Liber II

1Credo Pudicitiam Saturno rege moratam in terris visamque diu, cum frigida parvas praeberet spelunca domos ignemque Laremque et pecus et dominos communi clauderet umbra, 5silvestrem montana torum cum sterneret uxor frondibus et culmo vicinarumque ferarum pellibus, haut similis tibi, Cynthia, nec tibi, cuius turbavit nitidos extinctus passer ocellos, sed potanda ferens infantibus ubera magnis 10et saepe horridior glandem ructante marito. quippe aliter tunc orbe novo caeloque recenti vivebant homines, qui rupto robore nati compositive luto nullos habuere parentes. multa Pudicitiae veteris vestigia forsan 15aut aliqua exstiterint et sub Iove, set Iove nondum barbato, nondum Graecis iurare paratis per caput alterius, cum furem nemo timeret caulibus et pomis, et aperto viveret horto. paulatim deinde ad superos Astraea recessit 20hac comite, atque duae pariter fugere sorores. Anticum et vetus est alienum, Postume, lectum concutere atque sacri genium contemnere fulcri. omne aliud crimen mox ferrea protulit aetas: viderunt primos argentea saecula moechos. 25conventum tamen et pactum et sponsalia nostra tempestate paras, iamque a tonsore magistro pecteris, et digito pignus fortasse dedisti, certe sanus eras; uxorem, Postume, ducis? dic, qua Tisiphone, quibus exagitare colubris? 30ferre potes dominam salvis tot restibus ullam, cum pateant altae caligantesque fenestrae, cum tibi vicinum se praebeat Aemilius pons? aut si de multis nullus placet exitus, illud nonne putas melius, quod tecum pusio dormit? 35pusio qui noctu non litigat, exigit a te nulla iacens illic munuscula nec queritur quod et lateri parcas nec quantum iussit anheles. Sed placet Vrsidio lex Iulia, tollere dulcem cogitat heredem, cariturus turture magno 40mullorumque iubis et captatore macello. quid fieri non posse putes, si iungitur ulla Vrsidio? si moechorum notissimus olim stulta maritali iam porrigit ora capistro, quem totiens texit perituri cista Latini? 45quid quod et antiquis uxor de moribus illi quaeritur? o medici, nimiam pertundite venam, delicias hominis! Tarpeium limen adora pronus et auratam Iunoni caede iuvencam, si tibi contigerit capitis matrona pudici. 50paucae adeo Cereris vittas contingere dignae, quarum non timeat pater oscula: necte coronam postibus et densos per limina tende corymbos. unus Hiberinae vir sufficit? ocius illud extorquebis, ut haec oculo contenta sit uno. 55magna tamen fama est cuiusdam rure paterno viventis? vivat Gabiis ut vixit in agro, vivat Fidenis, et agello cedo paterno, quis tamen adfirmat nil actum in montibus aut in speluncis? adeo senuerunt Iuppiter et Mars? 60Porticibusne tibi monstratur femina voto digna tuo? cuneis an habent spectacula totis quod securus ames quodque inde excerpere possis? chironomon Ledam molli saltante Bathyllo Tuccia vesicae non imperat, Apula gannit 65sicut in amplexu subito et miserabile longum; attendit Thymele: Thymele tunc rustica discit. Ast aliae, quotiens aulaea recondita cessant et vacuo clusoque sonant fora sola theatro, atque a plebeis longe Megalesia, tristes 70personam thyrsumque tenent et subligar Acci. Vrbicus exodio risum movet Atellanae gestibus Autonoes; hunc diligit Aelia pauper, solvitur his magno comoedi fibula, sunt quae Chrysogonum cantare vetent, Hispulla tragoedo 75gaudet: an expectas ut Quintilianus ametur? accipis uxorem de qua citharoedus. Echion aut Glaphyrus fiat pater Ambrosiusque choraules. longa per angustos figamus pulpita vicos, ornentur postes et grandi ianua lauro, 80ut testudineo tibi, Lentule, conopeo nobilis Euryalum aut murmillonem exprimat infans. Nupta senatori comitata est Eppia ludum ad Pharon et Nilum famosaque moenia Lagi, prodigia et mores urbis damnante Canopo. 