter undas,
650ite nunc, fortes, perarate pontum
fonte timendo.
Idmonem, quamvis bene fata nosset,
condidit serpens Libycis harenis;
omnibus verax, sibi falsus uni
655concidit Mopsus caruitque Thebis.
ille si vere cecinit futura,
exul errabit Thetidis maritus
fulmine et ponto moriens Oileus
660* * * * patrioque pendet crimine poenas:
igne fallaci nociturus Argis
Nauplius praeceps cadet in profundum,
coniugis fatum redimens Pheraei
uxor impendes animam marito,
ipse qui praedam spoliumque iussit
665aureum prima revehi carina,
arsit accenso Pelias aeno.
[ustus angustas vagus inter undas.]
iam satis, divi, mare vindicastis:
parcite iusso.
Nvtrix
670Pavet animus, horret, magna pernicies adest.
immane quantum augescit et semet dolor
accendit ipse vimque praeteritam integrat.
vidi furentem saepe et aggressam deos,
caelum trahentem: maius his, maius parat
675Medea monstrum, namque ut attonito gradu
evasit et penetrale funestam attigit,
totas opes effundit et quicquid diu
etiam ipsa timuit promit atque omnem explicat
turbam malorum, arcana secreta abdita,
680et triste laeva congregans sacrum manu
pestes vocat quascumque ferventes creat
harena Libyae quasque perpetua nive
Taurus cohercet frigore Arctoo rigens,
et omne monstrum, tracta magicis cantibus
685squamifera latebris turba desertis adest.
hic saeva serpens corpus immensum trahit
trifidamque linguam exertat et quaerit quibus
mortifera veniat: carmine audito stupet
tumidumque nodis corpus aggestis plicat
690cogitque in orbεs. 'parva sunt' inquit 'mala
et vile telum est. ima quod tellus creat:
caelo petam venena, iam iam tempus est
aliquid movere fraude vulgari altius.
huc ille vasti more torrentis iacens
695descendat anguis, cuius immensos duae.
maior minorque, sentiunt nodos ferae
(maior Pelasgis apta. Sidoniis minor)
pressasque tandem solvat Ophiuchus manus
virusque fundat; adsit ad cantus meos
700lacessere ausus gemina Python numina.
et Hydra et omnis redeat Herculea manu
succisa serpens, caede se reparans sua.
tu quoque relictis pervigil Colchis ades,
sopite primum cantibus, serpens, meis.'
705Postquam evocavit omne serpentum genus,
congerit in unum frugis infaustae mala:
quaecumque generat invius saxis Eryx,
quae fert opertis hieme perpetua iugis
sparsus cruore Caucasus Promethei,
et quis sagittas divites Arabes linunt
710pharetraque pugnax Mediis aut Parthi leves,
aut quos sub axe frigido sucos legunt
lucis Suebae nobiles Hyrcaniis;
quodcumque tellus vere nidifico creat
715aut rigida cum iam bruma discnssit decus
nemorum et nivali cuncta constrinxit gelu,
quodcumque gramen flore mortifero viret
cuiusve fortis sucus in radicibus
causas nocendi gignit, attrectat manu.
720Haemonius illas contulit pestes Athos,
has Pindus ingens, illa Pangaei iugis
teneram cruenta falce deposuit comam;
has aluit altum gurgitem Tigris premens,
Danuvius illas, has per arentes plagas
725tepidis Hydaspes gemmifer currens aquis,
nomenque terris qui dedit Baetis suis
Hesperia pulsans maria languenti vado.
haec passa ferrum est, dum parat Phoebus diem,
illius alta nocte succisus frutex;
730at huius ungue secta cantato seges.
Mortifera carpit gramina ac serpentium
saniem exprimit miscetque et obscenas aves
maestique cor bubonis et raucae strigis
exsecta vivae viscera, haec scelerum artifex
735discreta ponit; his rapax vis ignium,
his gelida pigri frigoris glacies inest.
addit venenis verba non illis minus
metuenda, sonuit ecce vaesano gradu
canitque. mundus vocibus primis tremit.
Medea
740Compreeor vulgus silentum vosque ferales deos
et Chaos caecum atque opacam Ditis umbrosi domum.