85inmemor illa domus et coniugis atque sororis nil patriae indulsit, plorantesque improba natos, utque magis stupeas, ludos Paridemque reliquit, sed quamquam in magnis opibus plumaque paterna et segmentatis dormisset parvula cunis, 90contempsit pelagus; famam contempserat olim, cuius apud molles minima est iactura cathedras. Tyrrhenos igitur fluctus lateque sonantem pertulit Ionium constanti pectore, quamvis mutandum totiens esset mare. iusta pericli 95si ratio est et honesta, timent pavidoque gelantur pectore nec tremulis possunt insistere plantis: fortem animum praestant rebus quas turpiter audent, si iubeat coniunx, durum est conscendere navem; tunc sentina gravis, tunc summus vertitur aer. 100quae moechum sequitur, stomacho valet, illa maritum convomit, haec inter nautas et prandet et errat per puppem et duros gaudet tractare rudentis. Qua tamen exarsit forma, qua capta iuventa Eppia? quid vidit propter quod ludia dici 105sustinuit? nam Sergiolus iam radere guttur coeperat et secto requiem sperare lacerto; praeterea multa in facie deformia, sicut attritus galea mediisque in naribus ingens gibbus, et acre malum semper stillantis ocelli, 110sed gladiator erat; facit hoc illos Hyacinthos, hoc pueris patriaeque, hoc praetulit illa sorori atque viro: ferrum est quod amant, hic Sergius idem accepta rude coepisset Veiento videri. Quid privata domus, quid fecerit Eppia, curas? 115respice rivales divorum, Claudius audi quae tulerit, dormire virum cum senserat uxor, ausa Palatino tegetem praeferre cubili, sumere nocturnos meretrix Augusta cucullos linquebat comite ancilla non amplius una. 120sed nigrum flavo crinem abscondente galero intravit calidum veteri centone lupanar et cellam vacuam atque suam; tunc nuda papillis prostitit auratis titulum mentita Lyciscae ostenditque tuum, generose Britannice, ventrem, 125excepit blanda intrantis atque aera poposcit; [continueque iacens cunctorum absorbuit ictus.] mox lenone suas iam dimittente puellas tristis abit, et quod potuit tamen ultima cellam clausit, adhuc ardens rigidae tentigine volvae, 130et lassata viris necdum satiata recessit, obscurisque genis turpis fumoque lucernae foeda lupanaris tulit ad pulvinar odorem. Hippomanes carmenque loquar coctumque venenum privignoque datum? faciunt graviora coactae 135imperio sexus minimumque libidine peccant. Optima set quare Censennia teste marito? bis quingena dedit: tanti vocat ille pudicam. nec pharetris Veneris macer est aut lampade fervet: inde faces ardent, veniunt a dote sagittae, 140libertas emitur; coram licet innuat atque rescribat: vidua est, locuples quae nupsit avaro. Cur desiderio Bibulae Sertorius ardet? si verum excutias, facies, non uxor amatur. tres rugae subeant et se cutis arida laxet, 145fiant obscuri dentes oculique minores: collige sarcinulas, dicet libertus, ‘et exi. iam gravis es nobis, et saepe emungeris, exi ocius’ et propera, sicco venit altera naso. interea calet et regnat poscitque maritum 150pastores et ovem Canusinam ulmosque Falernas; quantulum in hoc? pueros omnes, ergastula tota; quodque domi non est, sed habet, vicinus, ematur. mense quidem brumae, quo iam mercator Iason clausus et armatis opstat casa candida nautis, 155grandia tolluntur crystallina, maxima rursus myrrhina, deinde adamans notissimus et Beronices in digito factus pretiosior: hunc dedit olim barbarus incestae, dedit hunc Agrippa sorori, observant ubi festa mero pede sabbata reges 160et vetus indulget senibus clementia porcis. Nullane de tantis gregibus tibi digna videtur? sit formosa decens dives fecunda, vetustos porticibus disponat avos, intactior omni crinibus effusis bellum dirimente Sabina, 165rara avis in terris nigroque simillima cycno: quis feret uxorem cui constant omnia? malo, malo Venusinam quam te, Cornelia, mater Gracchorum, si cum magnis virtutibus adfers grande supercilium et numeras in dote triumphos, 170tolle tuum, precor, Hannibalem victumque Syphacem in castris et cum tota Carthagine migra. ‘Parce, precor, Paean, et tu, dea, pone sagittas; nil pueri faciunt, ipsam configite matrem,’ Amphion clamat; sed Paean contrahit arcum, 175extulit ergo greges natorum ipsumque parentem, dum sibi nobilior