Tartari ripis ligatae squalido Mortis specu
supplicis. animae, remissis currite ad thalamos novos:
rota resistat membra torquens, tangat Ixion humum,
745Tantalus securus undas hauriat Pirenidas.
vos quoque, urnis quas foratis inritus ludit labor,
Danaides, coite: vestras hic. dies quaerit manus.
gravior uni poena sedeat coniugis socero mei:
lubricus per saxa retro Sisyphum volvat lapis,
750nunc meis vocata sacris, noctium sidus, veni
pessimos induta vultus, fronte non una minax.
Tibi move gentis vinculo solvens comam
secreta nudo nemora lustravi pede
et evocavi nubibus siccis aquas
755egique ad imum maria, et Oceanus graves
interius undas aestibus victis dedit;
pariterque mundus lege confusa aetheris
et solem et astra vidit et vetitum mare
tetigistis, ursae. temporum flexi vices:
760aestiva tellus floruit cantu meo,
coacta messem vidit hibernam Ceres;
violenta Phasis vertit in fontem vada
et Hister, in tot ora divisus, truces
compressit undas omnibus ripis piger.
765Sonuere fluctus, tumuit insanum mare
tacente vento; nemoris antiqui domus
emisit umbras vocis imperio meae.
die relicto Phoebus in medio stetit
Hyadesque nostris cantibus motae labant:
770adesse sacris tempus est, Phoebe, tuis.
tibi haec cruenta serta texuntur manu,
no vena quae serpens ligat,
tibi haec Typhoeus membra quae discors
qui regna concussit Iovis,
775vectoris istic perfidi sanguis inest,
quem Nessus expirans dedit.
Oetaeus isto cinere defecit rogus,
qui virus Herculeum bibit,
piae sororis, impiae matris, facem
780ultricis Althaeae vides,
reliquit istas invio plumas specu
Harpyia, dum Zeten fugit,
his adice pinnas sauciae Stymphalidos
Lernaea passae spicula,
785sonuistis, arae, tripodas agnosco meos
favente commotos dea.
Video Triviae currus agiles,
non quos pleno lucida vultu
pernox agitat,
790sed quos facie Iurida maesta,
cum Thessalicis vexata minis
caelum freno propiore legit.
sic face tristem pallida lucem
funde per auras,
horrore novo terre populos
795inque auxilium, Dictynna, tuum
pretiosa sonent aera Corinthi.
tibi sanguineo caespite sacrum
sollemne damus,
tibi de medio rapta sepulchro
800fax nocturnos sustulit ignes,
tibi mota caput
fiexa voces cervice dedi,
tibi funereo de more iacens
passos cingit vitta capillos,
tibi iactatur
805tristis Stygia ramus ab unda,
tibi nudato pectore maenas
sacro feriam bracchia cultro.
manet noster sanguis ad aras:
assuesce, manus, stringere ferrum
810carosque pati posse cruores.
sacrum laticem percussa dedi.
quodsi nimium saepe vocari
querens votis, ignosce precor:
causa vocandi, Persei, tuos
815saepius arcus una atque eadem est
semper Iason.
tu nunc vestes tinge Creusae,
quas cum primum sumpserit, imas
urat serpens flamma medullas.
820ignis fulvo elusus in auro
latet obscurus, quem mihi caeli
qui furta luit viscere feto
dedit et docuit condere vires
arte, Prometheus, dedit et tenui
825sulphure tectos Mulciber ignes,
et vivacis fulgura flammae
de cognato Phaethonte tuli.
habeo en dirae dona Chimaerae,
habeo flammas
830usto tauri gutture raptas,
quas permixto felle Medusae
tacitum iussi servare malum,
adde venenis stimulos, Hecate,
donisque meis
835semina flammae condita serva.
fallant visus tactusque ferant,
meet in pectus venasque calor,
stillent artus ossaque tument
vincatque suas
flagrante coma nova nupta faces.
840Vota tenentur: ter latratus
audax Hecate dedit et sacros
edidit ignes face lucifera.