Latonae gente videtur atque eadem scrofa Niobe fecundior alba. quae tanti gravitas, quae forma, ut se tibi semper imputet? huius enim rari summique voluptas 180nulla boni, quotiens animo corrupta superbo plus aloes quam mellis habet, quis deditus autem usque adeo est, ut non illam quam laudibus effert horreat inque diem septenis oderit horis? Quaedam parva quidem, sed non toleranda maritis, 185nam quid rancidius, quam quod se non putat ulla formosam nisi quae de Tusca Graecula facta est, de Sulmonensi mera Cecropis? omnia Graece, cum sit turpe magis nostris nescire Latine; hoc sermone pavent, hoc iram gaudia curas, 190hoc cuncta effundunt animi secreta: quid ultra? concumbunt Graece, dones tamen ista puellis tune etiam, quam sextus et octogensimus annus pulsat, adhuc Graece? non est hic sermo pudicus in vetula: quotiens lascivum intervenit illud 195ζωὴ καὶ ψυχή, modo sub lodice relictis uteris in turba, quod enim non excitet inguen vox blanda et nequam? digitos habet, ut tamen omnes subsidant pinnae, dicas haec mollius Haemo quamquam et Carpophoro, facies tua conputat annos. 200Si tibi legitimis pactam iunctamque tabellis non es amaturus, ducendi nulla videtur causa, nec est quare cenam et mustacea perdas labente officio crudis donanda, nec illud quod prima pro nocte datur, cum lance beata 205Dacicus et scripto radiat Germanicus auro. si tibi simplicitas uxoria, deditus uni est animus, summitte caput cervice parata ferre iugum, nullam invenies quae parcat amanti: ardeat ipsa licet, tormentis gaudet amantis 210et spoliis; igitur longe minus utilis illi uxor, quisquis erit bonus optandusque maritus. nil umquam invita donabis coniuge, vendes hac opstante nihil, nihil, haec si nolet, emetur. haec dabit affectus: ille excludatur amicus 215iam senior, cuius barbam tua ianua vidit. testandi cum sit lenonibus atque lanistis libertas et iuris idem contingat harenae, non unus tibi rivalis dictabitur heres. Pone crucem servo. ‘meruit quo crimine servus 220supplicium? quis testis adest? quis detulit? audi; nulla umquam de morte hominis cunctatio longa est.’ ‘o demens, ita servus homo est? nil fecerit, esto: hoc volo, sic iubeo, sit pro ratione voluntas.’ imperat ergo viro. set mox haec regna relinquit 225permutatque domos et flammea conterit, inde avolat et spreti repetit vestigia lecti; ornatas paulo ante fores, pendentia linquit vela domus et adhuc virides in limine ramos. sic crescit numerus, sic fiunt octo mariti 230quinque per autumnos, titulo res digna sepulchri. Desperanda tibi salva concordia socru, illa docet spoliis nudi gaudere mariti, illa docet missis a corruptore tabellis nil rude nec simplex rescribere, decipit illa 235custodes aut aere domat; tunc corpore sano advocat Archigenen onerosaque pallia iactat. abditus interea latet et secretus adulter, inpatiensque morae silet et praeputia ducit. scilicet expectas ut tradat mater honestos 240atque alios mores quam quos habet? utile porro filiolam turpi vetulae producere turpem. Nulla fere causa est in qua non femina litem moverit. accusat Manilia, si rea non est. conponunt ipsae per se formantque libellos, 245principium atque locos Celso dictare paratae. Endromidas Tyrias et femineum ceroma quis nescit, vel quis non vidit vulnera pali, quem cavat adsiduis rudibus scutoque lacessit atque omnes implet numeros dignissima prorsus 250Florali matrona tuba, nisi si quid in illo pectore plus agitat veraeque paratur harenae, quem praestare potest mulier galeata pudorem, quae fugit a sexu? vires amat: haec tamen ipsa vir nollet fieri, nam quantula nostra voluptas! 255quale decus, rerum si coniugis auctio fiat, balteus et manicae et cristae crurisque sinistri dimidium tegimen! vel, si diversa movebit proelia, tu felix ocreas vendente puella. hae sunt quae tenui sudant in cyclade, quarum 260delicias et panniculus bombycinus urit. aspice quo fremitu monstratos perferat ictus et quanto galeae curvetur pondere, quanta poplitibus sedeat quam denso fascia libro, et ride positis scaphium cum sumitur armis. 265dicite vos, neptes Lepidi caecive Metelli Gurgitis aut Fabii, quae ludia sumpserit umquam hos habitus, quando ad palum gemat uxor Asyli. Semper habet lites alternaque iurgia lectus in quo nupta iacet; minimum dormitur in illo. 270tum gravis illa viro, tunc orba tigride peior, cum simulat gemitus occulti conscia facti; aut odit pueros aut ficta paelice plorat, uberibus semper lacrimis semperque paratis in statione sua atque expectantibus illam, 275quo iubeat manare modo; tu credis amorem, tu tibi tunc, uruca, places fletumque labellis exorbes, quae scripta et quot lecture tabellas, si tibi zelotypae retegantur scrinia moechae! sed iacet in servi complexibus aut equitis. ‘dic, 280dic aliquem sodes hic, Quintiliane, colorem.’ haeremus. dic ipsa. olim convenerat, inquit, ‘ut faceres tu quod velles, nec non ego possem indulgere mihi. clames licet et mare caelo confundas, homo sum.’ nihil est audacius illis 285deprensis: iram atque animos a crimine sumunt. Unde haec monstra tamen vel quo de fonte, requiris? praestabat castas humilis fortuna Latinas quondam, nec vitiis contingi parva sinebant tecta labor somnique breves et vellere Tusco 290vexatae duraeque manus ac proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti, nunc patimur longae pacis mala, saevior armis luxuria incubuit victumque ulciscitur orbem, nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo 295paupertas Romana perit, hinc fluxit ad istos et Sybaris colles, hinc et Rhodos et Miletos atque coronatum et petulans madidumque Tarentum prima peregrinos obscaena pecunia mores intulit, et turpi fregerunt saecula luxu 300divitiae molles, quid enim Venus ebria curat? inguinis et capitis quae sint discrimina, nescit grandia quae mediis iam noctibus ostrea mordet, cum perfusa mero spumant unguenta Falerno, cum bibitur concha, cum iam vertigine tectum 305ambulat et geminis exsurgit mensa lucernis. I nunc et dubita, qua sorbeat aera sanna Tullia, quid dicat notae collactea Maurae Maura, Pudicitiae veterem cum praeterit aram. noctibus hic ponunt lecticas, micturiunt hic 310effigiemque deae longis siphonibus implent inque vices equitant ac Luna teste moventur; inde domos abeunt: tu calcas luce reversa coniugis urinam magnos visurus amicos. Nota bonae secreta deae, cum tibia lumbos 315incitat et cornu pariter vinoque feruntur attonitae crinemque rotant ululantque Priapi maenades. o quantus tunc illis mentibus ardor concubitus, quae vox saltante libidine, quantus ille meri veteris per crura madentia torrens! 320lenonum ancillas posita Saufeia corona provocat ac tollit pendentis praemia coxae; ipsa Medullinae fluctum crisantis adorat: palma inter dominas, virtus natalibus aequa, nil ibi per ludum simulabitur, omnia fient 325ad verum, quibus incendi iam frigidus aevo Laomedontiades et Nestoris hirnea possit, tunc prurigo morae inpatiens, tum femina simplex, ac pariter toto repetitus clamor ab antro iam fas est, admitte viros. si dormit adulter, 330illa iubet sumpto iuvenem properare cucullo; si nihil est, servis incurritur; abstuleris spem servorum, veniet conductus aquarius; hic si quaeritur et desunt homines, mora nulla per ipsam, quo minus imposito clunem summittat asello. 335atque utinam ritus veteres et publica saltem his intacta malis agerentur sacra! sed omnes noverunt Mauri atque. Indi quae psaltria penem maiorem, quam sunt duo Caesaris Anticatones, illuc, testiculi sibi conscius unde fugit mus, 340intulerit, ubi velari pictura iubetur quaecumque alterius sexus imitata figuras. Et quis tune hominum contemptor numinis? aut quis simpuvium ridere Numae nigrumque catinum et Vaticano fragiles de monte patellas 345ausus erat? sed nunc ad quas non Clodius aras? [Audio quid veteres olim moneatis amici:] ‘[pone seram, cohibe.]’ [sed quis custodiet ipsos] [custodes? cauta est et ab illis incipit uxor.] iamque eadem summis pariter minimisque libido, 350nec melior, silicem pedibus quae conterit atrum, quam quae longorum vehitur cervice Syrorum. Ut spectet ludos, conducit Ogulnia vestem, conducit comites sellam cervical amicas nutricem et flavam cui det mandata puellam, 355haec tamen argenti superest quodcumque paterni levibus athletis et vasa novissima donat; multis res angusta domi, sed nulla pudorem paupertatis habet nec se metitur ad illum quem dedit haec posuitque modum, tamen utile quid sit 360prospiciunt aliquando viri, frigusque famemque formica tandem quidam expavere magistra: prodiga non sentit pereuntem femina censum. ac velut exhausta redivivus pullulet arca nummus et e pleno tollatur semper acervo, 365non umquam re putant quanti sibi gaudia constent. In quacumque domo vivit luditque professus obscenum, tremula promittit et omnia dextra, invenies omnis turpes similesque cinaedis. his violare cibos sacraeque adsistere mensae permittunt, et vasa iubent frangenda lavari, cum colocyntha bibit vel cum barbata chelidon. purior ergo tuis laribus meliorque lanista, in cuius numero longe migrare iubetur psellus ab Eupholio; quid quod nec retia turpi iunguntur tunicae, nec cella ponit eadem munimenta umeri pulsatamque arma tridentem qui nudus pugnare solet? pars ultima ludi accipit has animas aliusque in carcere nervos, sed tibi communem calicem facit uxor et illis, cum quibus Albanum Surrentinumque recuset flava ruinosi lupa degustare sepulchri, horum consiliis nubunt subitaeque recedunt, his languentem animum servant et seria vitae, his clunem atque latus discunt vibrare magistris, quicquid praeterea scit qui docet, haud tamen illi semper habenda fides: oculos fuligine pascit distinctus croceis et reticulatus adulter, suspectus tibi sit quanto vox mollior et quo saepius in teneris haerebit dextera lumbis, hic erit in lecto fortissimus: exuit illic personam docili Thais saltata Triphallo. ‘quem rides? aliis hunc mimum! sponsio fiat: purum te contendo virum, contendo: fateris? an vocat ancillas tortoris pergula?’ Novi consilia et veteres quaecumque monetis amici: pone seram, cohibe. sed quis custodiat ipsos custodes, qui nunc lascivae furta puellae hac mercede silent? crimen commune tacetur: prospicit hoc prudens et ab illis incipit uxor * * * Sunt quas eunuchi inbelles ac mollia semper oscula delectent et desperatio barbae et quod abortivo non est opus. illa voluptas summa tamen, quod iam calida matura iuventa 370inguina traduntur medicis, iam pectine nigro; ergo expectatos ac iussos crescere primum testiculos, postquam coeperunt esse bilibres, tonsoris damno tantum rapit Heliodorus. mangonum pueros vera ac miserabilis urit debilitas, follisque pudet cicerisque relicti. conspicuus longe cunctisque notabilis intrat 375balnea nec dubie custodem vitis et horti provocat a domina factus spado, dormiat ille cum domina, sed tu iam durum, Postume, iamque tondendum eunucho Bromium committere noli. Si gaudet cantu, nullius fibula durat 380vocem vendentis praetoribus, organa semper in manibus, densi radiant testudine tota sardonyches; crispo numerantur pectine chordae, quo tener Hedymeles operas dedit: hunc tenet, hoc se solatur, gratoque indulget basia plectro. 385quaedam de numero Lamiarum ac nominis Appi et farre et vino Ianum Vestamque rogabat, an Capitolinam deberet Pollio quercum sperare et fidibus promittere, quid faceret plus aegrotante viro, medicis quid tristibus erga 390filiolum? stetit ante aram nec turpe putavit pro cithara velare caput dictataque verba pertulit, ut mos est, et aperta palluit agna. dic mihi nunc quaeso, die, antiquissime divom, respondes his, Iane pater? magna otia caeli; 395non est, quod video, non est quod agatur aput vos. haec de comoedis te consulit, illa tragoedum commendare volet, varicosus fiet haruspex. Sed cantet potius quam totam pervolet urbem audax et coetus possit quae ferre virorum 400cumque paludatis ducibus praesente marito ipsa loqui recta facie siccisque mamillis. haec