Peracta vis est omnis: huc natos voca,
pretiosa per quos dona nubenti feram,
845ite, ite, nati, matris infaustae genus,
placate vobis munere et multa prece
dominam ac novercam.. vadite et celeres domum
referte gressus, ultimo amplexu ut fruar,
Chorus
Quonam cruenta maenas
850praeceps amore saevo
rapitur? quod impotenti
facilius parat furore?—
vultus citatus ira
riget et caput feroci
855quatiens superba motu
regi minatur ultro.
quis credat exulem?
flagrant genae rubentes.
pallor fugat ruborem,
860nullum vagante forma
servat diu colorem.—
huc fert pedes et illuc,
ut tigris orba natis
cursu furente lustrat
865Grangeticum nemus.
frenare nescit iras
Medea, non amores;
nunc ira amorque causam
iunxere: quid sequetur?
870quando efferet Pelasgis
nefanda Colchis arvis
gressum metuque solvet
regnum simulque reges?—
nunc, Phoebe, mitte currus
875nullo morante loro,
nox condat alma lucem,
mergat diem timendum
dux noctis Hesperus.
nuntius chorus nutrix medea iason
Periere cuncta, concidit regni status,
880nata atque, genitor cinere permixto iacent.
Chor.
Qua fraude capti?
Nvnt.
Qua solent reges capi:
donis.
Chor.
In illis esse quis potuit dolus?
Nvnt.
Et ipse miror vixque iam facto malo
potuisse fieri credo.
Chor.
Quis cladis modus?
Nvnt.
885Avidus per omnem regiae partem furit.
ut iussus ignis: iam domus tota occidit,
urbi timetur.
Chor.
Vnda flammas opprimat.
Nvnt.
Et hoc in ista clade mirandum accidit:
alit unda flammas, quoque prohibetur magis,
890magis ardet ignis: ipsa praesidia occupat.
Nvtr.
Effer citatum sede Pelopea gradum,
Medea, praeceps quaslibet terras pete.
Med.
Egone ut recedam? si profugissem prius,
ad hoc redirem, nuptias specto novas,
895quid, anime, cessas? sequere felicem impetum.
pars ultionis ista, qua gaudes, quota est?
amas adhuc, furiosa, si satis est tibi
caelebs Iason, quaere poenarum genus
haut usitatum iamque sic temet para:
900fas omne cedat, abeat expulsus pudor;
vindicta levis est quam ferunt purae manus,
incumbe in iras teque languentem excita
penitusque veteres pectore ex imo impetus
violenter hauri. quicquid admissum est adhuc,
905pietas vocetur, hoc agam et faxo sciant
quam levia fuerint quamque vulgaris notae
quae commodavi scelera, prolusit dolor
per ista noster: quid manus poterant rudes
audere magnum? quid puellaris furor?
910Medea nunc sum; crevit ingenium malis.
Iuvat, iuvat rapuisse fraternum caput;
artus iuvat secuisse et arcano patrem
spoliasse sacro, iuvat in exitium senis
armasse natas, quaere materiam, dolor:
915ad omne facinus non rudem dextram afferes.
Quo te igitur, ira, mittis, aut quae perfido
intendis hosti tela? nescio quid ferox
decrevit animus intus et nondum sibi
audet fateri, stulta properavi nimis:
920ex paelice utinam liberos hostis meus
aliquos haberet— quicquid ex illo tuum est,
Creusa peperit, placuit hoc poenae genus,
meritoque placuit: ultimum, agnosco, scelus
animo parandum est— liberi quondam mei,
925vos pro paternis sceleribus poenas date.
Cor pepulit horror, membra torpescunt gelu
pectusque tremuit. ira discessit loco
materque tota coniuge expulsa redit,
egone ut meorum liberum ac prolis meae
930fundam cruorem? melius, a, demens furor!
incognitum istud facinus ac dirum nefas
a me quoque absit; quod scelus miseri luent?
scelus est Iason genitor et maius scelus
Medea mater— occidant, non sunt mei;
935pereant, mei sunt. crimine et culpa carent,
sunt innocentes: fateor, et frater fuit.
quid, anime, titubas? ora quid lacrimae rigant
variamque nunc huc ira, nunc illuc amor
diducit? anceps aestus incertam rapit;
940ut saeva rapidi bella cum venti gerunt
utrimque fluctus maria discordes agunt
dubiumque fervet pelagus, haut aliter meum
cor fluctuatur. ira pietatem fugat
iramque pietas— cede pietati, dolor.