eadem novit quid toto fiat in orbe, quid Seres, quid Thraces agant, secreta novercae et pueri, quis amet, quis diripiatur adulter; 405dicet quis viduam praegnatem fecerit et quo mense, quibus verbis concumbat quaeque, modis quot. instantem regi Armenio Partimque cometen prima videt, famam rumoresque illa recentis excipit ad portas, quosdam facit; isse Niphaten 410in populos magnoque illic cuncta arva teneri diluvio, nutare urbes, subsidere terras quocumque in trivio cuicumque est obvia, narrat. Nec tamen id vitium magis intolerabile quam quae vicinos humiles rapere et concidere loris 415exorata solet, nam si latratibus alti rumpuntur somni, fustes huc ocius, inquit, adferte atque illis dominum iubet ante feriri, deinde canem, gravis occursu, taeterrima vultu. balnea nocte subit, conchas et castra moveri 420nocte iubet, magno gaudet sudare tumultu, cum lassata gravi ceciderunt bracchia massa, callidus et cristae digitos inpressit aliptes ac summum dominae femur exclamare coegit, convivae miseri interea somnoque fameque 425urguentur. tandem illa venit rubicundula, totum oenophorum sitiens, plena quod tenditur urna admotum pedibus, de quo sextarius alter ducitur ante cibum rabidam facturus orexim, dum redit et loto terram ferit intestino, 430marmoribus rivi properant, aurata Falernum pelvis olet; nam sic tamquam alta in dolia longus deciderit serpens, bibit et vomit, ergo maritus nauseat atque oculis bilem substringit opertis. Illa tamen gravior, quae cum discumbere coepit, 435laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae, committit vates et comparat, inde Maronem atque alia parte in trutina suspendit Homerum. cedunt grammatici, vincuntur rhetores, omnis turba tacet, nec causidicus nec praeco loquetur, 440altera nec mulier; verborum tanta cadit vis, tot pariter pelves ac tintinnabula dicas pulsari, iam nemo tubas, nemo aera fatiget: una laboranti poterit succurrere Lunae, inponit finem sapiens et rebus honestis; 445nam quae docta nimis cupit et facunda videri, crure tenus medio tunicas succingere debet, caedere Silvano porcum, quadrante lavari. non habeat matrona, tibi quae iuncta recumbit, dicendi genus aut curvum sermone rotato 450torqueat enthymema, nec historias sciat omnes, sed quaedam ex libris et non intellegat, odi hanc ego quae repetit volvitque Palaemonis artem servata semper lege et ratione loquendi ignotosque mihi tenet antiquaria versus 455nec curanda viris opicae castigat amicae verba; soloecismum liceat fecisse marito. Nil non permittit mulier sibi, turpe putat nil, cum virides gemmas collo circumdedit et cum auribus extentis magnos commisit elenchos; 460intolerabilis nihil est quam femina dives. interea foeda aspectu ridendaque multo pane tumet facies aut pinguia Poppaeana spirat, et hinc miseri viscantur labra mariti: ad moechum lota veniunt cute. quando videri 465vult formosa domi? moechis foliata parantur, his emitur quidquid graciles huc mittitis Indi. tandem aperit vultum et tectoria prima reponit; incipit agnosci, atque illo lacte fovetur propter quod secum comites educit asellas 470exul Hyperboreum si dimittetur ad axem. sed quae mutatis inducitur atque fovetur tot medicaminibus coctaeque siliginis offas accipit et madidae, facies dicetur an ulcus? Est pretium curae penitus cognoscere toto 475quid faciant agitentque die. si nocte maritus aversus iacuit, periit libraria, ponunt cosmetae tunicas, tarde venisse Liburnus dicitur et poenas alieni pendere somni cogitur; hic frangit ferulas, rubet ille flagello, 480hic scutica; sunt quae tortoribus annua praestent. verberat atque obiter faciem linit, audit amicas, aut latum pictae vestis considerat aurum, et caedit, longi relegit transversa diurni et caedit, donec lassis caedentibus exi 485intonet horrendum iam cognitione peracta. Praefectura domus Sicilia non mitior aula; nam si constituit solitoque decentius optat ornari et properat iamque experiatur in hortis aut aput Isiacae potius sacraria lenae, 490disponit crinem laceratis ipsa capillis nuda umero Psecas infelix nudisque mamillis. altior hic quare cincinnus? taurea punit continuo flexi crimen facinusque capilli. quid Psecas admisit? quaenam est hic culpa puellae, 495si tibi displicuit nasus tuus? altera laevum extendit pectitque comas et volvit in orbem. est in consilio materna admotaque lanis emerita quae cessat acu; sententia prima huius erit, post hanc aetate atque arte minores 500censebunt, tamquam famae discrimen agatur aut animae: tanta est quaerendi cura decoris, tot premit ordinibus, tot adhuc conpagibus altum aedificat caput; Andromachen a fronte videbis; post minor est, credas aliam, cedo si breve parvi 505sortita est lateris spatium breviorque videtur virgine Pygmaea nullis adiuta cothurnis et levis erecta consurgit ad oscula planta. nulla viri cura interea nec mentio fiet damnorum. vivit tamquam vicina mariti, 510hoc solo propior quod amicos coniugis odit et servos, gravis est rationibus. Ecce furentis Bellonae matrisque deum chorus intrat et ingens semivir, obscaeno facies reverenda minori, mollia qui rapta secuit genitalia testa 515iam pridem, cui rauca cohors, cui tympana cedunt, plebeia et Phrygia vestitur bucca tiara. grande sonat metuique iubet Septembris et Austri adventum, nisi se centum lustraverit ovis et xerampelinas veteres donaverit ipsi, 520ut quidquid subiti et magni discriminis instat in tunicas eat et totum semel expiet annum, hibernum fracta glacie descendet in amnem, ter matutino Tiberi mergetur et ipsis verticibus timidum caput abluet, inde superbi 525totum regis agrum nuda ac tremibunda cruentis erepet genibus; si candida iusserit Io, ibit ad Aegypti finem calidaque petitas a Meroe portabit aquas ut spargat in aede Isidis, antiquo quae proxima surgit ovili. 530credit enim ipsius dominae se voce moneri: en animam et mentem cum qua di nocte loquantur! ergo hic praecipuum summumque meretur honorem, qui grege linigero circumdatus et grege calvo plangentis populi currit derisor Anubis. 535ille petit veniam, quotiens non abstinet uxor concubitu sacris observandisque diebus magnaque debetur violato poena cadurco et movisse caput visa est argentea serpens; illius lacrimae meditataque murmura praestant 540ut veniam culpae non abnuat, ansere magno scilicet et tenui popano corruptus, Osiris. Cum dedit ille locum, cophino faenoque relicto arcanam Iudaea tremens mendicat in aurem, interpres legum Solymarum et magna sacerdos 545arboris ac summi fida internuntia caeli. implet et illa manum, set parcius; aere minuto qualiacumque voles Iudaei somnia vendunt. Spondet amatorem tenerum vel divitis orbi testamentum ingens calidae pulmone columbae 550tractato Armenius vel Commagenus haruspex; pectora pullorum rimabitur, exta catelli, interdum et pueri; faciet quod deferat ipse. Chaldaeis set maior erit fiducia: quidquid dixerit astrologus, credent a fonte relatum 555Hammonis, quoniam Delphis oracula cessant et genus humanum damnat caligo futuri, praecipuus tamen est horum, qui saepius exul, [cuius amicitia conducendaque tabella] [magnus civis obit et formidatus Othoni.] 560inde fides artis, sonuit si dextera ferro laevaque, si longe castrorum in carcere mansit, nemo mathematicus genium indemnatus habebit, sed qui paene perit, cui vix in Cyclada mitti contigit et parva tandem caruisse Seripho. 565Consulit ictericae lento de funere matris, ante tamen de te Tanaquil tua, quando sororem efferat et patruos, an sit victurus adulter post ipsam: quid enim maius dare numina possunt? haec tamen ignorat quid sidus triste minetur 570Saturni, quo laeta Venus se proferat astro, quis mensis damnis, quae dentur tempora lucro: illius occursus etiam vitare memento, in cuius manibus ceu pinguia sucina tritas cernis ephemeridas, quae nullum consulit et iam 575consulitur, quae castra viro patriamque petente non ibit pariter numeris revocata Thrasylli. ad primum lapidem vectari cum placet, hora sumitur ex