945Huc, cara proles, unicum afflictae domus
solamen, huc vos ferte et infusos mihi
coniungite artus, habeat incolumes pater,
dum et mater habeat, urguet exilium ac fuga.
iam iam meo rapientur avulsi e sinu,
950flentes, gementes osculis pereant patri,
periere matri, rursus increscit dolor
et fervet odium, repetit invitam manum
antiqua Erinys. ira, qua ducis, sequor,
utinam superbae turba Tantalidos meo
955exisset utero bisque septenos parens
natos tulissem! sterilis in poenas fui—
fratri patri que quod sat est, peperi duos.
Quonam ista tendit turba Furiarum impotens?
quem quaerit aut quo flammeos ictus parat,
960aut cui cruentas agmen infernum faces
intentat? ingens anguis excusso sonat
tortus flagello, quem trabe infesta petit
Megaera? cuius umbra dispersis venit
incerta membris? frater est, poenas petit:
965dabimus., sed omnes, fige luminibus faces,
lania, perure, pectus en Furiis patet.
Discedere a me, frater, ultrices deas
manesque ad imos ire securas iube:
mihi me relinque et utere hac, frater, manu
970quae strinxit ensem— victima manes tuos
placamus ista. quid repens affert sonus?
parentur arma meque in exitium petunt.
excelsa nostrae tecta conscendam domus
caede incohata, perge tu mecum comes.
975tuum quoque ipsa corpus hinc mecum aveham.
nunc hoc age, anime: non in occulto tibi est
perdenda virtus; approba populo manum.
Ias.
Quicumque regum cladibus fidus doles,
concurre, ut ipsam sceleris auctorem horridi
980capiamus, huc, huc fortis, armiferi cohors
conferte tela, vertite ex imo domum.
Med.
Iam iam recepi sceptra germanum patrem,
spoliumque Colchi pecudis auratae tenent;
rediere regna, rapta virginitas redit,
985o placida tandem numina, o festum diem,
o nuptialem! vade, perfectum est scelus,
vindicta nondum: perage, dum faciunt manus,
quid nunc moreris, anime? quid dubitas potens?
iam cecidit ira. paenitet facti, pudet,
990quid, misera, feci? misera? paeniteat licet,
feci— voluptas magna me invitam subit,
et ecce crescit, derat hoc unum mihi,
spectator iste. nil adhuc facti reor:
quicquid sine isto fecimus sceleris perit.
Ias.
995En ipsa tecti parte praecipiti imminet.
huc rapiat ignes aliquis, ut flammis cadat
suis perusta.
Med.
Congere extremum tuis
' natis, Iason, funus, ac tumulum strue:
coniunx socerque iusta iam functis habent,
1000a me sepulti; gnatus hic fatum tulit,
hic te vidente dabitur exitio pari.
Ias.
Per numen omne perque communes fugas
torosque, quos non nostra violavit fides,
iam parce nato. si quod est crimen, meum est:
1005me dedo morti; noxium macta caput.
Med.
Hac qua recusas, qua doles, ferrum exigam.
i nunc, superbe, virginum thalamos pete,
relinque matres,
Ias.
Vnus est poenae satis.
Med.
Si posset una caede satiari haec manus,
1010nullam petisset, ut duos perimam, tamen
nimium est dolori numerus angustus meo.
[in matre si quod pignus etiamnunc latet,]
[scrutabor ense viscera et ferro extraham.]
Ias.
Iam perage coeptum facinus, haut ultra precor,
1015moramque saltem supplicis dona meis.
Med.
Perfruere lento scelere, ne propera, dolor:
meus dies est; tempore accepto utimur.
Ias.
Infesta, memet perime.
Med.
Misereri iubes.
bene est, peractum est. plura non habui, dolor,
1020quae tibi litarem. lumina huc tumida alleva,
ingrate Iason, coniugem agnoscis tuam?
sic fugere soleo, patuit in caelum via:
squamosa gemini colla serpentes iugo
summissa praebent, recipe iam gnatoa, parens;
1025ego inter auras aliti curru vehar.
Ias.
Per alta vade spatia sublimi aethere,
testare nullos esse, qua veneris, deos.