libro; si prurit frictus ocelli angulus, inspecta genesi collyria poscit; 580aegra licet iaceat, capiendo nulla videtur aptior hora cibo nisi quam dederit Petosiris. Si mediocris erit, spatium lustrabit utrimque metarum et sortes ducet frontemque manumque praebebit vati crebrum poppysma roganti, 585divitibus responsa dabit Phryx augur, et Indus conductus, dabit astrorum mundique peritus atque aliquis senior qui publica fulgura condit: plebeium in circo positum est et in aggere fatum; quae nudis longum ostendit cervicibus aurum 590consulit ante falas delphinorumque columnas an saga vendenti nubat caupone relicto. Hae tamen et partus subeunt discrimen et omnis nutricis tolerant fortuna urguente labores; sed iacet aurato vix ulla puerpera lecto, 595tantum artes huius, tantum medicamina possunt, quae steriles facit atque homines in ventre necandos conducit. gaude, infelix, atque ipse bibendum porrige quidquid erit; nam si distendere vellet et vexare uterum pueris salientibus, esses 600Aethiopis fortasse pater, mox decolor heres impleret tabulas numquam tibi mane videndus. Transeo suppositos et gaudia votaque saepe ad spurcos decepta lacus, atque inde petitos pontifices, salios Scaurorum nomina falso 605corpore laturos, stat Fortuna inproba noctu adridens nudis infantibus; hos fovet omni involvitque sinu, domibus tunc porrigit altis secretumque sibi mimum parat; hos amat, his se ingerit utque suos semper producit alumnos. 610Hic magicos adfert cantus, hic Thessala vendit philtra, quibus valeat mentem vexare mariti et solea pulsare natis: quod desipis, inde est, inde animi caligo et magna oblivio rerum quas modo gessisti. tamen hoc tolerabile, si non [semper aquam portes rimosa ad dolia, semper] [istud onus subeas ipsis manantibus urnis,] [quo rabidus nostro Phalarim de rege dedisti.] 615et furere incipias ut avunculus ille Neronis, cui totam tremuli frontem Caesonia pulli infudit. quae non faciet quod principis uxor? ardebant cuncta et fracta conpage ruebant, non aliter quam si fecisset Iuno maritum 620insanum, minus ergo nocens erit Agrippinae boletus, siquidem unius praecordia pressit ille senis tremulumque caput descendere iussit in caelum et longa manantia labra saliva; haec poscit ferrum atque ignes, haec potio torquet, 625haec lacerat mixtos equitum cum sanguine patres. tanti partus equae, tanti una venefica constat. Oderunt natos de paelice: nemo repugnet, nemo vetet, iam iam privignum occidere fas est. vos ego, pupilli, moneo, quibus amplior est res, 630custodite animas et nulli credite mensae: livida materno fervent adipata veneno. mordeat ante aliquis quidquid porrexerit illa quae peperit, timidus praegustet pocula papas. Fingimus haec altum satura sumente cothurnum 635scilicet, et finem egressi legemque priorum grande Sophocleo carmen bacchamur hiatu, montibus ignotum Rutulis caeloque Latino? nos utinam vani. set clamat Pontia ‘feci, confiteor, puerisque meis aconita paravi, 640quae deprensa patent; facinus tamen ipsa peregi.’ tune duos una, saevissima vipera, cena? tune duos? septem, si septem forte fuissent! Credamus tragicis quidquid de Colchide torva dicitur et Procne; nil contra conor. et illae 645grandia monstra suis audebant temporibus, sed non propter nummos; minor admiratio summis debetur monstris, quotiens facit ira nocentes hunc sexum et rabie iecur incendente feruntur praecipites, ut saxa iugis abrupta, quibus mons 650subtrahitur clivoque latus pendente recedit: illam ego non tulerim, quae conputat et scelus ingens sana facit, spectant subeuntem fata mariti Alcestim, et similis si permutatio detur, morte viri cupiant animam servare catellae. 655occurrent multae tibi Belides atque Eriphylae mane, Clytaemestram nullus non vicus habebit, hoc tantum refert, quod Tyndaris illa bipennem insulsam et fatuam dextra laevaque tenebat, at nunc res agitur tenui pulmone rubetae; 660sed tamen et ferro, si praegustarit Atrides Pontica ter victi cautus medicamina regis.